Jak odzyskać pieniądze za wadliwe artykuły naukowe?

Jaki charakter ma umowa z firmą piszącą artykuły?

W opisanej sytuacji umowę można co do zasady traktować jako umowę o dzieło. Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Dziełem miały być dwa artykuły lub materiały naukowe przygotowane według przekazanych wytycznych, w określonym terminie i w ustalonej jakości.

Nie wystarczy jednak ogólne stwierdzenie, że teksty są słabe. W sporze trzeba wskazać konkretne naruszenia umowy, na przykład brak wymaganej literatury, zbyt małą objętość, brak określonych elementów, niezachowanie tematu, skopiowane fragmenty, błędy merytoryczne, opóźnienie albo brak przydatności materiałów do celu, który był znany wykonawcy.

Ważne jest także, jak został opisany cel zamówienia. Jeżeli materiały miały służyć jako pomoc, inspiracja, zestawienie literatury albo materiał roboczy, należy to jasno wykazywać w korespondencji. Nie warto opierać roszczenia na celu polegającym na przedstawieniu cudzej pracy jako własnej, ponieważ taki kontekst może utrudnić prowadzenie sporu i zostać negatywnie oceniony.

Kiedy można żądać zwrotu pieniędzy?

Zwrot całej zapłaconej kwoty jest najłatwiejszy do uzasadnienia wtedy, gdy wada dzieła jest istotna, czyli materiały w praktyce nie nadają się do umówionego użytku. W przypadku dwóch artykułów naukowych może to dotyczyć sytuacji, w której teksty są niekompletne, nie zawierają wymaganej bibliografii, nie realizują tematu, są jedynie przypadkową kompilacją treści albo zostały dostarczone tak późno, że utraciły sens dla zamawiającego.

Jeżeli wada nie jest istotna, wykonawca może bronić się twierdzeniem, że przysługuje co najwyżej obniżenie wynagrodzenia albo obowiązek poprawienia materiałów. Dlatego w piśmie do firmy warto wyjaśnić, dlaczego otrzymane teksty nie spełniają podstawowego celu zamówienia, a nie tylko wskazać, że są niezadowalające.

Jeżeli prace zostały dostarczone po terminie, znaczenie ma to, czy termin był dla Pana istotny i czy firma wiedziała, że materiały mają być potrzebne do określonej daty. Im lepiej wynika to z korespondencji, tym mocniejszy argument, że opóźnione wykonanie było nienależytym wykonaniem umowy.

Odstąpienie od umowy a żądanie obniżenia ceny

Przy umowie o dzieło istotne są przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące opóźnienia, wadliwego wykonywania dzieła oraz odpowiedzialności za wady. Jeżeli już przed terminem było oczywiste, że wykonawca nie zdąży wykonać dzieła, zamawiający może w określonych sytuacjach odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu. Jeżeli dzieło zostało już wydane, podstawą sporu zwykle staje się jego wadliwość i nienależyte wykonanie zobowiązania.

W praktyce można sformułować żądanie w sposób stopniowy: w pierwszej kolejności odstąpienie od umowy i zwrot całej kwoty, a ewentualnie, gdyby wykonawca lub sąd nie uznał wad za istotne, żądanie odpowiedniego obniżenia wynagrodzenia. Takie podejście bywa bezpieczniejsze procesowo, ponieważ pozwala zachować roszczenie także na wypadek sporu o skalę wad.

Warto też pamiętać, że samo odrzucenie reklamacji przez firmę nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń. Odpowiedź reklamacyjna wykonawcy jest tylko stanowiskiem jednej strony umowy. O tym, czy roszczenie jest zasadne, w razie sporu rozstrzyga sąd.

Jak przygotować reklamację albo odwołanie?

Jeżeli reklamacja została już złożona i odrzucona, można wysłać odwołanie lub od razu przejść do wezwania do zapłaty. Pismo powinno być konkretne i oparte na dowodach. Należy unikać samego ogólnego zarzutu oszustwa, a zamiast tego opisać naruszenia umowy punkt po punkcie.

W piśmie warto wskazać:

• datę zawarcia umowy i sposób złożenia zamówienia,
• kwotę zapłaconą firmie oraz potwierdzenia przelewów,
• ustalony termin wykonania artykułów,
• wytyczne przekazane wykonawcy,
• konkretne braki i wady otrzymanych materiałów,
• żądanie: zwrot całości pieniędzy, zwrot części ceny albo poprawienie dzieła,
• termin na spełnienie żądania, na przykład 7 albo 14 dni od doręczenia pisma.

