Zwrot wniosku o zasiedzenie nieruchomości

Zwrot wniosku o zasiedzenie a braki formalne

Wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości jest rozpoznawany w postępowaniu nieprocesowym. Mimo że nie ma tu powoda i pozwanego, pierwsze pismo w sprawie musi spełniać wymagania pisma procesowego oraz wniosku wszczynającego postępowanie.

W praktyce oznacza to, że wnioskodawca powinien oznaczyć sąd, siebie jako wnioskodawcę, wskazać żądanie, opisać nieruchomość, przedstawić okoliczności posiadania oraz wymienić uczestników postępowania. Uczestnikami są osoby, których praw dotyczy wynik sprawy, zwłaszcza właściciel ujawniony w księdze wieczystej, jego następcy prawni albo inne osoby, które mogą twierdzić, że przysługuje im prawo do nieruchomości.

Jeżeli sąd wezwał do wskazania danych i adresów spadkobierców, a odpowiedź ograniczyła się do stwierdzenia, że ich nie znasz, sąd mógł uznać, że brak formalny nie został usunięty. W takiej sytuacji zwrot wniosku bywa formalnie uzasadniony, bo sąd musi mieć możliwość doręczenia odpisów pisma uczestnikom albo podjęcia innych prawidłowych czynności procesowych.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której wnioskodawca wykazał, że podjął konkretne starania: sprawdził księgę wieczystą, dokumenty geodezyjne, akty stanu cywilnego, archiwa, informacje rodzinne lub urzędowe, a mimo to nie był w stanie ustalić spadkobierców. Wtedy można argumentować, że sąd powinien rozważyć zastosowanie przepisów o wezwaniu zainteresowanych przez ogłoszenie.

Zobacz też: zasiedzenie rzeczy ruchomej na przykładzie pojazdu

Czy warto składać zażalenie na zwrot wniosku?

Zażalenie warto rozważyć wtedy, gdy z akt sprawy wynika, że brak nie wynikał z zaniedbania wnioskodawcy, lecz z obiektywnej niemożności ustalenia uczestników. Kluczowe jest to, co zostało napisane w odpowiedzi na wezwanie sądu i jakie dokumenty dołączono.

Jeżeli w odpowiedzi wskazano wyłącznie: „nie znam spadkobierców”, bez wyjaśnienia, jakie czynności zostały podjęte w celu ich ustalenia, szanse zażalenia są zwykle ograniczone. Sąd może bowiem oczekiwać, że osoba inicjująca sprawę o tak daleko idących skutkach jak utrata własności przez dotychczasowego właściciela dołoży staranności w ustaleniu zainteresowanych.

Jeżeli natomiast wnioskodawca podał, że nie jest w stanie ustalić spadkobierców mimo konkretnych działań, opisał te działania i zawnioskował o wezwanie zainteresowanych przez ogłoszenie, zażalenie może mieć uzasadnienie. W zażaleniu należy wykazać, że sąd zbyt rygorystycznie potraktował obowiązek wskazania uczestników i pominął możliwość zastosowania art. 609 Kodeksu postępowania cywilnego.

Termin i sposób wniesienia zażalenia należy sprawdzić w pouczeniu doręczonym razem z zarządzeniem lub postanowieniem. W sprawach procesowych terminy są krótkie, dlatego decyzję trzeba podjąć szybko.

Kim są uczestnicy w sprawie o zasiedzenie?

Zgodnie z art. 510 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego zainteresowanym w sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania. W sprawie o zasiedzenie chodzi przede wszystkim o osoby, które mogą utracić prawo własności albo których sytuacja prawna zostanie dotknięta stwierdzeniem zasiedzenia.

Uczestnikami mogą więc być między innymi:

• właściciel ujawniony w księdze wieczystej,
• spadkobiercy zmarłego właściciela,
• współwłaściciele nieruchomości,
• osoby, które ujawniły roszczenia lub prawa w księdze wieczystej,
• inne osoby, których prawa mogą zostać naruszone wynikiem sprawy.

