Zapłaciłem za towar i go nie dostałem – co zrobić?

Sprawa pana Jacka dotyczyła zamówionego i opłaconego kompletu opon. Sprzedawca nie wydał towaru przez dwa miesiące, a po otrzymaniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy odpowiedział, że skoro zamówienie zostało złożone przez podmiot gospodarczy, kupującemu nie przysługuje żadne prawo do rozwiązania umowy. Taka odpowiedź może być zbyt uproszczona. Trzeba odróżnić prawo odstąpienia bez podania przyczyny od odstąpienia z powodu niewykonania umowy przez sprzedawcę.

Czy zakup na firmę wyłącza prawo odstąpienia od umowy?

Jeżeli kupujący jest konsumentem, przy umowie zawartej na odległość, na przykład przez internet, zasadą jest 14-dniowe prawo odstąpienia od umowy bez podania przyczyny. Przy sprzedaży rzeczy termin ten co do zasady liczy się od objęcia rzeczy w posiadanie. Jeżeli towar w ogóle nie został dostarczony, problem nie polega więc tylko na „spóźnionym zwrocie”, ale przede wszystkim na niewykonaniu umowy przez sprzedawcę.

W przypadku przedsiębiorców trzeba sprawdzić, z kim dokładnie zawarto umowę. Spółka prawa handlowego albo przedsiębiorca, który kupuje towar w ramach swojej specjalizacji, zasadniczo nie korzysta z konsumenckiego prawa odstąpienia bez podania przyczyny. Inaczej może być przy osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą. Jeżeli zawiera ona umowę bezpośrednio związaną z działalnością, ale z treści tej umowy wynika, że nie ma ona dla niej charakteru zawodowego, stosuje się do niej część przepisów dotyczących konsumentów, w tym przepisy o odstąpieniu od umowy zawartej na odległość.

Dlatego sprzedawca nie powinien automatycznie odmawiać tylko dlatego, że wystawiono fakturę na firmę. Warto sprawdzić wpis CEIDG, kody PKD i rzeczywisty cel zakupu. Zakup opon przez przedsiębiorcę prowadzącego warsztat samochodowy może mieć inny charakter niż zakup opon przez grafika, tłumacza albo doradcę, który używa samochodu pomocniczo w działalności.

Sprzedawca nie wydał zakupionego i opłaconego towaru

Jeżeli umowa sprzedaży została zawarta, kupujący zapłacił cenę, a sprzedawca nie wydał rzeczy, mamy do czynienia z niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem zobowiązania. Kupujący może wtedy nadal żądać dostarczenia towaru, a jeżeli zwłoka sprzedawcy trwa, może przejść do odstąpienia od umowy na podstawie Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 491 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

§ 2. Jeżeli świadczenia obu stron są podzielne, a jedna ze stron dopuszcza się zwłoki tylko co do części świadczenia, uprawnienie do odstąpienia od umowy przysługujące drugiej stronie ogranicza się, według jej wyboru, albo do tej części, albo do całej reszty niespełnionego świadczenia. Strona ta może także odstąpić od umowy w całości, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez nią cel umowy, wiadomy stronie będącej w zwłoce.”

W praktyce oznacza to, że pan Jacek powinien najpierw ustalić, jaki termin dostawy wynikał z oferty, regulaminu, potwierdzenia zamówienia lub korespondencji. Jeżeli termin minął, warto wysłać sprzedawcy wezwanie do wykonania umowy, czyli do wydania towaru, z wyraźnym dodatkowym terminem i zapowiedzią odstąpienia od umowy po jego bezskutecznym upływie.

Jak napisać wezwanie do wykonania umowy?

Wezwanie powinno być konkretne. Należy wskazać numer zamówienia, datę zawarcia umowy, zapłaconą kwotę, towar, którego dotyczy sprawa, oraz termin, w którym sprzedawca ma wydać rzecz. Termin musi być „odpowiedni”, czyli realny w danych okolicznościach. Przy zwykłym towarze dostępnym w sprzedaży może to być kilka dni, ale przy rzeczy nietypowej albo sprowadzanej z zagranicy odpowiedni termin może być dłuższy. W praktyce pomocny może być także poradnik: wezwanie do wykonania umowy — jak je napisać i kiedy wysłać.

