Przeniesienie zwłok do grobowca rodzinnego

Kto może zdecydować o przeniesieniu zwłok do grobowca rodzinnego?

Przeniesienie zwłok lub szczątków do innego grobu jest w praktyce ekshumacją i ponownym pochowaniem. Nie wystarczy więc sama decyzja osoby, która opiekuje się grobem albo ponosi koszty jego utrzymania. Potrzebne jest spełnienie wymogów z ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz uzyskanie zezwolenia właściwego inspektora sanitarnego.

Zgodnie z art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina zmarłego, w szczególności: pozostały małżonek, krewni zstępni, krewni wstępni, krewni boczni do 4. stopnia pokrewieństwa oraz powinowaci w linii prostej do 1. stopnia. Jeżeli zmarli nie mają małżonka, dzieci, wnuków, rodziców ani innych bliższych krewnych, uprawnienie może przysługiwać dalszym krewnym, w tym rodzeństwu albo innym krewnym bocznym, o ile mieszczą się w ustawowym kręgu.

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, kto dokładnie należy do kręgu osób uprawnionych po każdym ze zmarłych. Jeżeli Pani i rodzeństwo są najbliższymi żyjącymi krewnymi, organ sanitarny oraz administracja cmentarza mogą oczekiwać wykazania pokrewieństwa i przedstawienia stanowiska wszystkich osób uprawnionych.

Zezwolenie sanepidu na ekshumację

Podstawą prawną ekshumacji na wniosek rodziny jest art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przepis stanowi, że ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok, za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego.

Wniosek powinien być uzasadniony. W praktyce wskazuje się w nim m.in. wolę przeniesienia zmarłych do grobowca rodzinnego, potrzebę połączenia pochówków rodzinnych, opiekę nad grobami, odległość dotychczasowego miejsca pochówku, stan grobu albo inne konkretne okoliczności rodzinne. Do wniosku zwykle dołącza się dokumenty potwierdzające zgon, pokrewieństwo, tytuł do grobu docelowego oraz zgody osób uprawnionych, jeżeli są dostępne.

Trzeba też uzgodnić sprawę z administracją obu cmentarzy: tego, z którego zwłoki mają zostać przeniesione, oraz tego, w którym znajduje się grobowiec rodzinny. Zezwolenie sanitarne nie zawsze rozwiązuje wszystkie kwestie organizacyjne, ponieważ zarządca cmentarza może wymagać dokumentów dotyczących prawa do grobu, miejsca w grobowcu i technicznych warunków pochówku.

Kiedy można przeprowadzić ekshumację?

Ekshumacja na wniosek osób uprawnionych podlega ograniczeniom sanitarnym. Zasadą wynikającą z przepisów wykonawczych jest wykonywanie ekshumacji w okresie od 16 października do 15 kwietnia, we wczesnych godzinach rannych i z zachowaniem wymagań sanitarnych. Szczegółowy sposób przeprowadzenia czynności powinien być uzgodniony z zarządcą cmentarza, firmą pogrzebową oraz właściwym inspektorem sanitarnym.

Ustawa przewiduje także szczególne ograniczenie dotyczące osób zmarłych na niektóre choroby zakaźne. W takich przypadkach ekshumacja na umotywowaną prośbę rodziny nie może zostać przeprowadzona przed upływem 2 lat od dnia zgonu, jeżeli choroba należy do wykazu określonego w przepisach.

Co zrobić, gdy brat nie zgadza się na przeniesienie ciał?

Jeżeli brat należy do kręgu osób uprawnionych do pochowania zmarłych, jego sprzeciw może realnie zablokować procedurę administracyjną albo organizacyjną. W takim przypadku najlepiej najpierw podjąć próbę pisemnego wyjaśnienia sprawy: wskazać przyczyny przeniesienia, miejsce docelowego pochówku, sposób pokrycia kosztów i zapewnienie godnego charakteru czynności.

Jeżeli rozmowy nie przynoszą skutku, można rozważyć wystąpienie do sądu. Prawo do kultu pamięci osoby zmarłej, prawo do grobu i prawo do decydowania o miejscu pochówku osoby bliskiej są w orzecznictwie traktowane jako element dóbr osobistych osób żyjących. Podstawą żądania mogą być przepisy o ochronie dóbr osobistych, w szczególności art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

W zależności od stanu faktycznego żądanie pozwu może zmierzać do zobowiązania osoby sprzeciwiającej się do złożenia oświadczenia o wyrażeniu zgody na ekshumację i przeniesienie zwłok albo do ukształtowania sytuacji prawnej w sposób pozwalający przeprowadzić czynności. Jeżeli sąd prawomocnie stwierdzi obowiązek złożenia oznaczonego oświadczenia, orzeczenie może zastąpić to oświadczenie na podstawie art. 64 Kodeksu cywilnego i art. 1047 Kodeksu postępowania cywilnego.