W postępowaniu nieprocesowym sąd ma obowiązek czuwać nad tym, aby osoby zainteresowane mogły wziąć udział w sprawie. Nie zwalnia to jednak wnioskodawcy z obowiązku podania znanych mu danych uczestników oraz przedstawienia informacji, które pozwolą sądowi podjąć dalsze czynności.

Nieznani spadkobiercy, nieznany adres i ogłoszenie

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza występuje wtedy, gdy nie wiadomo, kto jest spadkobiercą właściciela albo nie da się ustalić kręgu zainteresowanych. Wtedy zastosowanie może mieć art. 609 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym jeżeli wnioskodawca nie wskazuje innych zainteresowanych, orzeczenie może zapaść dopiero po wezwaniu ich przez ogłoszenie. Sąd może też zarządzić ogłoszenie w innych wypadkach, jeżeli uzna to za wskazane.

Druga sytuacja zachodzi wtedy, gdy osoba zainteresowana jest znana, ale nie jest znane jej miejsce pobytu. W takim wypadku samo ogłoszenie w sprawie o zasiedzenie nie zawsze wystarczy. W orzecznictwie wskazuje się, że dla osoby znanej, lecz nieznanej z miejsca pobytu, właściwe może być ustanowienie kuratora na podstawie przepisów stosowanych odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym.

Dlatego w piśmie do sądu albo w ponownym wniosku warto jasno napisać, z którą sytuacją mamy do czynienia:

• czy spadkobiercy w ogóle nie są znani,
• czy znane są ich imiona i nazwiska, ale nieznane są adresy,
• czy znana jest tylko część spadkobierców,
• czy dane wynikają z księgi wieczystej, aktów stanu cywilnego, dokumentów rodzinnych albo innych źródeł.

Co napisać, gdy nie znasz spadkobierców?

Jeżeli ponownie składasz wniosek albo odpowiadasz na wezwanie sądu, nie poprzestawaj na krótkim stwierdzeniu, że nie znasz spadkobierców. Należy opisać konkretne działania, które zostały podjęte w celu ich ustalenia.

W praktyce można wskazać na przykład, że sprawdzono księgę wieczystą, zweryfikowano dane z ewidencji gruntów i budynków, ustalono informacje wśród sąsiadów lub rodziny, przeanalizowano posiadane dokumenty, próbowano ustalić akty stanu cywilnego albo wcześniejsze postępowania spadkowe. Jeżeli jakieś działania nie były możliwe, również warto wyjaśnić dlaczego.

Do pisma można dołączyć dokumenty potwierdzające podjęte starania, takie jak odpis księgi wieczystej, wypis z rejestru gruntów, korespondencję z urzędami, notatki z ustaleń albo inne dowody. Następnie można wnieść o wezwanie nieznanych zainteresowanych przez ogłoszenie albo o ustanowienie kuratora, zależnie od tego, czy problem dotyczy nieznanych osób, czy nieznanego adresu osoby znanej.

Zwrot opłaty od wniosku o zasiedzenie

Jeżeli wniosek został zwrócony z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, uiszczona opłata sądowa podlega zwrotowi na zasadach określonych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wynika to z art. 79 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, który przewiduje zwrot całej opłaty od pisma zwróconego stronie.

Warto złożyć do sądu krótkie pismo z prośbą o zwrot opłaty i podać numer rachunku bankowego. Jeżeli opłata była uiszczona elektronicznie albo przelewem, można dołączyć potwierdzenie płatności. Zwrot opłaty nie pozbawia prawa do ponownego złożenia wniosku o zasiedzenie.

Należy pamiętać, że ponowne złożenie wniosku będzie wymagało ponownego uiszczenia opłaty. Jeżeli jednak poprzednia opłata została zwrócona, ekonomicznie nie oznacza to utraty wpłaconych środków, lecz przesunięcie sprawy w czasie.