W wezwaniu warto napisać wprost, że brak wydania towaru w dodatkowym terminie spowoduje odstąpienie od umowy na podstawie art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego oraz żądanie zwrotu zapłaconej ceny. Dobrze jest zachować dowód wysłania wezwania: potwierdzenie nadania listu poleconego, potwierdzenie doręczenia wiadomości e-mail, historię korespondencji ze sklepu albo wydruk z panelu klienta.

Kiedy można odstąpić od umowy bez dodatkowego terminu?

Nie w każdej sprawie trzeba wyznaczać sprzedawcy kolejny termin. Art. 492 Kodeksu cywilnego przewiduje, że jeżeli prawo odstąpienia zostało zastrzeżone na wypadek niewykonania zobowiązania w ściśle określonym terminie, strona uprawniona może w razie zwłoki drugiej strony odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego. To samo dotyczy sytuacji, gdy wykonanie po terminie nie miałoby dla kupującego znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo zamierzony cel umowy, znany sprzedawcy.

Przykładowo inaczej ocenia się opóźnienie w dostawie zwykłego towaru, a inaczej towar zamówiony na konkretną datę wydarzenia, sezonową akcję sprzedażową albo realizację kontraktu z własnym klientem. Jeżeli termin miał dla kupującego kluczowe znaczenie i sprzedawca o tym wiedział, argument za odstąpieniem bez wyznaczania dodatkowego terminu jest silniejszy. Przy wątpliwościach warto sprawdzić, jak bezpiecznie odstąpić od umowy cywilnej krok po kroku, aby oświadczenie było skuteczne i dobrze udokumentowane.

Podobne zasady mogą mieć znaczenie także wtedy, gdy strony chcą zakończyć inną umowę wzajemną; w praktyce często pojawia się wtedy problem, jak bezpiecznie przeprowadzić rozwiązanie podpisanej umowy, aby nie narazić się na zarzut nieuzasadnionego odstąpienia.

Odstąpienie od umowy i żądanie zwrotu pieniędzy

Oświadczenie o odstąpieniu od umowy powinno być jednoznaczne. Wystarczy wskazać, że z powodu niewydania towaru w terminie oraz bezskutecznego upływu dodatkowego terminu kupujący odstępuje od umowy i wzywa sprzedawcę do zwrotu zapłaconej ceny na podany rachunek bankowy. Jeżeli strony dotychczas kontaktowały się e-mailowo, a umowa nie wymaga szczególnej formy oświadczenia, wysłanie wiadomości e-mail może być wystarczające, ale dla bezpieczeństwa warto zachować dowód doręczenia albo wysłać także list polecony. Szerzej praktyczne zasady opisuje poradnik: odstąpienie od umowy zawartej przez internet a zwrot pieniędzy.

Zgodnie z art. 494 Kodeksu cywilnego strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, powinna zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała na mocy umowy. Może też żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. W sprawie pana Jacka podstawowym roszczeniem jest więc zwrot ceny za opony, a dodatkowo, jeżeli poniósł udokumentowane koszty przez brak towaru, może rozważyć roszczenie odszkodowawcze.

Po otrzymaniu przez sprzedawcę oświadczenia o odstąpieniu od umowy i po bezskutecznym upływie terminu na zapłatę kupujący może wystąpić na drogę sądową z roszczeniem o brak zwrotu pieniędzy. W pozwie można domagać się zwrotu ceny, odsetek ustawowych za opóźnienie oraz kosztów procesu. Jeżeli sprawa jest dobrze udokumentowana, możliwe jest rozważenie postępowania nakazowego, upominawczego albo elektronicznego postępowania upominawczego, zależnie od dowodów i rodzaju roszczenia.

Czy można żądać odszkodowania?

Tak, ale trzeba wykazać szkodę, jej wysokość oraz związek między niewykonaniem umowy przez sprzedawcę a poniesionymi kosztami. Sam fakt zdenerwowania albo utraty czasu zwykle nie wystarczy w typowej sprawie o niewydanie towaru. Inaczej będzie, gdy kupujący musiał wynająć sprzęt zastępczy, zapłacił karę umowną własnemu kontrahentowi albo poniósł inne konkretne, udokumentowane wydatki.

