Jak ustalić opiekę nad dzieckiem po rozstaniu

Co można uregulować, gdy rodzice mieszkają osobno?

W opisanej sytuacji nie chodzi wyłącznie o potoczne „ustalenie opieki”. W praktyce warto rozdzielić kilka kwestii: miejsce pobytu dziecka, zakres bieżącej pieczy, wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz kontakty ojca z dzieckiem. Jeżeli rodzice nie są małżeństwem, ale ojcostwo zostało ustalone, ojciec co do zasady ma prawa rodzicielskie na takich samych zasadach jak matka, chyba że sąd je ograniczył, zawiesił albo pozbawił go władzy rodzicielskiej.

Jeżeli dziecko faktycznie mieszka z matką, można wnieść o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy matce. Równocześnie można żądać uregulowania kontaktów ojca w taki sposób, aby były przewidywalne i nie naruszały prywatności matki. Sąd może określić, że ojciec odbiera dziecko z miejsca zamieszkania, przedszkola lub innego ustalonego miejsca i spędza z nim czas poza domem matki.

Warto jasno wskazać, że rodzic ma obowiązek współdziałać w sprawach dziecka, ale nie musi godzić się na to, aby były partner bez ustaleń przyjeżdżał do jej domu, nocował albo organizował tam swoje weekendowe pobyty. Prawo do kontaktów z dzieckiem nie jest automatycznie prawem do korzystania z mieszkania drugiego rodzica.

Prawo i obowiązek kontaktów z dzieckiem

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie ze środków komunikacji na odległość.

Oznacza to, że ojciec może domagać się realnego kontaktu z synem, ale matka może domagać się ustalenia takich zasad, które będą bezpieczne, przewidywalne i zgodne z dobrem dziecka. Przy czteroletnim dziecku sąd zwykle zwraca uwagę na rytm dnia, dotychczasową opiekę, więź z obojgiem rodziców, odległość między miejscami zamieszkania oraz zdolność rodziców do współpracy.

Jeżeli ojciec ma odpowiednie warunki mieszkaniowe, samochód i możliwość samodzielnej opieki, można wnosić, aby kontakty obejmowały zabieranie dziecka do jego miejsca zamieszkania, na spacer, zajęcia lub w inne bezpieczne miejsce. Nie trzeba ograniczać kontaktów do mieszkania matki tylko dlatego, że ojcu tak jest wygodniej.

Czy można odmówić ojcu wchodzenia do domu?

Co do zasady właściciel lub osoba uprawniona do korzystania z mieszkania decyduje, kogo wpuszcza do domu. Jeżeli rodzice nie mieszkają razem i nie ma orzeczenia sądu nakazującego odbywanie kontaktów w mieszkaniu matki, ojciec nie powinien narzucać swojej obecności w tym mieszkaniu. Inaczej może być tylko wtedy, gdy strony dobrowolnie tak ustaliły albo wymaga tego szczególna sytuacja dziecka, na przykład stan zdrowia lub etap adaptacji, a sąd uzna to za potrzebne.

Nie należy jednak samodzielnie blokować kontaktów bez uzasadnionej przyczyny. Lepszym rozwiązaniem jest zaproponowanie konkretnych zasad: odbiór dziecka w piątek o określonej godzinie, powrót w niedzielę, kontakt telefoniczny w tygodniu, wymiana informacji o zdrowiu dziecka i zakaz wchodzenia do mieszkania poza krótkim przekazaniem dziecka przy drzwiach.

Jak złożyć wniosek do sądu rodzinnego?

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy nie da się go ustalić – według miejsca pobytu dziecka. W praktyce we wniosku można połączyć żądanie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy matce z żądaniem uregulowania kontaktów ojca.

We wniosku warto wskazać:

• dane rodziców i dziecka,
• informację, że dziecko stale mieszka z matką,
• propozycję dokładnego harmonogramu kontaktów,
• miejsce odbioru i odprowadzenia dziecka,
• zasady kontaktów telefonicznych lub online,
• zasady świąt, wakacji, ferii i dłuższych weekendów,
• wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania, jeżeli sprawa wymaga pilnego uporządkowania.

Opłata sądowa w sprawach tego rodzaju jest co do zasady opłatą stałą. W przypadku wniosku o uregulowanie kontaktów często wynosi 100 zł, ale przed złożeniem pisma warto potwierdzić aktualną opłatę w sądzie lub w przepisach o kosztach sądowych, zwłaszcza gdy wniosek obejmuje kilka żądań.

Jak sformułować harmonogram kontaktów?

