Czy adwokat może żądać zapłaty bez umowy?

Czy brak podpisanej umowy zwalnia z zapłaty?

Nie zawsze. W sprawach cywilnych umowa o usługę prawną nie musi być zawarta wyłącznie na piśmie. Może dojść do niej także ustnie, przez e-mail, wiadomość SMS albo przez takie zachowanie stron, z którego wynika, że klient zleca konkretną czynność, a adwokat ją przyjmuje.

Jednocześnie samo umówienie się na poradę, przekazanie kopii dokumentu albo rozmowa o możliwym przygotowaniu umowy przedwstępnej nie musi jeszcze oznaczać, że klient zamówił odpłatne sporządzenie projektu za określoną kwotę. Kluczowe jest ustalenie, czy padło jasne zlecenie: co ma zostać wykonane, za ile i w jakim terminie.

W praktyce spór najczęściej sprowadza się do dowodów. Adwokat, który żąda zapłaty, powinien wykazać, że klient zlecił mu określoną czynność oraz że czynność ta została wykonana albo przynajmniej rozpoczęta w zakresie uzasadniającym wynagrodzenie. Klient może natomiast wskazywać, że zgodził się wyłącznie na poradę, wstępną analizę dokumentów lub rozmowę o możliwych dalszych działaniach.

Jak prawnie ocenia się usługę adwokata?

Usługi prawne są najczęściej oceniane jako umowa o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zgodnie z art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Do wielu czynności prawnika, takich jak analiza dokumentów, sporządzenie projektu umowy czy przygotowanie pisma, zastosowanie mają także przepisy o zleceniu przez odesłanie dotyczące usług.

Odpłatność jest w takich relacjach zasadą. Jeżeli z okoliczności nie wynika, że porada miała być bezpłatna, za realnie wykonaną pracę prawnik może żądać wynagrodzenia. Nie oznacza to jednak, że może jednostronnie narzucić dowolną kwotę po fakcie, zwłaszcza gdy klient nie został wcześniej poinformowany o stawce albo nie zaakceptował zakresu pracy.

Jeżeli cena nie została uzgodniona, wynagrodzenie powinno odpowiadać wykonanej pracy. Przy ocenie bierze się pod uwagę między innymi czas pracy, stopień skomplikowania sprawy, zakres analizy, przygotowane dokumenty oraz kwalifikacje osoby wykonującej usługę. Sama informacja, że kancelaria przygotowała projekt, nie rozstrzyga jeszcze sporu, jeżeli nie wiadomo, czy klient taki projekt zamówił.

Czy trzeba płacić za umowę przedwstępną, której nie podpisano?

Podpisanie albo niepodpisanie umowy przedwstępnej przez drugą stronę transakcji nie jest samo w sobie decydujące. Jeżeli klient wyraźnie zlecił adwokatowi przygotowanie projektu umowy, a adwokat projekt rzeczywiście sporządził, wynagrodzenie może się należeć, nawet jeśli sprzedający lub kupujący ostatecznie odmówił podpisania dokumentu.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której klient przyszedł po poradę, zostawił dokumenty do wglądu, a dalsze sporządzenie umowy miało zależeć od potwierdzenia przez drugą stronę lub od późniejszej decyzji klienta. W takim wariancie adwokat może domagać się zapłaty za poradę albo inne faktycznie uzgodnione czynności, ale żądanie pełnej kwoty za projekt umowy może być sporne.

Istotne jest również to, czy klient otrzymał projekt umowy, czy kancelaria potrafi wskazać, kiedy i na jakiej podstawie został przygotowany, oraz czy wcześniej przedstawiono cennik, stawkę godzinową albo ryczałt. Bez takich informacji kwota 2500 zł nie jest automatycznie należna tylko dlatego, że adwokat twierdzi, iż wykonał pracę.

Jak odpowiedzieć na żądanie zapłaty?

Najlepiej nie ograniczać się do rozmowy telefonicznej. Warto poprosić adwokata lub kancelarię o pisemne wezwanie do zapłaty oraz o wskazanie podstawy roszczenia. Odpowiedź również powinna być pisemna, wysłana w sposób pozwalający potwierdzić jej treść i datę doręczenia.

W odpowiedzi można zażądać w szczególności:

• wskazania, kiedy i w jaki sposób miało dojść do zlecenia sporządzenia umowy przedwstępnej,
• podania uzgodnionej stawki albo podstawy wyliczenia honorarium,
• przedstawienia zestawienia wykonanych czynności i czasu pracy,
• przesłania kopii przygotowanego projektu, jeżeli kancelaria twierdzi, że taki dokument powstał,
• wyjaśnienia, czy kwota obejmuje poradę, analizę dokumentów, pismo, projekt umowy czy inne czynności.

