Partnerka wykorzystała konto i kredyt – co zrobić?

Od czego zacząć w takiej sytuacji?

W pierwszej kolejności trzeba oddzielić dwie sprawy: ochronę pieniędzy na przyszłość oraz dochodzenie zwrotu środków już utraconych. Syn powinien jak najszybciej skontaktować się z bankiem, odwołać wszelkie pełnomocnictwa, zamknąć dostęp do bankowości elektronicznej osobom trzecim, zmienić hasła, zastrzec karty oraz pobrać pełną historię rachunku z okresu, w którym partnerka wykonywała operacje.

Jeżeli partnerka miała formalne pełnomocnictwo do rachunku, sam fakt wykonywania przelewów nie zawsze oznacza automatycznie przestępstwo. Trzeba ustalić, czy działała zgodnie z zakresem zgody, czy przekroczyła umówione granice, czy ukrywała transakcje oraz czy od początku zamierzała wykorzystać syna finansowo.

Warto przygotować chronologiczną listę zdarzeń: kiedy rozpoczął się związek, kiedy syn wziął kredyt, na jakie rachunki poszły środki, jakie długi partnerki zostały spłacone, kiedy uzyskała dostęp do konta i jakie operacje wykonała. Taki opis ułatwia zarówno zgłoszenie sprawy organom ścigania, jak i przygotowanie pozwu.

Kiedy można mówić o oszustwie?

Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. W praktyce trzeba wykazać nie tylko stratę, ale także mechanizm działania sprawcy oraz zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej.

W opisanej sytuacji zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa może być uzasadnione zwłaszcza wtedy, gdy partnerka składała nieprawdziwe obietnice zwrotu pieniędzy, ukrywała swoje zadłużenie, nakłaniała syna do kredytu, wykorzystywała jego konto do własnych operacji albo od początku nie miała realnego zamiaru rozliczenia się z otrzymanych środków.

Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych, pojęcie niekorzystnego rozporządzenia mieniem jest rozumiane szeroko. Może obejmować nie tylko bezpośrednią stratę, ale także pogorszenie sytuacji majątkowej, zwiększenie ryzyka po stronie pokrzywdzonego albo zmniejszenie szans na odzyskanie należności. Wskazywano na to m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2001 r., sygn. akt II AKa 74/01, oraz w orzeczeniach Sądu Najwyższego dotyczących art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Trzeba jednak pamiętać, że nie każda nieudana relacja i nie każdy niespłacony prywatny dług jest oszustwem. Jeżeli syn dobrowolnie pomagał partnerce, a dopiero później związek się rozpadł, organy ścigania mogą uznać sprawę za cywilną. Dlatego tak ważne są wiadomości, nagrania, potwierdzenia przelewów i inne dowody pokazujące, co partnerka obiecywała w chwili uzyskiwania pieniędzy.

Co wpisać w zawiadomieniu do prokuratury lub Policji?

Zawiadomienie powinno być konkretne. Należy opisać, jakie kwoty zostały przekazane, kiedy i na jaki cel, w jaki sposób partnerka uzyskała dostęp do konta, jakie operacje wykonała oraz dlaczego syn uważa, że został wprowadzony w błąd. Warto dołączyć kopie umów kredytowych, harmonogram spłat, historię rachunku, potwierdzenia przelewów, korespondencję i dane świadków.

Jeżeli w toku sprawy karnej zostanie ustalona szkoda, pokrzywdzony może domagać się jej naprawienia w postępowaniu karnym. Nie wyklucza to jednak drogi cywilnej, zwłaszcza gdy organy ścigania odmówią wszczęcia postępowania albo uznają, że spór ma przede wszystkim charakter majątkowy między byłymi partnerami.

Pozew cywilny o zwrot pieniędzy

Równolegle albo zamiast sprawy karnej można skierować do sądu cywilnego pozew o zapłatę. Podstawą może być przede wszystkim umowa pożyczki, jeżeli partnerka zobowiązała się do zwrotu pieniędzy, bezpodstawne wzbogacenie, jeżeli uzyskała korzyść kosztem syna bez podstawy prawnej, albo odpowiedzialność odszkodowawcza, jeżeli swoim bezprawnym działaniem wyrządziła mu szkodę.

Z art. 405 Kodeksu cywilnego wynika, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W sprawach między byłymi partnerami ten przepis bywa stosowany wtedy, gdy jedna osoba finansowała zobowiązania lub majątek drugiej, a po rozstaniu brak jest podstaw do zatrzymania korzyści.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu mogą mieć zastosowanie do rozliczeń osób pozostających w trwałym związku faktycznym, jeżeli nie ma innej właściwej podstawy rozliczenia. W sprawach konkubinatu sądy badają jednak cel świadczenia. Inaczej oceniane są bieżące wydatki na wspólne życie, a inaczej spłata osobistych długów partnerki, zakup przedmiotów wyłącznie dla niej albo przelewy wykonane bez zgody właściciela rachunku.

Czy pełnomocnictwo do konta wyklucza roszczenia?