Harmonogram powinien być możliwie konkretny. Zamiast pisać, że ojciec będzie widywał dziecko „w weekendy”, lepiej wskazać na przykład: w co drugi weekend od piątku od godziny 17:00 do niedzieli do godziny 18:00, z odbiorem dziecka z miejsca zamieszkania matki i odprowadzeniem w to samo miejsce. Jeżeli odległość między miejscowościami jest znaczna, można uregulować także obowiązek przewozu dziecka i ponoszenia kosztów dojazdu.

Przy małym dziecku można zaproponować stopniowe rozszerzanie kontaktów, jeżeli dziecko dotychczas nie nocowało u ojca. Przykładowo przez pierwsze tygodnie kontakty mogą odbywać się w ciągu dnia poza domem matki, a następnie obejmować noclegi, jeżeli przebiegają prawidłowo. Jeżeli dziecko dobrze zna ojca i już wcześniej spędzało z nim weekendy, można od razu wnosić o kontakty z noclegiem.

Dobry wniosek powinien zawierać również zasady na sytuacje wyjątkowe: chorobę dziecka, wyjazdy, spóźnienia, odrabianie kontaktu, przekazywanie dokumentów i leków oraz sposób informowania drugiego rodzica o ważnych sprawach dziecka.

Dobro dziecka jako podstawowe kryterium

Sąd rodzinny nie rozstrzyga sprawy według tego, któremu rodzicowi jest wygodniej, lecz według dobra dziecka. Bierze pod uwagę stabilność opieki, dotychczasowy sposób funkcjonowania rodziny, warunki mieszkaniowe rodziców, więź dziecka z każdym z nich, wiek dziecka i zdolność rodziców do wykonywania ustaleń bez konfliktu.

Jeżeli ojciec pracuje i mieszka w innym mieście, nie wyklucza to kontaktów z noclegiem, ale wymaga rozsądnego planu. Sąd może uznać, że dziecko powinno mieć przewidywalny rytm i nie powinno być narażone na nagłe wizyty, nieustalone godziny odbioru ani napięcia między rodzicami w mieszkaniu matki.

Jeżeli drugi rodzic narusza ustalone kontakty, przychodzi bez zapowiedzi albo nie odprowadza dziecka w terminie, po wydaniu orzeczenia można korzystać z dalszych środków prawnych dotyczących wykonywania kontaktów. Najpierw jednak warto doprowadzić do precyzyjnego postanowienia sądu.

FAQ

Czy ojciec może żądać kontaktów w mieszkaniu matki?

Może o to wnosić, ale nie oznacza to, że matka musi się na to zgodzić. Jeżeli kontakty mogą odbywać się poza jej mieszkaniem i jest to zgodne z dobrem dziecka, warto zaproponować taki sposób kontaktów w sądzie.

Czy mogę nie wpuścić ojca dziecka do domu?

Co do zasady tak, jeśli ojciec nie ma prawa do korzystania z tego mieszkania i nie ma orzeczenia sądu przewidującego kontakty w tym miejscu. Nie należy jednak uniemożliwiać mu kontaktu z dzieckiem bez uzasadnienia. Lepiej zaproponować przekazanie dziecka przy drzwiach albo w neutralnym miejscu.

Czy sąd może ustalić, że dziecko będzie mieszkało przy matce?

Tak. Jeżeli dziecko faktycznie mieszka z matką i taki model jest zgodny z jego dobrem, sąd może ustalić miejsce pobytu dziecka przy matce. Nie wyklucza to szerokich kontaktów ojca z dzieckiem.

Czy warto wnosić o zabezpieczenie kontaktów?

Tak, jeżeli sytuacja jest pilna albo do czasu zakończenia sprawy trzeba uporządkować wizyty, odbiór dziecka i noclegi. Zabezpieczenie działa tymczasowo, do czasu wydania końcowego rozstrzygnięcia albo jego zmiany.

Czy ojciec może zabierać dziecko do innego miasta?

Może to być dopuszczalne, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka, warunki u ojca są odpowiednie, a harmonogram uwzględnia wiek dziecka, dojazdy, odpoczynek i bezpieczeństwo. Warto uregulować to wprost w postanowieniu sądu.

Podsumowanie

Jeżeli rodzice dziecka żyją osobno, a ojciec przyjeżdża bez jasnych zasad i oczekuje przebywania w domu matki, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie do sądu rodzinnego wniosku o ustalenie miejsca pobytu dziecka oraz o uregulowanie kontaktów. We wniosku trzeba zaproponować konkretny harmonogram i wskazać, że kontakty mają odbywać się poza mieszkaniem matki, jeśli nie ma potrzeby, aby ojciec przebywał w tym mieszkaniu.

Najważniejsze jest dobro dziecka: stały rytm, przewidywalność, spokojne przekazywanie dziecka i utrzymanie więzi z obojgiem rodziców. Dobrze przygotowane postanowienie sądu pozwala ograniczyć konflikty i daje obu stronom jasne zasady na przyszłość.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.