Klient nie płaci i żąda zwrotu za poprawki

Jaka umowa łączy strony przy montażu ścian i sufitów GK?

Montaż ścian i sufitów z płyt GK najczęściej kwalifikuje się jako umowę o dzieło, jeżeli wykonawca zobowiązuje się do osiągnięcia oznaczonego rezultatu. Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

W większych inwestycjach, zwłaszcza realizowanych według dokumentacji projektowej i w ramach procesu budowlanego, możliwa bywa także kwalifikacja jako umowa o roboty budowlane. W praktyce trzeba sprawdzić treść umowy, zakres prac, sposób odbioru, dokumentację i status stron. Dla samego sporu o zapłatę i usterki kluczowe pozostaje jednak to, czy prace zostały wykonane, odebrane oraz jakie wady rzeczywiście wystąpiły.

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, zgodnie z art. 642 § 1 K.c. wynagrodzenie należy się przyjmującemu zamówienie w chwili oddania dzieła. Podpisany protokół odbioru robót jest ważnym dowodem, że dzieło zostało oddane, a zamawiający je przyjął.

Jeżeli protokół odbioru został sporządzony i podpisany przez klienta bez zastrzeżeń, wykonawca ma mocny argument za zapłatą faktury. Nie oznacza to jednak, że klient traci wszystkie roszczenia dotyczące wad. Może je zgłaszać, jeżeli wady istniały w chwili odbioru lub wynikają z nienależytego wykonania prac, ale powinien wykazać ich istnienie, zakres i skutki.

Czy klient może nie zapłacić, bo zgłosił usterki?

Samo zgłoszenie usterek nie zawsze daje prawo do zatrzymania całej zapłaty. Trzeba odróżnić wady istotne od nieistotnych. Wady istotne to takie, które uniemożliwiają normalne korzystanie z dzieła zgodnie z umową albo powodują, że rezultat prac zasadniczo nie odpowiada uzgodnionemu celowi. Wady nieistotne mogą uzasadniać naprawę, obniżenie wynagrodzenia albo odszkodowanie, ale zwykle nie usprawiedliwiają odmowy zapłaty całej kwoty.

W orzecznictwie przyjmuje się, że zamawiający może odmówić odbioru dzieła i zapłaty wynagrodzenia, gdy w chwili oddania dzieło ma wady istotne. Jeżeli jednak dzieło zostało odebrane, a wady ujawniły się później, należy badać, czy były rzeczywiście istotne, czy zostały zgłoszone w prawidłowy sposób oraz czy wykonawca dostał realną możliwość ich usunięcia.

Przy umowie o dzieło zastosowanie mają przepisy o rękojmi za wady, na podstawie art. 638 K.c. Odpowiednio stosuje się w szczególności mechanizmy znane z rękojmi przy sprzedaży, w tym żądanie usunięcia wady, obniżenia ceny, a w określonych przypadkach także odstąpienie od umowy. W relacjach między przedsiębiorcami znaczenie może mieć także terminowe zbadanie dzieła i zawiadomienie o wadach.

Zobacz również: Wykonawca nie chce usunąć usterek

Rękojmia, obniżenie ceny i usunięcie wad

Jeżeli klient powołuje się na rękojmię, powinien wskazać konkretne wady, a nie tylko ogólnie twierdzić, że prace wykonano źle. Dla wykonawcy ważne jest udokumentowanie, czy wady istniały, czy wynikają z jego pracy, czy z późniejszego użytkowania, ingerencji innych ekip albo decyzji inwestora.

W razie wady zamawiający może żądać jej usunięcia. Może też złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny, przy czym obniżenie powinno pozostawać w proporcji do spadku wartości dzieła z powodu wady. Nie jest więc prawidłowe automatyczne utożsamianie kosztu każdej poprawki z kwotą, którą można potrącić z wynagrodzenia wykonawcy.

Jeżeli wykonawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności proponuje usunięcie wad, klient nie powinien bez uzasadnienia odmawiać takiej naprawy, a następnie obciążać wykonawcy dowolnie ustalonymi kosztami własnych pracowników lub innego podmiotu. Inaczej może być, gdy wykonawca odmawia naprawy, nie reaguje na wezwania, wykonuje poprawki nieskutecznie albo zachodzi sytuacja wymagająca natychmiastowej reakcji.

Zastępcze wykonanie poprawek przez klienta

Zastępcze wykonanie oznacza, że wierzyciel zleca czynność komuś innemu albo wykonuje ją sam, a następnie żąda kosztów od dłużnika. Nie w każdej sytuacji klient może zrobić to od razu na koszt wykonawcy.

Przy umowie o dzieło art. 636 § 1 K.c. pozwala zamawiającemu wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonywania dzieła i wyznaczyć odpowiedni termin, jeżeli dzieło jest wykonywane wadliwie albo sprzecznie z umową. Po bezskutecznym upływie tego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy. Ten przepis dotyczy przede wszystkim etapu wykonywania dzieła, a nie typowej sytuacji po podpisanym odbiorze.

Po odbiorze prac podstawowe znaczenie ma art. 480 K.c. W razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia wierzyciel może żądać upoważnienia sądu do wykonania czynności na koszt dłużnika. Bez upoważnienia sądu jest to możliwe w wypadkach nagłych, czyli zwłaszcza wtedy, gdy zwłoka grozi poważną szkodą, awarią, zagrożeniem bezpieczeństwa albo utratą sensu całej naprawy.

