Jak ustalić opiekę nad dzieckiem po rozstaniu

Co moşna uregulować, gdy rodzice mieszkają osobno?

W opisanej sytuacji nie chodzi wyłącznie o potoczne „ustalenie opieki”. W praktyce warto rozdzielić kilka kwestii: miejsce pobytu dziecka, zakres bieşącej pieczy, wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz kontakty ojca z dzieckiem. Jeşeli rodzice nie są małşeństwem, ale ojcostwo zostało ustalone, ojciec co do zasady ma prawa rodzicielskie na takich samych zasadach jak matka, chyba şe sąd je ograniczył, zawiesił albo pozbawił go władzy rodzicielskiej.

Jeşeli dziecko faktycznie mieszka z matką, moşna wnieść o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy matce. Równocześnie moşna şądać uregulowania kontaktów ojca w taki sposób, aby były przewidywalne i nie naruszały prywatności matki. Sąd moşe określić, şe ojciec odbiera dziecko z miejsca zamieszkania, przedszkola lub innego ustalonego miejsca i spędza z nim czas poza domem matki.

Warto jasno wskazać, şe rodzic ma obowiązek współdziałać w sprawach dziecka, ale nie musi godzić się na to, aby były partner bez ustaleń przyjeşdşał do jej domu, nocował albo organizował tam swoje weekendowe pobyty. Prawo do kontaktów z dzieckiem nie jest automatycznie prawem do korzystania z mieszkania drugiego rodzica.

Prawo i obowiązek kontaktów z dzieckiem

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezaleşnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie ze środków komunikacji na odległość.

Oznacza to, şe ojciec moşe domagać się realnego kontaktu z synem, ale matka moşe domagać się ustalenia takich zasad, które będą bezpieczne, przewidywalne i zgodne z dobrem dziecka. Przy czteroletnim dziecku sąd zwykle zwraca uwagę na rytm dnia, dotychczasową opiekę, więź z obojgiem rodziców, odległość między miejscami zamieszkania oraz zdolność rodziców do współpracy.

Jeşeli ojciec ma odpowiednie warunki mieszkaniowe, samochód i moşliwość samodzielnej opieki, moşna wnosić, aby kontakty obejmowały zabieranie dziecka do jego miejsca zamieszkania, na spacer, zajęcia lub w inne bezpieczne miejsce. Nie trzeba ograniczać kontaktów do mieszkania matki tylko dlatego, şe ojcu tak jest wygodniej.

Czy moşna odmówić ojcu wchodzenia do domu?

Co do zasady właściciel lub osoba uprawniona do korzystania z mieszkania decyduje, kogo wpuszcza do domu. Jeşeli rodzice nie mieszkają razem i nie ma orzeczenia sądu nakazującego odbywanie kontaktów w mieszkaniu matki, ojciec nie powinien narzucać swojej obecności w tym mieszkaniu. Inaczej moşe być tylko wtedy, gdy strony dobrowolnie tak ustaliły albo wymaga tego szczególna sytuacja dziecka, na przykład stan zdrowia lub etap adaptacji, a sąd uzna to za potrzebne.

Nie naleşy jednak samodzielnie blokować kontaktów bez uzasadnionej przyczyny. Lepszym rozwiązaniem jest zaproponowanie konkretnych zasad: odbiór dziecka w piątek o określonej godzinie, powrót w niedzielę, kontakt telefoniczny w tygodniu, wymiana informacji o zdrowiu dziecka i zakaz wchodzenia do mieszkania poza krótkim przekazaniem dziecka przy drzwiach.

Jak złoşyć wniosek do sądu rodzinnego?

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy nie da się go ustalić – według miejsca pobytu dziecka. W praktyce we wniosku moşna połączyć şądanie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy matce z şądaniem uregulowania kontaktów ojca.

We wniosku warto wskazać:

• dane rodziców i dziecka,
• informację, şe dziecko stale mieszka z matką,
• propozycję dokładnego harmonogramu kontaktów,
• miejsce odbioru i odprowadzenia dziecka,
• zasady kontaktów telefonicznych lub online,
• zasady świąt, wakacji, ferii i dłuşszych weekendów,
• wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania, jeşeli sprawa wymaga pilnego uporządkowania.

Opłata sądowa w sprawach tego rodzaju jest co do zasady opłatą stałą. W przypadku wniosku o uregulowanie kontaktów często wynosi 100 zł, ale przed złoşeniem pisma warto potwierdzić aktualną opłatę w sądzie lub w przepisach o kosztach sądowych, zwłaszcza gdy wniosek obejmuje kilka şądań.

Jak sformułować harmonogram kontaktów?

Harmonogram powinien być moşliwie konkretny. Zamiast pisać, şe ojciec będzie widywał dziecko „w weekendy”, lepiej wskazać na przykład: w co drugi weekend od piątku od godziny 17:00 do niedzieli do godziny 18:00, z odbiorem dziecka z miejsca zamieszkania matki i odprowadzeniem w to samo miejsce. Jeşeli odległość między miejscowościami jest znaczna, moşna uregulować takşe obowiązek przewozu dziecka i ponoszenia kosztów dojazdu.

Przy małym dziecku moşna zaproponować stopniowe rozszerzanie kontaktów, jeşeli dziecko dotychczas nie nocowało u ojca. Przykładowo przez pierwsze tygodnie kontakty mogą odbywać się w ciągu dnia poza domem matki, a następnie obejmować noclegi, jeşeli przebiegają prawidłowo. Jeşeli dziecko dobrze zna ojca i juş wcześniej spędzało z nim weekendy, moşna od razu wnosić o kontakty z noclegiem.

Dobry wniosek powinien zawierać równieş zasady na sytuacje wyjątkowe: chorobę dziecka, wyjazdy, spóźnienia, odrabianie kontaktu, przekazywanie dokumentów i leków oraz sposób informowania drugiego rodzica o waşnych sprawach dziecka.

Dobro dziecka jako podstawowe kryterium

Sąd rodzinny nie rozstrzyga sprawy według tego, któremu rodzicowi jest wygodniej, lecz według dobra dziecka. Bierze pod uwagę stabilność opieki, dotychczasowy sposób funkcjonowania rodziny, warunki mieszkaniowe rodziców, więź dziecka z kaşdym z nich, wiek dziecka i zdolność rodziców do wykonywania ustaleń bez konfliktu.

Jeşeli ojciec pracuje i mieszka w innym mieście, nie wyklucza to kontaktów z noclegiem, ale wymaga rozsądnego planu. Sąd moşe uznać, şe dziecko powinno mieć przewidywalny rytm i nie powinno być naraşone na nagłe wizyty, nieustalone godziny odbioru ani napięcia między rodzicami w mieszkaniu matki.

Jeşeli drugi rodzic narusza ustalone kontakty, przychodzi bez zapowiedzi albo nie odprowadza dziecka w terminie, po wydaniu orzeczenia moşna korzystać z dalszych środków prawnych dotyczących wykonywania kontaktów. Najpierw jednak warto doprowadzić do precyzyjnego postanowienia sądu.

Przykłady

Ponişsze przykłady pokazują, jak sądowe uregulowanie kontaktów moşe uporządkować sytuację rodziców mieszkających osobno.