Rozliczenie kredytu hipotecznego konkubentów, bezpodstawne wzbogacenie, podział nieruchomości

Brak szczególnych regulacji dotyczących konkubinatu

Polskie prawo nie zawiera odrębnych regulacji dotyczących rozliczeń majątkowych po ustaniu konkubinatu. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że możliwe jest dochodzenie roszczeń pomiędzy byłymi konkubentami na podstawie przepisów prawa cywilnego. Kluczowe znaczenie ma tu uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1970 r. (sygn. akt III CZP 62/69), zgodnie z którą:

„1. Rozliczenia z tytułu roszczeń do majątku, jakiego mężczyzna i kobieta, żyjący bez zawarcia związku małżeńskiego, dorobili się prowadząc wspólnie gospodarstwo rolne, oraz z tytułu nakładów, jakich jedno z nich dokonało na nieruchomości lub rzecz ruchomą należącą do drugiego, a wchodzącą w skład tego gospodarstwa, mogą być przeprowadzone w postępowaniu o zniesienie współwłasności przedmiotów stanowiących ich majątek wspólny.
2. Dokonując takich rozliczeń sąd stosuje: co do roszczeń z tytułu nabytych wspólnie, na własność lub w posiadanie, nieruchomości i rzeczy ruchomych, jak również z tytułu nakładów dokonanych na te przedmioty – przepisy o zniesieniu współwłasności, natomiast co do roszczeń z tytułu nakładów dokonanych przez jedną z wymienionych osób w przedmiotach należących do drugiej, a wchodzących w skład wspólnego gospodarstwa – przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.”

Zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu

W dalszym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony został pogląd, że rozliczenia majątkowe byłych konkubentów powinny co do zasady następować na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Aktualnie przyjmuje się, że do takich sytuacji zastosowanie mają art. 405 i następne ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, chyba że występują szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie innych przepisów.

Zgodnie z art. 405 kc:
„Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.”

Stanowisko sądu najwyższego w zakresie zakresu roszczeń

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2000 r. (sygn. akt IV CKN 32/00) wskazał, że:
„w wypadku nierówności pomiędzy wielkością tego, co bez podstawy prawnej ubyło z majątku zubożonego i wartością tego, co bez podstawy prawnej powiększyło majątek wzbogaconego, niższa kwota określa wartość bezpodstawnego wzbogacenia. Odpowiedzialność wzbogaconego nie może wykraczać poza granice wzbogacenia.”

Oznacza to, że ewentualne roszczenie nie zawsze będzie odpowiadało nominalnej kwocie wpłat, lecz rzeczywistej wartości uzyskanej korzyści.

Znaczenie spłaty kredytu przez jednego z partnerów

W przedstawionej sytuacji przedmiotem potencjalnego wzbogacenia jest udział w nieruchomości przypadający partnerowi, który faktycznie nie partycypuje w spłacie kredytu w równym stopniu. Jeżeli jedna ze stron ponosi ciężar spłaty zobowiązania w większym zakresie, może to stanowić podstawę do dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Kluczowe znaczenie ma jednak zgromadzenie materiału dowodowego, w szczególności potwierdzeń przelewów i dokumentów bankowych.