Klient nie odbiera samochodu z warsztatu – co zrobić

Czy samochód zostawiony w warsztacie jest porzucony?

W praktyce takie sytuacje zdarzają się często: klient przyjeżdża do warsztatu, zostawia samochód, nie podpisuje pełnej dokumentacji, nie dostarcza dowodu rejestracyjnego, a po pewnym czasie przestaje odbierać telefony i wiadomości. Z prawnego punktu widzenia nie oznacza to jednak automatycznie, że właściciel wyzbył się własności pojazdu.

Porzucenie rzeczy w rozumieniu Kodeksu cywilnego wymaga nie tylko fizycznego pozostawienia rzeczy, ale także zamiaru wyzbycia się własności. Przy samochodzie oddanym do warsztatu taki zamiar jest trudny do wykazania, bo pierwotnym celem było co do zasady wykonanie diagnostyki, naprawy albo pozostawienie pojazdu do czasu dalszych ustaleń.

Dlatego właściciel warsztatu powinien traktować auto jako cudzą rzecz pozostającą w jego władaniu, a nie jako rzecz niczyją. Oznacza to potrzebę zabezpieczenia pojazdu przed oczywistą szkodą i podjęcia formalnych działań wobec właściciela.

Pierwsze kroki warsztatu

Przed podjęciem dalszych działań warto zebrać i zabezpieczyć dowody. Znaczenie mogą mieć: data przyjęcia auta, numer rejestracyjny i VIN, zdjęcia stanu pojazdu, korespondencja SMS lub e-mail, historia połączeń, notatki z rozmów, zlecenie naprawy, kosztorys, faktury za części, nagrania z monitoringu oraz dane osoby, która pojazd pozostawiła.

Szerzej omawiamy znaczenie prawidłowego dokumentowania ustaleń w artykule: zabezpieczenie wykonania ugody.

Następnie należy wysłać do właściciela albo osoby, która pozostawiła pojazd, pisemne wezwanie do odbioru samochodu i zapłaty wymagalnych należności. Najlepiej zrobić to listem poleconym z zachowaniem dowodu nadania, a dodatkowo przesłać kopię wiadomością e-mail lub SMS, jeżeli warsztat ma takie dane kontaktowe.

W wezwaniu warto wskazać konkretny termin odbioru, miejsce odbioru, dane pojazdu, podstawę i wysokość dotychczasowych należności oraz informację, że po bezskutecznym upływie terminu warsztat będzie dochodził uzasadnionych kosztów dalszego przechowywania i może skierować sprawę do sądu.

Czy warsztat może naliczać opłatę za przechowanie auta?

Jeżeli klient pozostawił samochód w warsztacie i nie odbiera go mimo wezwania, warsztat może dochodzić uzasadnionych kosztów związanych z dalszym przechowywaniem pojazdu, jeżeli istnieje ku temu odpowiednia podstawa prawna. Może ona wynikać między innymi z ustaleń stron, charakteru łączącej je umowy, poniesionych wydatków albo odpowiedzialności za szkodę. Konkretna podstawa zależy od okoliczności sprawy.

Trzeba zachować ostrożność przy jednostronnym ustalaniu wysokiej stawki za postój. Sama informacja w piśmie, że od określonej daty będzie naliczana opłata, nie zawsze oznacza zawarcie nowej umowy. W razie sporu sąd może badać zarówno podstawę żądania, jak i rzeczywistą wysokość kosztów, stawki rynkowe oraz to, czy właściciel został prawidłowo zawiadomiony.

Jeżeli warsztat wykonał diagnostykę, naprawę lub poniósł wydatki na zabezpieczenie samochodu, powinien przygotować czytelne rozliczenie. Dobrze jest oddzielić wynagrodzenie za usługę, koszt części, koszty przechowania i inne wydatki. Nie należy łączyć wszystkich pozycji w jedną nieudokumentowaną kwotę.

Czy można zatrzymać pojazd do czasu zapłaty?

Samo nieopłacone wynagrodzenie za naprawę lub diagnostykę nie daje warsztatowi prawa zatrzymania samochodu na podstawie art. 461 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala zobowiązanemu do wydania cudzej rzeczy zatrzymać ją w celu zabezpieczenia roszczeń o zwrot nakładów na rzecz lub roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez rzecz. Nie jest to ogólne zabezpieczenie każdej należności związanej z samochodem.

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 lutego 2007 r., II CNP 70/06, odwołując się również do wyroku z 23 listopada 1998 r., II CKN 53/98, wskazał, że wynagrodzenie za naprawę samochodu nie jest nakładem na rzecz w rozumieniu art. 461 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego warsztat nie powinien odmawiać wydania samochodu wyłącznie dlatego, że właściciel nie zapłacił faktury za wykonaną naprawę.