Czy zwrot wniosku przerywa albo niszczy sprawę o zasiedzenie?

Zwrot wniosku oznacza, że pismo nie wywołuje skutków procesowych właściwych dla skutecznie wniesionego wniosku. Nie jest to jednak merytoryczne oddalenie żądania. Sąd nie przesądza wtedy, czy zasiedzenie nastąpiło, lecz jedynie stwierdza, że wniosek nie może otrzymać prawidłowego biegu z przyczyn formalnych.

Po usunięciu problemu można złożyć wniosek ponownie. W nowym wniosku warto od razu uporządkować oznaczenie nieruchomości, okres posiadania, dowody oraz listę uczestników. Jeżeli nadal nie da się ustalić wszystkich spadkobierców, trzeba to szczegółowo wykazać i sformułować odpowiednie wnioski procesowe.

Dla samego zasiedzenia kluczowe znaczenie ma przede wszystkim posiadanie samoistne przez wymagany okres. Zgodnie z Kodeksem cywilnym zasiedzenie nieruchomości następuje co do zasady po 20 latach posiadania samoistnego w dobrej wierze albo po 30 latach w złej wierze. Ocena dobrej albo złej wiary zależy od konkretnych okoliczności sprawy.

FAQ

Czy sąd może zwrócić wniosek o zasiedzenie, jeśli nie znam spadkobierców?

Tak, jeżeli uzna, że brak nie został należycie uzupełniony, a wnioskodawca nie wykazał, dlaczego nie jest w stanie ustalić uczestników. Samo stwierdzenie, że spadkobiercy są nieznani, często nie wystarcza.

Kiedy zażalenie na zwrot wniosku ma sens?

Zażalenie ma sens zwłaszcza wtedy, gdy wnioskodawca udokumentował próby ustalenia spadkobierców, złożył wniosek o ogłoszenie albo o inne czynności sądu, a mimo to pismo zostało zwrócone. Jeżeli brak wynikał z braku staranności, korzystniejsze może być ponowne złożenie poprawionego wniosku.

Czy mogę ponownie złożyć wniosek o zasiedzenie?

Tak. Zwrot wniosku nie oznacza oddalenia sprawy co do meritum. Po ustaleniu uczestników albo po lepszym wykazaniu, że nie da się ich ustalić, można złożyć wniosek ponownie.

Czy opłata sądowa zostanie zwrócona?

Co do zasady tak. Opłata od zwróconego pisma podlega zwrotowi na podstawie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Warto podać sądowi numer rachunku bankowego do zwrotu.

Czy ogłoszenie zawsze zastępuje wskazanie spadkobierców?

Nie. Ogłoszenie jest właściwe przede wszystkim wtedy, gdy zainteresowani nie są znani. Jeżeli konkretna osoba jest znana, ale nie wiadomo, gdzie przebywa, sąd może wymagać innych rozwiązań, w tym ustanowienia kuratora.

Podsumowanie

W sprawie o zasiedzenie trzeba wskazać znanych uczestników postępowania albo przekonująco wykazać, że ich ustalenie nie jest możliwe. Jeżeli sąd zwrócił wniosek po lakonicznej odpowiedzi na wezwanie, zażalenie może być ryzykowne. Jeżeli jednak wnioskodawca udokumentował starania i wnosił o ogłoszenie, zażalenie może być realnym środkiem obrony.

Najbezpieczniej przygotować kolejne pismo tak, aby sąd widział pełny obraz sprawy: kto figuruje jako właściciel, jakie działania podjęto, jakich danych nadal brakuje i jakich czynności oczekuje się od sądu. Równolegle można wystąpić o zwrot opłaty od zwróconego wniosku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
4. Postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2011 r., II CZ 1027/10
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1966 r., II CZ 50/66
6. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2011 r., II CSK 657/10
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1995 r., I CRN 59/95
8. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1996 r., II CRN 211/95

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.