Odmowa skierowania do DPS a umowa dożywocia

Kiedy przysługuje skierowanie do domu pomocy społecznej?

Skierowanie do domu pomocy społecznej nie zależy od samego wieku, samej niepełnosprawności ani od tego, czy rodzina chce odciążyć się w opiece. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej prawo do umieszczenia w DPS przysługuje osobie, która wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Te przesłanki organ powinien badać łącznie. W praktyce oznacza to, że GOPS lub MOPS musi ustalić nie tylko sytuację finansową, lecz także rzeczywisty stan zdrowia, zakres niesamodzielności, potrzeby pielęgnacyjne, ryzyko pozostawania bez nadzoru, możliwości lokalowe oraz realną dostępność usług opiekuńczych. Sama ocena, że osoba „dobrze wygląda” albo że opiekun ma mieszkanie, nie jest wystarczającą podstawą do odmowy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że umieszczenie w DPS jest rozwiązaniem ostatecznym. Najpierw organ powinien rozważyć pomoc w środowisku zamieszkania, np. usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze, ośrodek wsparcia, rodzinny dom pomocy albo mieszkanie treningowe lub wspomagane. Jeżeli jednak takie formy pomocy nie zapewniają bezpieczeństwa i opieki adekwatnej do stanu osoby chorej, odmowa skierowania do DPS może być wadliwa.

W sprawach dotyczących osób z zaburzeniami psychicznymi znaczenie mogą mieć także przepisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w tym art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Jeżeli osoba nie jest zdolna do świadomego wyrażenia zgody, konieczne może być rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego.

Czy umowa dożywocia blokuje przyjęcie do DPS?

Umowa dożywocia nie jest tym samym co zwykła darowizna. Zgodnie z Kodeksem cywilnym nabywca nieruchomości w zamian za przeniesienie własności powinien, jeżeli strony nie umówiły się inaczej, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający miejscowym zwyczajom.

To oznacza, że organ pomocy społecznej może badać, czy osoba, która otrzymała lokal w ramach dożywocia, jest w stanie wykonywać obowiązki opiekuńcze. Nie oznacza to jednak, że samo istnienie umowy dożywocia automatycznie wyklucza skierowanie do DPS. Jeżeli stan zdrowia dożywotnika wymaga specjalistycznej, całodobowej opieki, której nie da się zapewnić w domu, sam fakt wcześniejszego przeniesienia mieszkania nie powinien przesądzać o odmowie.

Ważne jest również to, że organ nie powinien opierać się na uproszczeniu: „skoro ktoś dostał mieszkanie, ma obowiązek samodzielnie zapewnić pełną opiekę”. Obowiązki z dożywocia trzeba odróżnić od zasad administracyjnego skierowania do DPS oraz od zasad odpłatności za pobyt. W konkretnym przypadku mogą się one zazębiać, ale wymagają indywidualnej oceny.

Jak wygląda odpłatność za pobyt w DPS?

Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. W pierwszej kolejności opłatę ponosi mieszkaniec domu, przy czym zasadniczo nie więcej niż 70% swojego dochodu. Dopiero w dalszej kolejności mogą być brane pod uwagę osoby wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz gmina, z której osoba została skierowana.

Nie można więc przyjąć, że opiekun lub osoba związana umową dożywocia zawsze musi pokrywać 100% kosztów DPS tylko dlatego, że kiedyś otrzymała nieruchomość. Obowiązek zapłaty wymaga podstawy prawnej, ustalenia sytuacji dochodowej, zawarcia odpowiedniej umowy z organem albo wydania decyzji w granicach ustawy. Jeżeli organ żąda pełnej odpłatności, powinien jasno wskazać, z jakiego przepisu i z jakich ustaleń to wynika.

Dobrowolna deklaracja dopłaty, np. 1000 zł miesięcznie, może być elementem rozmów z ośrodkiem, ale nie zastępuje formalnej procedury ustalania opłaty. Również renta osoby kierowanej do DPS powinna być rozliczana zgodnie z ustawową zasadą 70%, a nie dowolnie według oczekiwań pracownika socjalnego.

Jak powinien wyglądać wywiad środowiskowy?

Wywiad środowiskowy powinien rzetelnie ustalić sytuację osoby wymagającej pomocy. Pracownik socjalny powinien zebrać informacje o stanie zdrowia, samodzielności, potrzebie nadzoru, przyjmowanych lekach, czynnościach dnia codziennego, możliwości poruszania się, jedzenia, higieny, korzystania z toalety, ryzyku upadków lub zagubienia oraz o faktycznych możliwościach opiekunów.

Jeżeli wywiad ograniczył się głównie do pytań o finanse i lokal, a pominięto zdrowie oraz funkcjonowanie w codziennym życiu, może to być istotny zarzut w odwołaniu. Organ powinien zebrać pełny materiał dowodowy, w tym dokumentację lekarską, orzeczenia o niepełnosprawności, zaświadczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, opinie pielęgniarskie, karty informacyjne leczenia szpitalnego oraz informacje od osób faktycznie sprawujących opiekę.

Warto prowadzić krótką dokumentację opieki: ile razy dziennie osoba wymaga pomocy, czy trzeba ją karmić, przewijać, podawać leki, pilnować w nocy, pomagać w przemieszczaniu, reagować na zaburzenia pamięci lub zachowania. Taki opis często lepiej pokazuje realną skalę problemu niż samo ogólne stwierdzenie, że osoba wymaga opieki 24 godziny na dobę.