Ta sama ostrożność dotyczy należności za diagnostykę. Wynagrodzenia za wykonanie usługi nie należy automatycznie utożsamiać z roszczeniem o zwrot nakładów na rzecz. Jeżeli w konkretnej sprawie warsztat twierdzi, że oprócz wynagrodzenia przysługuje mu odrębne, kwalifikowane roszczenie o zwrot nakładów w rozumieniu art. 461 Kodeksu cywilnego, trzeba osobno ocenić jego podstawę i charakter. Nie można z góry uznać za taki nakład każdej robocizny, części czy wydatku uwzględnionego w cenie naprawy.

Ewentualne inne zabezpieczenia wynikające z umowy również wymagają analizy konkretnego postanowienia i okoliczności zawarcia umowy. Nie należy przedstawiać ich jako ustawowego prawa zatrzymania wynikającego z art. 461 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli warsztat bez podstawy prawnej odmawia wydania pojazdu osobie uprawnionej, może narazić się na roszczenie o wydanie rzeczy oraz odpowiedzialność za szkodę powstałą wskutek bezprawnego przetrzymywania pojazdu. Roszczenia o zapłatę za naprawę, diagnostykę czy inne należności należy natomiast dochodzić właściwą drogą cywilną.

Czego nie robić z nieodebranym samochodem?

Największym błędem byłoby samowolne sprzedanie, rozebranie na części albo zezłomowanie samochodu tylko dlatego, że klient nie odbiera telefonu. Pojazd nadal może być własnością klienta, leasingodawcy, banku, współwłaściciela albo osoby trzeciej. Bez sprawdzenia sytuacji i odpowiedniej podstawy prawnej takie działanie może prowadzić do odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.

Podobnie ryzykowne jest wywiezienie auta na ulicę lub w miejsce niedozwolonego postoju wyłącznie po to, aby doprowadzić do jego odholowania przez służby. Warsztat nie powinien sztucznie tworzyć przesłanek do zastosowania procedury dotyczącej pojazdów pozostawionych na drodze.

W podobnych sprawach przydatne mogą być również informacje dotyczące złomowania samochodu a kary za brak OC oraz pokrycia kosztów złej naprawy samochodu.

Usunięcie pojazdu na podstawie Prawa o ruchu drogowym

Przepisy Prawa o ruchu drogowym przewidują usuwanie określonych pojazdów z drogi. Zgodnie z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd pozostawiony bez tablic rejestracyjnych albo pojazd, którego stan wskazuje, że nie jest używany, może zostać usunięty z drogi przez straż gminną lub Policję na koszt właściciela lub posiadacza.

Ten tryb co do zasady nie rozwiązuje problemu samochodu stojącego na zamkniętym, prywatnym terenie warsztatu. Art. 50a odnosi się do pojazdu pozostawionego na drodze, a nie do auta przyjętego do naprawy lub pozostawionego na placu przedsiębiorcy.

Pojazd usunięty w trybie art. 50a ust. 1, który nie zostanie odebrany na wezwanie gminy przez osobę uprawnioną w terminie sześciu miesięcy od dnia usunięcia, może na zasadach określonych w tym przepisie zostać uznany za porzucony z zamiarem wyzbycia się własności i przejść na własność gminy. Nie oznacza to jednak, że warsztat może sam wywieźć cudzy samochód na drogę po to, aby uruchomić tę procedurę.

Czy można zasiedzieć samochód zostawiony w warsztacie?

Kodeks cywilny przewiduje zasiedzenie rzeczy ruchomej po trzech latach nieprzerwanego posiadania samoistnego w dobrej wierze. W przypadku warsztatu samochodowego przeszkodą jest najczęściej to, że warsztat wie, iż pojazd należy do klienta albo innej osoby. Warsztat zwykle włada autem jako wykonawca naprawy, przechowujący lub inny posiadacz zależny, a nie jak właściciel.

Dlatego samo upływanie czasu, nawet przez trzy lata, nie daje automatycznie własności samochodu. Aby mówić o zasiedzeniu ruchomości, trzeba wykazać zarówno posiadanie samoistne, jak i dobrą wiarę. W realiach auta oddanego do naprawy jest to zwykle trudne, ponieważ warsztat ma świadomość, że pojazd został mu powierzony, a nie przekazany na własność.

