Opóźnienie wykonawcy przy umowie o dzieło

Jaki charakter ma taka umowa?

Umowa obejmująca wykonanie drewnianego placu zabaw, kuchni błotnej, impregnację elementów i montaż u zamawiającego co do zasady ma cechy umowy o dzieło. Wykonawca nie zobowiązuje się jedynie do starannego działania, lecz do osiągnięcia oznaczonego rezultatu: gotowego, zamontowanego i nadającego się do używania zestawu.

Praktyczne uzupełnienie stanowi osobne omówienie: skutki nienależytego wykonania dzieła.

Podstawą jest art. 627 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Sama nazwa dokumentu nie jest rozstrzygająca. Jeżeli umowa została nazwana sprzedażą, ale z jej treści wynika obowiązek wykonania rzeczy na zamówienie i jej montażu, w sporze liczy się rzeczywisty sens zobowiązania stron.

Ma to praktyczne znaczenie, ponieważ przy umowie o dzieło zamawiający może korzystać z przepisów o opóźnieniu w wykonaniu dzieła, odstąpieniu od umowy, zwrocie świadczeń oraz odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązania.

Termin z umowy a ogólne warunki sprzedaży

Jeżeli w głównej części umowy wskazano, że dzieło ma zostać wykonane i zamontowane do połowy maja, jest to istotny argument za tym, że strony ustaliły konkretny termin spełnienia świadczenia. Późniejsze tłumaczenie wykonawcy, że zrobi prace wtedy, gdy będzie mógł, nie zmienia samo przez się treści umowy.

Problem może powstać wtedy, gdy w ogólnych warunkach sprzedaży pojawia się zapis o bardzo szerokim przedziale realizacji, np. od 1 do 40 tygodni. Jeżeli taki zapis jest sprzeczny z indywidualnie uzgodnionym terminem, można powoływać się na zasadę, że postanowienia ustalone indywidualnie mają pierwszeństwo przed wzorcem umownym. W relacji z konsumentem niejednoznaczne postanowienia wzorca tłumaczy się co do zasady na korzyść konsumenta.

W praktyce warto zebrać wszystkie dowody potwierdzające konkretny termin: umowę, ofertę, wiadomości e-mail, SMS-y, potwierdzenia rozmów, harmonogram, fakturę zaliczkową oraz korespondencję, w której wykonawca sam odnosi się do terminu majowego.

Czy choroba lub pogoda usprawiedliwiają opóźnienie?

Choroba wykonawcy, brak pracowników, opady deszczu albo problemy organizacyjne mogą w pewnych sytuacjach wpływać na termin realizacji, ale nie oznaczają automatycznie, że wykonawca może bez końca przesuwać montaż. Wykonawca powinien wykazać, że dana przeszkoda rzeczywiście uniemożliwiała wykonanie umowy i pozostawała w związku z opóźnieniem.

Jeżeli umowa zawiera klauzulę siły wyższej, trzeba sprawdzić jej dokładne brzmienie. Nie każda niekorzystna pogoda jest siłą wyższą. Siła wyższa to zwykle zdarzenie zewnętrzne, nadzwyczajne i niemożliwe do przewidzenia lub uniknięcia. Zwykłe trudności w organizacji pracy, sezonowe opady albo ogólne powoływanie się na chorobę nie zawsze wystarczą.

Nawet jeżeli wykonawca miał przejściową przeszkodę, powinien rzetelnie informować zamawiającego, proponować realny termin i wykonywać umowę bez zbędnej zwłoki po ustaniu przeszkody. Komunikat typu „zrobię, kiedy będę mógł” może przemawiać za tym, że wykonawca nie zamierza respektować ustalonego terminu.

Kiedy można odstąpić od umowy?

Przy umowie o dzieło szczególnie ważny jest art. 635 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala zamawiającemu odstąpić od umowy jeszcze przed upływem terminu, jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby ukończył je w czasie umówionym.

Szerzej omawiamy to zagadnienie w artykule: klauzule abuzywne w umowach konsumenckich.