Jeżeli nie było nagłej sytuacji, a klient nie uzyskał zgody sądu, nie miał podstawy umownej i nie dał wykonawcy realnej szansy na usunięcie wad, żądanie zwrotu kosztów zastępczego wykonania można kwestionować. Klient może jednak próbować dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych, na podstawie art. 471 K.c., jeżeli wykaże nienależyte wykonanie umowy, szkodę oraz normalny związek przyczynowy.

Jak rozliczyć niezapłaconą fakturę i koszty usunięcia usterek?

Nie powinno dochodzić do sytuacji, w której wykonawca jednocześnie nie dostaje żadnego wynagrodzenia za odebrane prace i dodatkowo ma zapłacić pełny koszt poprawek, jeżeli efekt ekonomiczny byłby nieuzasadniony. Rozliczenie powinno uwzględniać wartość wykonanych prac, rzeczywisty zakres wad oraz celowe i uzasadnione koszty ich usunięcia.

Jeżeli klient twierdzi, że poniósł szkodę, powinien udowodnić jej wysokość. Koszty poprawek muszą być celowe, rynkowe i pozostawać w normalnym związku z wadami wykonawcy. Wykonawca może kwestionować zawyżone stawki, niepotrzebny zakres prac, brak dokumentów, koszty własnych pracowników liczone arbitralnie albo poprawki dotyczące robót, których pierwotna umowa nie obejmowała.

Jeżeli wykonawcy przysługuje wynagrodzenie z faktury, a klient ma wobec niego wymagalne roszczenie pieniężne, strony mogą rozliczyć się przez potrącenie. Zgodnie z art. 498 K.c. potrącenie jest możliwe, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze albo rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. Oświadczenie o potrąceniu składa się drugiej stronie.

W praktyce wykonawca może więc wezwać klienta do zapłaty wynagrodzenia, zakwestionować nieuzasadnione koszty poprawek, a w razie istnienia rzeczywistego i udowodnionego roszczenia klienta rozważyć potrącenie tylko tej części, która jest zasadna. Jeżeli spór trafi do sądu, istotne będą dokumenty odbiorowe, korespondencja, zdjęcia, faktury, kosztorysy, zeznania świadków i często opinia biegłego.

Terminy i dowody, o których powinien pamiętać wykonawca

Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się zasadniczo z upływem dwóch lat od oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane, od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane. Przy innej kwalifikacji umowy albo szczególnych postanowieniach kontraktu ocena terminu może wymagać dodatkowej analizy.

Wykonawca powinien zabezpieczyć przede wszystkim umowę lub zamówienie, protokół odbioru, fakturę, wiadomości dotyczące zgłoszenia usterek, zdjęcia z wykonania i odbioru prac, ewentualny harmonogram oraz dokumentację materiałową. Jeżeli klient żąda kosztów usunięcia usterek, należy żądać szczegółowego zestawienia: kto wykonał poprawki, kiedy, w jakim zakresie, według jakich stawek i dlaczego prace były konieczne.

FAQ

Czy podpisany protokół odbioru zamyka klientowi drogę do reklamacji?

Nie zawsze. Protokół odbioru jest silnym dowodem wykonania i przyjęcia prac, ale nie wyłącza roszczeń z tytułu wad, które istniały w chwili odbioru albo ujawniły się później. Klient musi jednak wykazać, jakie to wady i jaki mają związek z pracami wykonawcy.

Czy klient może zatrzymać całe wynagrodzenie za drobne usterki?

Zazwyczaj nie. Drobne wady mogą uzasadniać naprawę, obniżenie ceny albo określone odszkodowanie, ale zatrzymanie całego wynagrodzenia wymaga mocnych podstaw, zwłaszcza gdy prace zostały odebrane i nadają się do korzystania.

Czy klient może sam usunąć wady i obciążyć wykonawcę kosztami?

Może to być dopuszczalne, ale nie automatycznie. Znaczenie ma treść umowy, wcześniejsze wezwanie wykonawcy, wyznaczenie odpowiedniego terminu, ewentualne upoważnienie sądu albo nagły charakter sytuacji. Bez tych elementów koszty można kwestionować.

Co zrobić, gdy klient przysłał notę obciążeniową za poprawki?

Należy pisemnie odpowiedzieć, zakwestionować nieudowodnione lub zawyżone koszty, zażądać dokumentów potwierdzających zakres poprawek i wezwać do zapłaty własnej faktury. Warto też wskazać, czy wykonawca oferował usunięcie wad.

Czy wykonawca może potrącić roszczenie klienta z własną fakturą?

Tak, jeżeli spełnione są warunki potrącenia, a wierzytelności są pieniężne, wymagalne i możliwe do dochodzenia. W praktyce bezpieczne jest potrącanie tylko kwot rzeczywiście zasadnych i udokumentowanych, aby nie uznać zawyżonego roszczenia klienta.

Podsumowanie

Jeżeli klient nie zapłacił za odebrane prace, a następnie żąda zwrotu kosztów usunięcia usterek, nie należy automatycznie uznawać jego żądania. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy wady rzeczywiście istniały, czy były istotne, czy klient prawidłowo je zgłosił, czy wykonawca miał możliwość ich usunięcia oraz czy koszty poprawek są celowe i udowodnione.

Wykonawca może dochodzić zapłaty wynagrodzenia wynikającego z umowy i faktury, szczególnie gdy roboty zostały odebrane protokołem. Jeżeli klient ma realne roszczenie z tytułu wad, możliwe jest rozliczenie przez obniżenie ceny, odszkodowanie albo potrącenie. Sporne pozostają zwykle zakres wad, ich istotność i wysokość kosztów naprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt III CZP 9/15
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt V CSK 544/12
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2005 r., sygn. akt VI ACa 1087/2004

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.