Nie warto jednak formułować pozwu zbyt ogólnie. W pozwie trzeba precyzyjnie oznaczyć zmarłych, obecne miejsce pochówku, grób docelowy, osoby uprawnione, treść zgody, której brak uniemożliwia ekshumację, oraz okoliczności przemawiające za przeniesieniem zwłok.

Czy warto najpierw złożyć wniosek do inspektora sanitarnego?

W wielu sprawach praktycznym pierwszym krokiem jest złożenie wniosku do właściwego inspektora sanitarnego wraz ze zgodami tych osób, które zgodę wyrażają, oraz z opisem sprzeciwu jednej osoby. Organ może wezwać do uzupełnienia dokumentów, wskazać wymagane zgody albo odmówić wydania zezwolenia z powodu nierozstrzygniętego sporu rodzinnego.

Taki etap bywa przydatny, ponieważ pokazuje, jakie konkretnie dokumenty są wymagane i czy spór z bratem rzeczywiście uniemożliwia załatwienie sprawy administracyjnie. Jeżeli organ lub zarządca cmentarza uzna, że bez zgody brata ekshumacja nie może się odbyć, będzie to istotny argument do ewentualnego postępowania sądowego.

Trzeba pamiętać, że każda sprawa zależy od dokumentów i relacji rodzinnych. Inaczej wygląda sytuacja, gdy brat jest jednym z kilku równorzędnych krewnych, inaczej gdy istnieją bliżsi krewni zmarłych, a jeszcze inaczej, gdy ktoś posiada formalne prawo do grobu rodzinnego, ale nie jest osobą najbliższą zmarłym.

Jakie dokumenty przygotować?

Przed rozpoczęciem procedury warto zgromadzić przede wszystkim:

• odpisy aktów zgonu osób, których dotyczy ekshumacja,
• dokumenty potwierdzające pokrewieństwo osób wnioskujących ze zmarłymi,
• zgody osób uprawnionych, które popierają przeniesienie zwłok,
• dokument potwierdzający możliwość pochowania w grobowcu rodzinnym,
• informację od administracji cmentarza o miejscu obecnego i przyszłego pochówku,
• uzasadnienie przeniesienia, np. potrzebę wspólnego grobu rodzinnego i możliwość stałej opieki nad miejscem pochówku.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, przydatne mogą być także korespondencja z bratem, pisemna odmowa zgody, potwierdzenia opieki nad grobami, dowody ponoszenia opłat cmentarnych oraz stanowisko zarządców cmentarzy.

FAQ

Czy jeden członek rodziny może zablokować ekshumację?

Może, jeżeli należy do kręgu osób uprawnionych do pochowania zmarłego i organ albo administracja cmentarza wymagają jego zgody. Wtedy spór rodzinny może wymagać rozstrzygnięcia przez sąd.

Czy opłacanie grobu daje prawo do samodzielnego przeniesienia zwłok?

Nie zawsze. Opłacanie grobu i faktyczna opieka nad miejscem pochówku są ważnymi argumentami, ale nie zastępują ustawowego kręgu osób uprawnionych ani zezwolenia inspektora sanitarnego.

Czy sanepid może wydać zgodę mimo braku zgody jednej osoby?

To zależy od okoliczności i dokumentów. Jeżeli spór dotyczy osoby uprawnionej, organ może uznać, że sprawa powinna zostać najpierw rozstrzygnięta przez sąd. Warto jednak złożyć kompletny wniosek albo wcześniej ustalić wymagania organu.

Do jakiego sądu kieruje się sprawę o zgodę na ekshumację?

Sprawy dotyczące dóbr osobistych i zastąpienia zgody co do zasady kieruje się do sądu cywilnego. Właściwość sądu i sposób sformułowania pozwu zależą od żądania, wartości i okoliczności sprawy, dlatego przed złożeniem pozwu warto przygotować projekt z prawnikiem.

Czy ekshumację można przeprowadzić o dowolnej porze roku?

Nie. Przy ekshumacji na wniosek rodziny zasadą jest okres od 16 października do 15 kwietnia oraz zachowanie wymogów sanitarnych. Szczegółowy termin ustala się z cmentarzem, firmą pogrzebową i właściwym inspektorem sanitarnym.

Podsumowanie

Przeniesienie zwłok do grobowca rodzinnego wymaga zachowania procedur administracyjnych i sanitarnych, a często także porozumienia między osobami uprawnionymi do decydowania o pochówku. Nie jest to wyłącznie sprawa organizacyjna zakładu pogrzebowego.

Przed rozpoczęciem działań warto ustalić, kto ma prawo do grobu, kto sprzeciwia się ekshumacji i jakie dokumenty będą wymagane przez właściwe organy. Im wcześniej zostaną zebrane zgody, akty stanu cywilnego i dokumenty cmentarne, tym mniejsze ryzyko opóźnień albo sporu rodzinnego.

Śródła

• Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.