Jeżeli termin już minął, nadal można rozważać odstąpienie od umowy, ale dla bezpieczeństwa często warto najpierw wyznaczyć wykonawcy dodatkowy, konkretny termin na wykonanie dzieła i zastrzec, że po jego bezskutecznym upływie zamawiający odstąpi od umowy. W sprawach konsumenckich takie działanie wzmacnia pozycję dowodową zamawiającego i ogranicza ryzyko zarzutu, że odstąpienie było przedwczesne.

Dodatkowy termin powinien być realny, ale nie musi być nadmiernie długi. W podobnych sprawach często stosuje się 7 albo 14 dni, zależnie od zakresu prac, dostępności materiałów, wcześniejszego stopnia przygotowania dzieła i tego, ile czasu wykonawca już otrzymał.

Zaliczka czy zadatek — dlaczego to ważne?

Wpłata połowy wynagrodzenia przy podpisaniu umowy najczęściej jest zaliczką, chyba że strony wyraźnie nazwały ją zadatkiem albo z treści umowy jednoznacznie wynika taki skutek. To rozróżnienie jest bardzo ważne.

Zaliczka jest częścią ceny lub wynagrodzenia płaconą z góry. Jeżeli umowa zostanie skutecznie rozwiązana albo zamawiający skutecznie od niej odstąpi, zaliczka co do zasady podlega zwrotowi jako świadczenie, którego podstawa odpadła.

Zadatek działa inaczej. Jeżeli niewykonanie umowy nastąpiło z winy jednej strony, druga strona może w określonych sytuacjach odstąpić od umowy i zadatek zatrzymać albo żądać sumy dwukrotnie wyższej. Nie należy więc automatycznie zakładać, że każda wpłata przy podpisaniu umowy daje prawo do podwójnej kwoty. Decyduje treść umowy.

Jak napisać wezwanie do wykonawcy?

Wezwanie najlepiej wysłać w formie, którą da się później udowodnić: listem poleconym, pocztą elektroniczną z potwierdzeniem wysłania, a dodatkowo także SMS-em lub komunikatorem, jeżeli w ten sposób strony wcześniej się kontaktowały. W treści pisma warto zachować rzeczowy ton i unikać emocjonalnych sformułowań.

W wezwaniu należy wskazać:

• datę i strony umowy,
• przedmiot zamówienia, czyli wykonanie i montaż placu zabaw oraz kuchni błotnej,
• ustalony termin wykonania,
• kwotę zapłaconej zaliczki,
• opis dotychczasowego opóźnienia,
• dodatkowy termin wykonania dzieła, np. 14 dni od doręczenia wezwania,
• zastrzeżenie, że po bezskutecznym upływie terminu zamawiający odstąpi od umowy i zażąda zwrotu pieniędzy.

Jeżeli opóźnienie jest już tak duże, że ukończenie dzieła w uzgodnionym czasie było albo jest oczywiście nierealne, można od razu rozważyć odstąpienie od umowy na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego. W praktyce jednak wezwanie z dodatkowym terminem bywa korzystne dowodowo, szczególnie gdy wykonawca powołuje się na chorobę, pogodę lub zapisy OWS.

Przy przygotowaniu pisma pomocne może być także omówienie: wezwanie przed odstąpieniem od umowy.

Co powinno zawierać oświadczenie o odstąpieniu?

Oświadczenie o odstąpieniu od umowy powinno być jednoznaczne. Trzeba wskazać, że zamawiający odstępuje od konkretnej umowy z powodu opóźnienia wykonawcy w wykonaniu dzieła. Warto powołać się na art. 635 Kodeksu cywilnego, a jeżeli wcześniej wyznaczono dodatkowy termin i upłynął on bezskutecznie, także opisać ten fakt.

W tym samym piśmie można zażądać zwrotu wpłaconej zaliczki w określonym terminie, np. 7 dni, na wskazany rachunek bankowy. Dobrze jest dodać, że po bezskutecznym upływie terminu zamawiający będzie dochodził należności wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz kosztami postępowania.