Inną kwestią jest porzucenie rzeczy przez właściciela. Do utraty własności przez porzucenie potrzebny jest zamiar wyzbycia się własności. Brak kontaktu, nieodbieranie telefonu albo wielomiesięczna czy wieloletnia bierność mogą być elementami stanu faktycznego, ale zwykle same nie przesądzają o takim zamiarze.

Droga sądowa i odzyskanie należności

Jeżeli wezwania pozostają bez odpowiedzi, warsztat powinien przygotować roszczenia do dochodzenia na drodze cywilnej. W zależności od stanu faktycznego mogą to być między innymi należności za wykonaną usługę lub diagnostykę, koszt części, uzasadnione koszty przechowywania oraz inne udokumentowane wydatki. Każda pozycja powinna mieć wskazaną podstawę i możliwą do wykazania wysokość.

Roszczenie o zapłatę nie daje jednak samo przez się prawa do przejęcia samochodu. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego należność może być dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym, a możliwość skierowania egzekucji do konkretnego pojazdu zależy między innymi od tego, kto jest jego właścicielem i czy zachodzą pozostałe przesłanki egzekucji.

W niektórych stanach faktycznych można analizować rozwiązania związane ze złożeniem rzeczy do depozytu sądowego lub inną procedurą pozwalającą zakończyć długotrwałe przechowywanie cudzej rzeczy. Nie jest to jednak automatyczny tryb dla każdego nieodebranego samochodu. Trzeba najpierw ustalić, czy w konkretnej sprawie zachodzą ustawowe przesłanki zastosowania danego rozwiązania i jakie czynności procesowe są dopuszczalne.

Praktycznie najważniejsze jest to, aby warsztat mógł wykazać, że działał w sposób uporządkowany: wzywał klienta do odbioru i zapłaty, zabezpieczał pojazd, dokumentował koszty oraz nie pozbył się cudzej rzeczy bez podstawy prawnej.

FAQ

Czy mechanik może zatrzymać samochód tylko dlatego, że klient nie zapłacił za naprawę?

Co do zasady nie na podstawie art. 461 § 1 Kodeksu cywilnego. Sąd Najwyższy w wyroku z 14 lutego 2007 r., II CNP 70/06, wskazał, odwołując się do wcześniejszego wyroku II CKN 53/98, że wynagrodzenie za naprawę samochodu nie jest nakładem na rzecz w rozumieniu tego przepisu. Sam brak zapłaty za usługę nie tworzy więc ustawowego prawa zatrzymania pojazdu.

Czy po 3 latach samochód automatycznie staje się własnością warsztatu?

Nie. Upływ trzech lat sam w sobie nie przenosi własności pojazdu na warsztat. Zasiedzenie rzeczy ruchomej wymaga posiadania samoistnego i dobrej wiary, a warsztat zwykle wie, że auto należy do klienta lub innej osoby.

Czy można naliczyć opłatę parkingową za każdy dzień postoju?

Można dochodzić uzasadnionych kosztów przechowania, jeżeli istnieje ku temu odpowiednia podstawa prawna, ale sama jednostronna informacja o dowolnej stawce nie przesądza jeszcze o zasadności całej żądanej kwoty. W razie sporu trzeba wykazać podstawę, wysokość kosztów i okoliczności ich powstania.

Czy warsztat może zezłomować samochód bez dokumentów?

Sam brak kontaktu z klientem albo nieopłacenie naprawy nie daje warsztatowi prawa do zezłomowania cudzej rzeczy. Przed demontażem lub innym rozporządzeniem pojazdem potrzebna jest odpowiednia podstawa prawna i ustalenie, kto jest właścicielem auta.

Czy można wezwać Policję lub straż miejską?

Można zgłosić sprawę, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie, że pojazd pochodzi z czynu zabronionego, stwarza zagrożenie albo zachodzą inne okoliczności wymagające interwencji. Nie należy jednak zakładać, że służby usuną z prywatnego terenu warsztatu auto na podstawie art. 50a Prawa o ruchu drogowym, który dotyczy usuwania określonych pojazdów z drogi.

Co powinno zawierać wezwanie do odbioru pojazdu?

Wezwanie powinno wskazywać dane pojazdu, datę jego pozostawienia, żądanie odbioru w konkretnym terminie, rozliczenie dotychczasowych należności, podstawę żądanych kosztów oraz informację o możliwym skierowaniu sprawy na drogę sądową w razie dalszego braku reakcji. Warto zachować dowód wysłania i doręczenia albo próby doręczenia wezwania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – ISAP
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2007 r., II CNP 70/06 – SAOS
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1998 r., II CKN 53/98, przywołany w orzecznictwie dotyczącym art. 461 § 1 Kodeksu cywilnego.