Nie zawsze. Pełnomocnictwo do rachunku bankowego oznacza, że dana osoba może wykonywać czynności wobec banku w granicach udzielonego umocowania. Nie oznacza jednak, że może zatrzymać cudze pieniądze dla siebie, spłacać z nich własne długi wbrew ustaleniom albo działać sprzecznie z interesem właściciela rachunku.

Jeżeli partnerka przekroczyła ustalenia, wypłacała środki na własne cele, ukrywała operacje albo wykorzystywała rachunek syna do obchodzenia egzekucji komorniczej, trzeba to dokładnie udokumentować. W sprawie cywilnej syn będzie musiał wykazać, które transakcje były nieuzasadnione oraz dlaczego partnerka nie miała prawa zatrzymać korzyści.

Jeżeli część transakcji była wykonana bez wiedzy i zgody syna, należy niezwłocznie zgłosić sprawę bankowi. Bank może wymagać szczegółowego wskazania kwestionowanych operacji, dlatego przydatne jest przygotowanie tabeli z datą, kwotą, odbiorcą przelewu i krótkim opisem, dlaczego dana transakcja jest kwestionowana.

Jakie dowody będą najważniejsze?

Najistotniejsze będą dokumenty pokazujące przepływ pieniędzy i cel tych przepływów. Syn powinien zabezpieczyć umowę kredytu, harmonogram spłat, potwierdzenia przelewów na rzecz partnerki lub jej wierzycieli, historię rachunku, wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, potwierdzenia wypłat gotówki, dokumenty od komorników oraz dane osób, które wiedziały o ustaleniach między stronami.

Przed skierowaniem pozwu warto wysłać do partnerki pisemne wezwanie do zapłaty. W piśmie trzeba wskazać kwotę, termin zapłaty, numer rachunku oraz podstawę żądania. Wezwanie nie zawsze jest obowiązkowe, ale pomaga wykazać, od kiedy druga strona pozostaje w zwłoce, i może otworzyć drogę do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.

Terminy i przedawnienie

Roszczeń cywilnych nie warto odkładać. Co do zasady termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. W wielu przypadkach koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, ale szczegółowa ocena zależy od rodzaju roszczenia i daty jego wymagalności.

W sprawie karnej również liczy się czas, ponieważ im szybciej zostaną zabezpieczone dokumenty, historia rachunku i korespondencja, tym większa szansa na odtworzenie przebiegu zdarzeń. Zwłoka może utrudnić wykazanie, że partnerka działała z zamiarem oszustwa już w chwili uzyskiwania pieniędzy albo dostępu do konta.

FAQ

Czy syn może odzyskać pieniądze, jeśli sam spłacił długi partnerki?

Tak, ale musi wykazać podstawę żądania. Najłatwiej dochodzić zwrotu, gdy istnieją wiadomości, potwierdzenia przelewów albo świadkowie wskazujący, że pieniądze miały zostać zwrócone albo zostały przekazane na określony cel, który nie został zrealizowany.

Czy samo upoważnienie do konta oznacza zgodę na wszystkie przelewy?

Nie. Pełnomocnictwo działa wobec banku, ale między właścicielem rachunku a pełnomocnikiem nadal istnieje obowiązek działania w granicach zgody i ustaleń. Przelewy na prywatne długi pełnomocnika mogą rodzić obowiązek zwrotu pieniędzy.

Czy warto zgłaszać sprawę karną, jeśli prokuratura może uznać ją za cywilną?

Jeżeli są dowody na wprowadzenie w błąd, ukrywanie zamiaru, manipulację lub wykorzystanie rachunku wbrew ustaleniom, zawiadomienie może być zasadne. Trzeba jednak liczyć się z tym, że przy braku dowodów zamiaru oszustwa organy ścigania mogą odesłać strony na drogę cywilną.

Co zrobić, gdy partnerka ukrywała swoje dochody na rachunku syna?

Należy zabezpieczyć historię rachunku i wskazać operacje, które nie dotyczyły syna. Jeżeli rachunek był wykorzystywany do ukrywania majątku przed wierzycielami lub komornikiem, może to mieć znaczenie dowodowe i wymaga ostrożnego opisania w zawiadomieniu lub pozwie.

Czy matka może działać za dorosłego syna?

Co do zasady dorosły syn sam podejmuje decyzje i sam występuje w sprawie. Matka może mu pomagać organizacyjnie, ale do reprezentowania go przed sądem, bankiem lub organami ścigania potrzebne będzie odpowiednie pełnomocnictwo.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie konta i dowodów. Następnie trzeba ustalić, czy doszło do oszustwa, przekroczenia pełnomocnictwa, bezpodstawnego wzbogacenia, pożyczki bez zwrotu czy szkody wyrządzonej nieuczciwym działaniem partnerki. Od tej kwalifikacji zależy wybór dalszej drogi: zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa, pozew o zapłatę albo równoległe działania w obu trybach.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2001 r., sygn. akt II AKa 74/01
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 r., sygn. akt V KKN 96/99
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1998 r., sygn. akt IV KKN 351/97
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt III KKN 86/98
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2000 r., sygn. akt V KKN 267/00
8. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1966 r., sygn. akt III PZP 28/66
9. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1970 r., sygn. akt III CZP 62/69
10. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2000 r., sygn. akt IV CKN 32/00

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.