Co zrobić po decyzji odmownej?

Jeżeli została wydana decyzja odmawiająca skierowania do DPS, należy ją dokładnie przeczytać. Szczególne znaczenie ma uzasadnienie: czy organ wskazał, jakie dowody przeprowadził, dlaczego uznał usługi opiekuńcze za wystarczające, jak ocenił stan zdrowia oraz czy odniósł się do dokumentów medycznych.

Od decyzji administracyjnej co do zasady przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, do samorządowego kolegium odwoławczego. W odwołaniu warto domagać się uchylenia decyzji, ponownego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i uwzględnienia dodatkowych dowodów.

Jeżeli organ proponuje wyłącznie opiekunkę na 2 godziny dziennie, trzeba wykazać, dlaczego taka pomoc nie odpowiada rzeczywistym potrzebom. Przy osobie leżącej, z zaawansowaną demencją, po udarze, z ciężką niepełnosprawnością lub wymagającej nadzoru nocnego dwie godziny usług opiekuńczych mogą być obiektywnie niewystarczające.

Jakie argumenty mogą pomóc w odwołaniu?

W odwołaniu należy unikać samych emocjonalnych ocen i oprzeć się na faktach. Najważniejsze argumenty to: potrzeba całodobowej opieki, brak możliwości samodzielnego funkcjonowania, niewystarczalność usług opiekuńczych, ograniczenia zdrowotne opiekunów, brak możliwości pogodzenia opieki z pracą lub stanem rodziny oraz ryzyko dla życia lub zdrowia osoby chorej.

Warto dołączyć dokumenty potwierdzające, że opieka w domu przekracza zwykłą pomoc rodzinną. Mogą to być zaświadczenia lekarskie, wypisy ze szpitala, orzeczenia, zalecenia rehabilitacyjne, opinie pielęgniarki środowiskowej, informacje o konieczności stałego nadzoru, a także opis typowego dnia osoby wymagającej opieki.

Jeżeli pracownik socjalny powołuje się na umowę dożywocia, warto wyjaśnić, jakie obowiązki są realnie wykonywane i dlaczego mimo ich wykonywania nie zapewniają one bezpieczeństwa. Dożywocie nie znosi choroby, nie zastępuje opieki pielęgniarskiej i nie zawsze pozwala jednej rodzinie zapewnić profesjonalną opiekę przez całą dobę.

FAQ

Czy GOPS może odmówić DPS, bo osoba przepisała mieszkanie?

Nie powinien odmawiać wyłącznie z tego powodu. Umowa dożywocia może mieć znaczenie przy ocenie obowiązków osoby, która otrzymała lokal, ale najważniejsze pozostają stan zdrowia, potrzeba całodobowej opieki i brak skutecznej pomocy w miejscu zamieszkania.

Czy osoba z umowy dożywocia musi płacić cały koszt DPS?

Nie ma automatycznej zasady, że nabywca nieruchomości z dożywocia zawsze płaci 100% kosztów DPS. Odpłatność ustala się według ustawy o pomocy społecznej, a obowiązki z dożywocia wynikają z prawa cywilnego i treści konkretnej umowy.

Ile płaci mieszkaniec DPS ze swojej renty lub emerytury?

Co do zasady mieszkaniec domu pomocy społecznej ponosi opłatę nie wyższą niż 70% swojego dochodu. Pozostała część kosztów jest ustalana według kolejności i zasad przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej.

Czy opiekunka na 2 godziny dziennie wyklucza DPS?

Nie zawsze. Jeżeli osoba wymaga pomocy przez całą dobę, nadzoru nocnego, częstych czynności pielęgnacyjnych lub stałej kontroli ze względu na chorobę, dwie godziny usług opiekuńczych mogą być niewystarczające. Trzeba to udokumentować.

Co dołączyć do odwołania od decyzji odmownej?

Warto dołączyć dokumentację medyczną, orzeczenia, zaświadczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, opis codziennych czynności opiekuńczych, informacje o nocnym nadzorze, ograniczeniach opiekunów oraz argumenty wskazujące, że pomoc domowa nie wystarcza.

Podsumowanie

Odmowa skierowania do domu pomocy społecznej powinna wynikać z rzetelnej oceny całej sytuacji, a nie z samego faktu zawarcia umowy dożywocia lub posiadania przez opiekuna warunków lokalowych. Jeżeli osoba wymaga całodobowej opieki, nie funkcjonuje samodzielnie i nie można jej zapewnić wystarczającej pomocy w domu, należy rozważyć odwołanie od decyzji odmownej.

W opisanej sytuacji szczególnie ważne byłoby ustalenie, czy wywiad środowiskowy był kompletny, czy organ zbadał stan zdrowia kuzynki i czy prawidłowo oddzielił obowiązki wynikające z dożywocia od zasad odpłatności za DPS. Żądanie pokrycia całego kosztu pobytu wymaga wyraźnej podstawy prawnej i nie powinno być formułowane wyłącznie ustnie jako warunek przyjęcia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - Dz.U. 1994 nr 111 poz. 535
2. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2654/16
5. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1019/17
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt I CKN 908/97
7. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1118/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.