W przypadku usług problem wygląda podobnie: jeżeli wykonawca nie realizuje zobowiązania albo nie dotrzymuje terminu, trzeba ocenić treść umowy, znaczenie terminu oraz możliwe szkody. W takich sprawach przydatne może być omówienie, kiedy wchodzi w grę brak kontaktu niewykonana usługa i jak odzyskać zapłacone pieniądze od firmy.

Co powinien zrobić pan Jacek krok po kroku?

1. Sprawdzić, czy jako kupujący może korzystać z ochrony konsumenckiej albo statusu przedsiębiorcy na prawach konsumenta.
2. Ustalić termin dostawy wynikający z oferty, regulaminu, potwierdzenia zamówienia lub korespondencji.
3. Wysłać sprzedawcy wezwanie do wydania towaru w dodatkowym, odpowiednim terminie, z zagrożeniem odstąpienia od umowy.
4. Po bezskutecznym upływie terminu wysłać oświadczenie o odstąpieniu od umowy i wezwać do zwrotu ceny.
5. Jeżeli sprzedawca nie zapłaci, przygotować przedsądowe wezwanie do zapłaty albo pozew z żądaniem zwrotu ceny, odsetek i kosztów.

FAQ

Czy przedsiębiorca może odstąpić od umowy zawartej przez internet?

Może, ale podstawa odstąpienia zależy od sytuacji. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może korzystać z wybranych praw konsumenta, jeżeli umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego. Typowy przedsiębiorca B2B może natomiast odstąpić od umowy przede wszystkim na podstawie Kodeksu cywilnego, gdy druga strona nie wykonuje zobowiązania.

Czy trzeba wyznaczyć sprzedawcy dodatkowy termin?

Najczęściej tak, jeżeli kupujący chce odstąpić od umowy z powodu zwłoki sprzedawcy na podstawie art. 491 Kodeksu cywilnego. Termin powinien być odpowiedni do rodzaju towaru i okoliczności. Dodatkowy termin nie zawsze jest konieczny, zwłaszcza gdy strony zastrzegły prawo odstąpienia na wypadek niedotrzymania ściśle określonego terminu albo spóźnione wykonanie nie ma już dla kupującego znaczenia.

Czy odstąpienie od umowy można wysłać e-mailem?

Jeżeli umowa albo regulamin nie wymagają szczególnej formy, oświadczenie może zostać wysłane e-mailem. Warto jednak zadbać o dowód doręczenia i zachować całą korespondencję. Przy sporze sądowym znaczenie mogą mieć potwierdzenia wiadomości, regulamin, faktura, potwierdzenie przelewu i historia zamówienia.

Co zrobić, gdy sprzedawca nadal nie oddaje pieniędzy?

Po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty można skierować sprawę do sądu. W pozwie można żądać zwrotu zapłaconej ceny, odsetek ustawowych za opóźnienie oraz kosztów procesu. Przed pozwem warto uporządkować dokumenty i sprawdzić, czy roszczenie jest wymagalne.

Czy można zgłosić sprawę jako oszustwo?

Jeżeli okoliczności wskazują, że sprzedawca od początku nie zamierzał dostarczyć towaru, podał fałszywe dane albo podobnie potraktował wielu kupujących, można rozważyć zawiadomienie organów ścigania. Nie zastępuje to jednak dochodzenia cywilnego roszczenia o zwrot pieniędzy.

Podsumowanie

Sprzedawca nie może bezrefleksyjnie odmawiać kupującemu ochrony tylko dlatego, że zamówienie złożono na firmę. Najpierw trzeba ustalić, czy kupujący jest konsumentem, przedsiębiorcą na prawach konsumenta czy typowym przedsiębiorcą B2B. Nawet jeżeli nie przysługuje mu 14-dniowe prawo odstąpienia bez podania przyczyny, nadal może korzystać z przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących niewykonania umowy wzajemnej.

W razie braku dostawy najbezpieczniej działać etapami: udokumentować zamówienie i zapłatę, wezwać sprzedawcę do wydania towaru, złożyć oświadczenie o odstąpieniu, a następnie żądać zwrotu pieniędzy. Jeżeli sprzedawca nadal odmawia, dalszym krokiem jest dochodzenie roszczenia przed sądem.

Śródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.