Adopcja osoby pełnoletniej – czy jest możliwa?

Przysposobienie osoby pełnoletniej w Polsce

Przysposobienie, potocznie nazywane adopcją, polega na stworzeniu między przysposabiającym a przysposobionym takiej więzi prawnej, jaka istnieje między rodzicem a dzieckiem. W polskim prawie rodzinnym instytucja ta jest jednak przeznaczona dla dzieci, czyli osób małoletnich.

Zgodnie z art. 114 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra.

§ 2. Wymaganie małoletności powinno być spełnione w dniu złożenia wniosku o przysposobienie”.

Oznacza to, że jeżeli dana osoba ukończyła 18 lat przed złożeniem wniosku o przysposobienie, sąd rodzinny nie może orzec jej adopcji. Nie ma znaczenia, że osoba ta nadal się uczy, wymaga wsparcia, pozostaje w pieczy zastępczej albo faktycznie była wychowywana przez osobę, która chciałaby ją przysposobić.

Kiedy liczy się pełnoletność przy adopcji?

Kluczowa jest data złożenia wniosku do sądu. Jeżeli wniosek o przysposobienie został złożony, gdy dziecko było jeszcze małoletnie, późniejsze ukończenie 18 lat w toku postępowania nie powinno samo przez się przekreślać sprawy. Wynika to bezpośrednio z art. 114 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Inaczej jest wtedy, gdy osoba zainteresowana adopcją ma już 18 lat w chwili, gdy dopiero planowane jest złożenie wniosku. W takim przypadku wymaganie małoletności nie jest spełnione, więc przysposobienie nie jest prawnie dopuszczalne.

Pełnoletność co do zasady uzyskuje się z chwilą ukończenia 18 lat. Pełnoletność może także powstać wcześniej przez zawarcie małżeństwa na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym; tak uzyskanej pełnoletności nie traci się nawet w razie unieważnienia małżeństwa.

Czy pobyt w pogotowiu opiekuńczym ma znaczenie?

Sam pobyt w pogotowiu opiekuńczym albo innej formie pieczy zastępczej nie pozwala na adopcję osoby pełnoletniej. Piecza zastępcza i przysposobienie to różne instytucje prawne. Przysposobienie tworzy relację rodzic–dziecko, natomiast piecza zastępcza służy zapewnieniu opieki dziecku, gdy rodzice nie mogą jej sprawować.

Jeżeli wychowanek pieczy zastępczej osiągnął pełnoletność, mogą mieć znaczenie przepisy dotyczące usamodzielniania, dalszej nauki, pomocy mieszkaniowej, finansowej lub wsparcia organizacyjnego. Te kwestie należy jednak ustalać z właściwym organizatorem pieczy zastępczej, powiatowym centrum pomocy rodzinie albo inną właściwą jednostką, ponieważ zależą od indywidualnej sytuacji i spełnienia warunków przewidzianych w przepisach szczególnych.

Warunki przysposobienia dziecka

Adopcja małoletniego nie jest automatyczną formalnością. Sąd bada przede wszystkim dobro dziecka. Znaczenie mają m.in. sytuacja osobista dziecka, więź z kandydatem na rodzica adopcyjnego, kwalifikacje osobiste przysposabiającego, jego możliwości wychowawcze oraz to, czy przysposobienie będzie stabilnym i bezpiecznym rozwiązaniem.

Polskie prawo przewiduje różne skutki przysposobienia, w szczególności przysposobienie pełne, całkowite oraz niepełne. W każdym wariancie podstawowa przesłanka po stronie osoby przysposabianej pozostaje taka sama: musi być ona małoletnia w dniu złożenia wniosku.

W praktyce postępowanie adopcyjne wymaga udziału sądu rodzinnego, a w typowych sprawach także odpowiedniej procedury kwalifikacyjnej i dokumentów dotyczących sytuacji dziecka oraz kandydatów na przysposabiających. Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, co do zasady potrzebna jest również jego zgoda na przysposobienie. Młodsze dziecko może zostać wysłuchane, jeżeli jego rozwój, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 września 1968 r. wskazał, że celem przysposobienia nie jest zaspokojenie potrzeb uczuciowych przysposabiających, lecz dobro małoletniego dziecka. Ten kierunek wykładni pozostaje zgodny z konstrukcją obecnych przepisów o adopcji.