Jeżeli część usługi rzeczywiście została wykonana, można rozważyć zapłatę bezspornej części wynagrodzenia, na przykład za poradę, jednocześnie wyraźnie kwestionując pozostałą kwotę. Trzeba jednak uważać na treść przelewu i korespondencji, aby nie stworzyć wrażenia, że uznaje się całe roszczenie.

Jakie dowody mogą mieć znaczenie?

W sporze z kancelarią znaczenie mogą mieć e-maile, SMS-y, wiadomości z komunikatorów, notatki ze spotkania, potwierdzenie przekazania dokumentów, nagrania rozmów, jeżeli zostały legalnie utrwalone przez uczestnika rozmowy, a także faktury, rachunki i wcześniejsze cenniki kancelarii. Ważne są również okoliczności: czy klient pytał o koszt, czy prawnik go podał, czy klient zaakceptował cenę oraz czy otrzymał gotowy dokument.

Jeżeli adwokat kieruje sprawę do sądu, nie należy ignorować korespondencji sądowej. Po doręczeniu pozwu albo nakazu zapłaty trzeba działać w terminie wskazanym w pouczeniu z sądu. Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia się orzeczenia i późniejszej egzekucji, nawet jeśli klient uważa roszczenie za niesłuszne.

Czy można złożyć skargę na adwokata?

Jeżeli problem dotyczy nie tylko wysokości wynagrodzenia, ale również sposobu komunikacji, presji, braku wyjaśnienia kosztów albo działań sprzecznych z zasadami wykonywania zawodu, klient może rozważyć skargę do właściwej okręgowej rady adwokackiej. Taka skarga nie zastępuje jednak obrony w ewentualnym procesie o zapłatę. Organ samorządu adwokackiego ocenia zachowanie adwokata w płaszczyźnie zawodowej i dyscyplinarnej, a nie zawsze rozstrzyga spór o konkretną kwotę jak sąd cywilny.

W pierwszej kolejności warto więc uporządkować materiał dowodowy i zażądać od kancelarii jasnego rozliczenia. Dopiero na tej podstawie można zdecydować, czy kwotę zapłacić, negocjować, zakwestionować, czy przygotować się do sporu sądowego.

FAQ

Czy adwokat może pozwać klienta o zapłatę honorarium?

Tak, może wnieść pozew, jeżeli uważa, że wynagrodzenie jest należne. Sam pozew nie oznacza jednak, że roszczenie jest zasadne. W sądzie trzeba wykazać zawarcie umowy, zakres zlecenia, wykonane czynności i wysokość żądanej kwoty.

Czy umowa z adwokatem musi być pisemna?

Co do zasady nie. Umowa może zostać zawarta ustnie albo przez wymianę korespondencji. Pisemne ustalenia są jednak bardzo ważne dowodowo, zwłaszcza gdy spór dotyczy ceny i zakresu usługi.

Czy muszę płacić, jeśli nie dostałam projektu umowy?

Nie zawsze. Jeżeli projekt nie został zamówiony albo nie został wykonany, żądanie zapłaty za tę czynność można kwestionować. Jeżeli jednak adwokat wykonał inne uzgodnione prace, na przykład poradę lub analizę dokumentów, wynagrodzenie za te czynności może być należne.

Co zrobić, gdy adwokat grozi pozwem?

Należy zachować spokój i poprosić o pisemne wezwanie do zapłaty wraz z rozliczeniem. W odpowiedzi warto jasno wskazać, które elementy roszczenia są kwestionowane i dlaczego. Nie należy ignorować pism z sądu, jeżeli sprawa rzeczywiście trafi do postępowania sądowego.

Czy mogę żądać szczegółowego rozliczenia pracy adwokata?

Tak. Jeżeli kwota nie była wcześniej jednoznacznie ustalona, klient może żądać wyjaśnienia, jakie czynności wykonano, ile czasu zajęły i z czego wynika wysokość honorarium. Takie rozliczenie pomaga ocenić, czy roszczenie jest uzasadnione.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie można automatycznie przyjąć ani tego, że adwokatowi nic się nie należy, ani tego, że klient musi zapłacić całą żądaną kwotę. Jeżeli rzeczywiście odbyła się porada albo wykonano inne uzgodnione czynności, wynagrodzenie za nie może być należne. Jeżeli natomiast nie było wyraźnego zlecenia przygotowania umowy przedwstępnej, nie uzgodniono ceny i klient nie otrzymał efektu pracy, żądanie pełnej kwoty można kwestionować.

Najbezpieczniejsze działanie to zażądać pisemnego rozliczenia, zebrać dowody własnych ustaleń z kancelarią i odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty bez zwłoki. W razie pozwu trzeba reagować w terminie wskazanym przez sąd.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.

2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt I PKN 389/98.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.