Po skutecznym odstąpieniu od umowy strony powinny zwrócić sobie wzajemnie to, co świadczyły. Jeżeli zamawiający zapłacił zaliczkę, a wykonawca nie wykonał i nie zamontował dzieła, podstawowym roszczeniem będzie zwrot wpłaconej kwoty. Jeżeli zamawiający poniósł dodatkową szkodę, np. musiał zapłacić więcej innemu wykonawcy, można rozważyć także roszczenie odszkodowawcze, ale wymaga ono wykazania szkody, związku przyczynowego i odpowiedzialności wykonawcy.

Co zrobić, gdy wykonawca nie odda pieniędzy?

Jeżeli wykonawca nie zwróci zaliczki dobrowolnie, pozostaje dochodzenie zapłaty przed sądem. W pozwie trzeba wykazać istnienie umowy, wpłatę zaliczki, ustalony termin, opóźnienie, skuteczne odstąpienie od umowy oraz wysokość żądanej kwoty.

Dowodami mogą być w szczególności: podpisana umowa, ogólne warunki sprzedaży, potwierdzenie przelewu, korespondencja, zdjęcia ewentualnie dostarczonych materiałów, notatki z rozmów, wezwanie do wykonania umowy, potwierdzenie nadania i doręczenia pisma oraz oświadczenie o odstąpieniu.

W pozwie można żądać również odsetek ustawowych za opóźnienie. Zwykle liczy się je od dnia następującego po upływie terminu wyznaczonego wykonawcy do zwrotu pieniędzy, o ile żądanie zapłaty było prawidłowo doręczone.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji zamawiający ma podstawy, aby domagać się wykonania umowy w konkretnym terminie, a przy dalszym opóźnieniu odstąpić od umowy i żądać zwrotu zaliczki. Kluczowe jest wykazanie, że termin wykonania był rzeczywiście ustalony, a wykonawca nie miał prawa jednostronnie przesuwać go w nieskończoność.

Najbezpieczniejsza ścieżka to zebranie dokumentów, wysłanie pisemnego wezwania z dodatkowym terminem albo przygotowanie precyzyjnego oświadczenia o odstąpieniu, a następnie żądanie zwrotu wpłaconej kwoty. Jeżeli wykonawca odmówi, sprawę można skierować do sądu jako roszczenie o zapłatę.

FAQ

Czy mogę odstąpić od umowy od razu?

Tak, jeżeli opóźnienie jest tak duże, że nie jest prawdopodobne wykonanie dzieła w umówionym czasie. Gdy termin już minął, dla bezpieczeństwa często warto wysłać wezwanie z dodatkowym terminem, chyba że z zachowania wykonawcy wynika, że i tak nie wykona umowy.

Czy wykonawca może powołać się na pogodę?

Może, ale samo powołanie się na pogodę nie wystarcza. Wykonawca powinien wykazać, że warunki rzeczywiście uniemożliwiały wykonanie prac i że opóźnienie pozostaje z nimi w związku. Zwykłe przesunięcia organizacyjne nie zawsze usprawiedliwiają zwłokę.

Czy wpłacona połowa ceny zawsze podlega zwrotowi?

Jeżeli była to zaliczka i doszło do skutecznego odstąpienia od umowy, co do zasady można żądać jej zwrotu. Jeżeli umowa mówi o zadatku, skutki mogą być inne i zależą od przyczyn niewykonania umowy.

Jaki termin wyznaczyć wykonawcy w wezwaniu?

Termin powinien być konkretny i realny. W praktyce często wyznacza się 7 albo 14 dni, ale przy większym zakresie prac można rozważyć dłuższy termin. Ważne, aby w piśmie jasno wskazać, od kiedy termin jest liczony.

Czy mogę żądać odszkodowania oprócz zwrotu zaliczki?

Tak, ale trzeba wykazać konkretną szkodę, odpowiedzialność wykonawcy i związek przyczynowy. Przykładem może być różnica w cenie, jeżeli z powodu niewykonania umowy trzeba było pilnie zlecić prace innemu wykonawcy za wyższą kwotę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.