Co można zrobić zamiast adopcji osoby dorosłej?

Jeżeli adopcja osoby pełnoletniej nie jest możliwa, warto najpierw ustalić, jaki skutek ma zostać osiągnięty. Inne rozwiązania będą właściwe, gdy chodzi o dziedziczenie, inne przy podejmowaniu decyzji w sprawach urzędowych, a jeszcze inne przy zabezpieczeniu mieszkaniowym lub finansowym.

W sprawach majątkowych często rozważa się testament, zapis windykacyjny, darowiznę, umowę dożywocia albo inne umowy cywilnoprawne. Każde z tych rozwiązań ma inne skutki podatkowe, spadkowe i rodzinne, dlatego nie należy traktować ich jako prostego odpowiednika adopcji.

W sprawach bieżących pomocne może być pełnomocnictwo do działania przed urzędami, bankami, szkołą, uczelnią lub placówkami medycznymi, jeżeli dana instytucja i rodzaj sprawy pozwalają na działanie przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo nie tworzy jednak pokrewieństwa ani relacji rodzic–dziecko.

Jeżeli celem jest zmiana nazwiska, osoba pełnoletnia może rozważyć administracyjną procedurę zmiany imienia lub nazwiska, o ile istnieją ważne powody. To także nie jest adopcja i nie powoduje skutków rodzinnych, ale w niektórych sytuacjach pozwala uporządkować sferę osobistą.

Podsumowanie

W polskim prawie nie ma ogólnej instytucji adopcji osoby dorosłej. Przysposobienie jest możliwe tylko wobec osoby małoletniej i tylko dla jej dobra. Decydujące znaczenie ma to, czy w dniu złożenia wniosku osoba przysposabiana nie ukończyła jeszcze 18 lat.

Jeżeli osoba jest już pełnoletnia, sąd nie może zastąpić braku tej przesłanki oceną więzi emocjonalnej, długoletniej opieki, nauki albo pobytu w pogotowiu opiekuńczym. W takiej sytuacji trzeba szukać innych narzędzi prawnych, które odpowiadają konkretnemu celowi: dziedziczeniu, reprezentacji, zabezpieczeniu majątkowemu albo wsparciu po opuszczeniu pieczy zastępczej.

FAQ

Czy można adoptować osobę, która ma już 18 lat?

Nie. W Polsce przysposobienie osoby pełnoletniej nie jest dopuszczalne, jeżeli w dniu złożenia wniosku osoba ta miała już ukończone 18 lat.

Czy nauka po ukończeniu 18 lat przedłuża możliwość adopcji?

Nie. Kontynuowanie nauki może mieć znaczenie dla niektórych form wsparcia lub obowiązku alimentacyjnego, ale nie zmienia przepisów o przysposobieniu. Dla adopcji kluczowa jest małoletność w dniu złożenia wniosku.

Czy można kontynuować sprawę adopcyjną, jeżeli dziecko skończyło 18 lat w trakcie postępowania?

Tak, sama pełnoletność osiągnięta po złożeniu wniosku nie przekreśla automatycznie postępowania. Ustawa wymaga, aby osoba była małoletnia w dniu złożenia wniosku.

Czy pogotowie opiekuńcze może wystąpić o adopcję pełnoletniego wychowanka?

Nie w tym znaczeniu, że sąd miałby orzec adopcję osoby dorosłej. Po osiągnięciu pełnoletności trzeba analizować raczej przepisy o wsparciu wychowanka pieczy zastępczej i ewentualne rozwiązania cywilnoprawne.

Czy testament daje takie same skutki jak adopcja?

Nie. Testament może uregulować dziedziczenie, ale nie tworzy pokrewieństwa, władzy rodzicielskiej ani statusu dziecka. Może być jednak praktycznym rozwiązaniem, gdy celem jest zabezpieczenie osoby bliskiej na wypadek śmierci.

Śródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1968 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.