Dobrze jest dołączyć porównanie: co zostało zamówione, a co faktycznie dostarczono. Przy tekstach naukowych szczególne znaczenie mogą mieć brak bibliografii, brak cytowań, niezgodność z tematem, niespełnienie wymogów redakcyjnych, powtarzalność treści oraz brak wartości merytorycznej.

Wezwanie do zapłaty przed pozwem

Jeżeli firma nie odpowiada na wiadomości, nie odbiera telefonu albo odmawia zwrotu pieniędzy, kolejnym krokiem powinno być pisemne wezwanie do zapłaty. Najlepiej wysłać je w formie pozwalającej wykazać doręczenie, na przykład listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a równolegle także e-mailem na adres używany wcześniej w korespondencji.

Wezwanie powinno zawierać podstawę żądania, opis wad, numer rachunku bankowego do zwrotu pieniędzy oraz termin zapłaty. Warto dodać, że brak płatności spowoduje skierowanie sprawy na drogę sądową i dochodzenie także kosztów postępowania, odsetek ustawowych za opóźnienie oraz innych należności, jeżeli będą zasadne.

Jeżeli płatność była dokonana kartą, można dodatkowo zapytać bank o możliwość procedury chargeback. Nie zastępuje to roszczeń cywilnych wobec firmy, ale w niektórych przypadkach może pomóc odzyskać środki szybciej. Przy zwykłym przelewie bankowym taka możliwość jest zwykle znacznie ograniczona.

Pomoc rzecznika konsumentów i postępowanie sądowe

Jeżeli zamówienie zostało złożone prywatnie, a nie w ramach działalności gospodarczej, może Pan działać jako konsument. Wtedy warto zwrócić się do miejskiego albo powiatowego rzecznika konsumentów. Rzecznik może pomóc w ocenie sprawy, przygotowaniu pisma, kontakcie z przedsiębiorcą albo wskazać dalszą drogę postępowania.

Możliwe jest również skorzystanie z pozasądowych metod rozwiązywania sporów konsumenckich, jeżeli przedsiębiorca wyrazi na to zgodę albo dana sprawa mieści się w zakresie właściwej instytucji. W praktyce jednak firmy działające nierzetelnie często nie podejmują rzeczywistej współpracy, dlatego trzeba liczyć się z koniecznością pozwu o zapłatę.

Przy kwocie 2000 zł sprawa może być dochodzona w postępowaniu cywilnym o zapłatę. Do pozwu należy dołączyć umowę lub potwierdzenie zamówienia, regulamin, korespondencję, potwierdzenia przelewów, reklamację, odpowiedź firmy oraz same wadliwe materiały. Jeżeli żąda Pan zwrotu całości, trzeba wykazać, dlaczego dzieło było dla Pana bezużyteczne, a nie tylko gorsze od oczekiwań.

Odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy

Oprócz zwrotu zapłaconego wynagrodzenia można rozważyć roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże on, że nastąpiło to z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W praktyce odszkodowanie może obejmować na przykład koszt zamówienia nowych materiałów u innego wykonawcy, dodatkowe wydatki poniesione z powodu opóźnienia albo inną realną stratę majątkową. Trzeba jednak wykazać wysokość szkody, związek z działaniem firmy oraz to, że wydatek był uzasadniony.

Utracone korzyści są trudniejsze do dochodzenia. Nie wystarczy twierdzenie, że przez wadliwe artykuły stracił Pan szansę publikacji albo inny zysk. Konieczne byłyby konkretne dowody, że korzyść była realna i prawdopodobna, a jej utrata wynikała z zachowania wykonawcy.

Czy składać zawiadomienie o oszustwie?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego można rozważyć, ale trzeba odróżnić spór cywilny od przestępstwa. Samo wadliwe wykonanie umowy, opóźnienie albo odmowa zwrotu pieniędzy zwykle nie wystarczają jeszcze do odpowiedzialności karnej.

O oszustwie można mówić przede wszystkim wtedy, gdy wykonawca już w chwili zawierania umowy wprowadzał klienta w błąd i nie zamierzał wykonać zamówienia, na przykład masowo pobierał pieniądze, nie realizował zleceń, posługiwał się fałszywymi danymi albo od początku ukrywał brak możliwości wykonania usługi. Jeżeli firma jednak coś dostarczyła, choć wadliwie, organy ścigania mogą uznać sprawę za cywilną.

Z tego powodu zawiadomienie karne może być działaniem dodatkowym, ale podstawową drogą odzyskania pieniędzy pozostaje roszczenie cywilne: reklamacja, wezwanie do zapłaty i ewentualny pozew.