Odszkodowanie i zadośćuczynienie za pobicie, jakie roszczenia przysługują poszkodowanemu

Podstawa prawna roszczeń cywilnych

Zgodnie z art. 444 i 445 ustawy Kodeks cywilny:

„Art. 444

§ 1. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

§ 2. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

§ 3. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

Art. 445 § 1. W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.”

W piśmiennictwie wskazuje się, że: „Przewidziane w art. 445 § 1 zadośćuczynienie stanowi sposób naprawienia krzywdy będącej następstwem naruszenia dóbr osobistych w postaci zdrowia i nietykalności cielesnej. Innymi słowy, chodzi o naprawienie krzywdy w postaci cierpień fizycznych i psychicznych będących skutkiem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Chodzi przy tym o krzywdę istniejącą zarówno w chwili orzekania przez sąd, jak i taką, którą poszkodowany będzie odczuwać w przyszłości na pewno lub z dającym się przewidzieć dużym stopniem prawdopodobieństwa.” (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II).

W opisanej sytuacji mamy do czynienia zarówno ze szkodą majątkową, jak i z krzywdą niemajątkową.

Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›

Zakres możliwych roszczeń

Poszkodowany może dochodzić od sprawcy:

• odszkodowania obejmującego koszty leczenia oraz utracone zarobki,

• zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, czyli cierpienia fizyczne i psychiczne.

W literaturze podkreśla się, że: „Wielkość zadośćuczynienia zależy od całokształtu okoliczności danego przypadku, konkretyzujących w odniesieniu do osoby poszkodowanej w danej sprawie obiektywne kryteria oceny rozmiaru doznanej przez nią krzywdy. W judykaturze ukształtował się trafny pogląd, że zasadnicze przesłanki określające jego wysokość stanowią: rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych i ujemnych doznań psychicznych, ich intensywność, nieodwracalność skutków zdrowotnych, stopień i trwałość doznanego kalectwa i związana z nim utrata perspektyw na przyszłość. Do takich przesłanek należy zaliczyć także stopień winy sprawcy, postawę odpowiedzialnego za spowodowanie szkody, jego zachowanie względem pokrzywdzonego, w szczególności to, czy podjął kroki zmierzające do zadośćuczynienia krzywdzie.” (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II).

Nie istnieje ustawowy „cennik” zadośćuczynienia. W praktyce sąd często powołuje biegłego, który ocenia stan psychiczny poszkodowanego oraz rozmiar i długotrwałość krzywdy.

Potrzebujesz pomocy prawnika? Kliknij tutaj i opisz swój problem ›

Stanowisko Sądu Najwyższego

W wyroku z dnia 3 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 969/98, Sąd Najwyższy wskazał: „Zadośćuczynienie nie jest karą, lecz sposobem naprawienia krzywdy. Chodzi tu o krzywdę ujmowaną jako cierpienie fizyczne, a więc ból i inne dolegliwości, oraz cierpienia psychiczne, czyli negatywne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała czy rozstroju zdrowia w postaci np. zeszpecenia, wyłączenia z normalnego życia itp. Celem zadośćuczynienia jest przede wszystkim złagodzenie tych cierpień. Powinno ono mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane, jak i te, które zapewne wystąpią w przyszłości (a więc prognozy na przyszłość). Przy ocenie więc „odpowiedniej sumy” należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności danego wypadku, mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy”.

Roszczenia w postępowaniu karnym

Na podstawie art. 46 ustawy Kodeks karny, w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia w całości albo w części szkody wyrządzonej przestępstwem lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Przepisów prawa cywilnego o możliwości zasądzenia renty nie stosuje się. Orzeczenie odszkodowania lub zadośćuczynienia w wyroku karnym nie wyłącza możliwości dochodzenia pozostałej części roszczeń w postępowaniu cywilnym.

W praktyce kwoty zadośćuczynienia w sprawach karnych dotyczących pobić o podobnych skutkach często mieszczą się w przedziale kilku do kilkunastu tysięcy złotych, jednak każdorazowo o ich wysokości decyduje sąd, biorąc pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy.