Powództwo o naruszenie posiadania a art. 333 § 2 K.p.c.

Powództwo o naruszenie posiadania w art. 333 § 2 K.p.c.

Art. 333 § 2 K.p.c. przewiduje sytuacje, w których sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu. Jedną z nich jest uwzględnienie powództwa o naruszenie posiadania. Nie oznacza to automatycznego rygoru w każdej takiej sprawie, ponieważ przepis posługuje się zwrotem „sąd może”.

Kluczowe jest jednak ustalenie, co oznacza w tym przepisie pojęcie „powództwo o naruszenie posiadania”. W aktualnym rozumieniu przepisów chodzi o powództwo posesoryjne, czyli roszczenie służące ochronie posiadania jako stanu faktycznego. Nie chodzi natomiast o roszczenie windykacyjne ani negatoryjne właściciela, wynikające z art. 222 K.c.

W praktyce ma to duże znaczenie. Jeżeli powód opiera żądanie na tym, że został samowolnie pozbawiony faktycznego władania rzeczą albo zakłócono mu korzystanie z rzeczy, sprawa może mieć charakter posesoryjny. Jeżeli natomiast powód żąda wydania rzeczy jako właściciel albo usunięcia naruszeń jego własności, jest to już ochrona petytoryjna.

Na czym polega roszczenie posesoryjne?

Roszczenie posesoryjne wynika z art. 344 K.c.. Przepis ten przyznaje posiadaczowi ochronę w razie samowolnego naruszenia posiadania. Ochrona może polegać na żądaniu przywrócenia stanu poprzedniego oraz zaniechania dalszych naruszeń.

W sprawie posesoryjnej sąd nie rozstrzyga, kto jest właścicielem rzeczy. Nie bada też co do zasady dobrej wiary pozwanego ani tego, czy pozwanemu przysługuje prawo do rzeczy. Zgodnie z art. 478 K.p.c. sąd bada ostatni stan posiadania oraz fakt jego naruszenia.

Ochrona posesoryjna ma więc charakter szybki i praktyczny. Jej zadaniem jest przeciwdziałanie samowoli, czyli sytuacji, w której jedna osoba bez właściwej procedury wkracza w cudze faktyczne władztwo nad rzeczą. Dotyczy to zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchomych.

Przykładowo naruszeniem posiadania może być wymiana zamków, zablokowanie wjazdu, samowolne przesunięcie ogrodzenia, zabranie rzeczy albo uniemożliwienie korzystania z pomieszczenia. Ostateczna ocena zależy jednak od konkretnych okoliczności, w szczególności od tego, kto faktycznie władał rzeczą przed naruszeniem.

Termin na wniesienie powództwa posesoryjnego

Roszczenie o ochronę posiadania jest ograniczone czasowo. Zgodnie z art. 344 § 2 K.c. roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Jest to termin prawa materialnego, dlatego jego przekroczenie może prowadzić do oddalenia żądania.

Nie warto więc zwlekać z pozwem, jeżeli doszło do samowolnego naruszenia posiadania. W sprawach tego typu znaczenie mają dowody pokazujące ostatni spokojny stan posiadania oraz sam fakt ingerencji, np. zdjęcia, wiadomości, nagrania, zeznania świadków, dokumenty dotyczące korzystania z lokalu lub nieruchomości.

Roszczenia petytoryjne z art. 222 K.c.

Roszczenia petytoryjne służą ochronie prawa, przede wszystkim prawa własności. Podstawą takich żądań jest art. 222 K.c. Właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Jest to roszczenie windykacyjne.

Jeżeli natomiast własność jest naruszana w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, właściciel może żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. Jest to roszczenie negatoryjne.

W odróżnieniu od sprawy posesoryjnej, w sporze petytoryjnym zasadnicze znaczenie ma prawo do rzeczy. Sąd może badać tytuł własności, skuteczność uprawnień pozwanego oraz inne okoliczności prawne. Dlatego roszczenia z art. 222 K.c. nie są „powództwem o naruszenie posiadania” w rozumieniu art. 333 § 2 K.p.c.

Ochrona posiadania a ochrona własności

Różnica między ochroną posesoryjną i petytoryjną sprowadza się do tego, co jest chronione. Ochrona posesoryjna chroni posiadanie, czyli stan faktycznego władztwa nad rzeczą. Ochrona petytoryjna chroni prawo, najczęściej własność.

To rozróżnienie potwierdza również orzecznictwo. W wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., sygn. akt IV CK 297/02, Sąd Najwyższy wskazał, że żądanie przywrócenia naruszonego posiadania nie jest żądaniem skierowanym do prawa, lecz dotyczy stanu faktycznego. Celem procesu posesoryjnego jest odzyskanie faktycznego władztwa nad rzeczą po samowolnym naruszeniu.

W konsekwencji art. 333 § 2 K.p.c. należy odnosić do spraw, w których sąd uwzględnia powództwo posesoryjne. Jeżeli powód dochodzi roszczeń właścicielskich z art. 222 K.c., zastosowanie tego przepisu w części dotyczącej „powództwa o naruszenie posiadania” nie powinno być przyjmowane tylko dlatego, że właściciel opisuje naruszenia podobne do zakłócenia korzystania z rzeczy.

Skutki dla rygoru natychmiastowej wykonalności

Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności oznacza, że wyrok może być wykonany mimo tego, że nie jest jeszcze prawomocny. W sprawach posesoryjnych ma to szczególne znaczenie, ponieważ zwłoka mogłaby utrwalać skutki samowolnego działania naruszyciela.

Sąd nie musi jednak zawsze nadawać takiego rygoru. Art. 333 § 2 K.p.c. daje sądowi możliwość działania z urzędu, ale pozostawia ocenę okoliczności konkretnej sprawy. Strona może w pozwie lub w toku sprawy wskazać argumenty przemawiające za tym, aby wyrok przywracający posiadanie był wykonalny natychmiast.

Podsumowanie

Użyte w art. 333 § 2 K.p.c. pojęcie „powództwo o naruszenie posiadania” dotyczy powództwa posesoryjnego z art. 344 K.c. Obejmuje ono sprawy, w których posiadacz domaga się ochrony faktycznego władztwa nad rzeczą po jego samowolnym naruszeniu.

Nie obejmuje natomiast roszczeń petytoryjnych z art. 222 K.c., czyli roszczenia windykacyjnego i negatoryjnego. Te roszczenia służą ochronie prawa własności, a nie samego stanu posiadania. Wybór podstawy powództwa wpływa na zakres badania sprawy przez sąd, możliwe rozstrzygnięcie oraz ocenę rygoru natychmiastowej wykonalności.

FAQ

Czy art. 333 § 2 K.p.c. obejmuje powództwo z art. 222 K.c.?

Nie. Zwrot „powództwo o naruszenie posiadania” z art. 333 § 2 K.p.c. należy odnosić do powództwa posesoryjnego z art. 344 K.c. Roszczenia z art. 222 K.c. chronią własność, a nie samo posiadanie.

Czy w sprawie posesoryjnej sąd bada własność?

Co do zasady nie. W sprawie o naruszenie posiadania sąd bada ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia. Nie rozstrzyga w tym trybie, komu przysługuje prawo własności do rzeczy.

Czy rygor natychmiastowej wykonalności jest obowiązkowy?

Nie. Art. 333 § 2 K.p.c. stanowi, że sąd może nadać taki rygor przy wydaniu wyroku. Oznacza to uprawnienie sądu, a nie automatyczny skutek każdego wyroku uwzględniającego powództwo posesoryjne.

Ile czasu jest na pozew o naruszenie posiadania?

Roszczenie posesoryjne wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania. Po tym terminie skuteczna ochrona posesoryjna może być znacznie utrudniona albo niemożliwa.

Czy właściciel może naruszyć cudze posiadanie?

Tak. Nawet właściciel powinien korzystać z przewidzianych prawem procedur. Samowolne pozbawienie innej osoby faktycznego władania rzeczą może prowadzić do odpowiedzialności w procesie posesoryjnym.

Śródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2003 r., sygn. akt IV CK 297/02

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.