Wykonawca nie skończył prac w terminie

Co zrobić w pierwszej kolejności?

Jeżeli wykonawca nie kończy prac, unika kontaktu albo nie dotrzymuje kolejnych obietnic, nie ograniczaj się do rozmów telefonicznych. Najpierw uporządkuj dokumentację i ustal, jakie roszczenia przysługują Ci na podstawie zawartej umowy.

Zachowaj przede wszystkim:

Jeżeli prace zostały rozpoczęte, sporządź dokumentację ich aktualnego stanu. Przy większym zakresie robót albo sporze dotyczącym jakości wykonania warto rozważyć sporządzenie protokołu, kosztorysu lub opinii specjalisty. Przed wpuszczeniem nowego wykonawcy dobrze jest udokumentować stan miejsca robót, aby później można było ustalić, które prace wykonała każda z osób.

Następnie skieruj do wykonawcy pisemne wezwanie. Możesz zażądać dokończenia prac w określonym terminie albo, jeżeli istnieją przesłanki do zakończenia umowy, złożyć odpowiednie oświadczenie o odstąpieniu i zażądać rozliczenia świadczeń. Pismo najlepiej wysłać na adres wykonawcy listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Dodatkowo można przesłać jego kopię e-mailem lub przez używany wcześniej komunikator.

W wezwaniu opisz naruszenia umowy, wskaż dotychczasowy stan prac i określ swoje żądanie. Nie przesądzaj jednak automatycznie, że brak odpowiedzi w wyznaczonym terminie sam w sobie oznacza skuteczne odstąpienie od umowy. Podstawę i sposób złożenia takiego oświadczenia trzeba ocenić na podstawie właściwych przepisów.

Czy niewykonanie prac przez wykonawcę jest oszustwem?

Nie każde niewykonanie umowy jest przestępstwem. W pierwszej kolejności trzeba odróżnić odpowiedzialność cywilną wykonawcy od odpowiedzialności karnej za oszustwo.

Podstawą ewentualnej odpowiedzialności karnej jest art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przepis dotyczy doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, za pomocą wprowadzenia jej w błąd, wyzyskania błędu albo niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Przestępstwo to jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W sprawie o oszustwo zasadnicze znaczenie ma zamiar sprawcy oraz sposób, w jaki doprowadził pokrzywdzonego do przekazania pieniędzy. Trzeba ustalić, czy wykonawca już w chwili zawierania umowy zamierzał uzyskać wynagrodzenie bez rzeczywistego zamiaru wykonania prac albo świadomie wprowadzał zamawiającego w błąd co do istotnych okoliczności zlecenia.

Znaczenie mogą mieć w szczególności następujące okoliczności:

• wykonawca przedstawił nieprawdziwe informacje o swoich kwalifikacjach, doświadczeniu lub możliwościach realizacji zlecenia;
• pobrał znaczną część wynagrodzenia, chociaż nie miał zamiaru rozpocząć prac;
• posługiwał się nieprawdziwymi danymi firmy albo fałszywymi dokumentami;
• po otrzymaniu pieniędzy zerwał kontakt, zmienił dane kontaktowe lub usunął ogłoszenie;
• istnieją informacje o podobnym sposobie działania wobec innych klientów.

Żadna z tych okoliczności rozpatrywana osobno nie przesądza jeszcze o popełnieniu przestępstwa. Istotna jest ocena całokształtu zachowania wykonawcy, w szczególności tego, co wiedział i zamierzał w chwili zawierania umowy oraz przyjmowania pieniędzy.

Jeżeli istnieją konkretne podstawy do podejrzenia oszustwa, możesz złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policji lub w prokuraturze. W zawiadomieniu opisz chronologię zdarzeń, sposób zawarcia umowy, dokonane płatności i zachowanie wykonawcy po otrzymaniu pieniędzy. Dołącz kopie dokumentów oraz korespondencji.

Odstąpienie od umowy z powodu opóźnienia wykonawcy

Przed odstąpieniem od umowy trzeba ustalić, jaki rodzaj umowy łączy strony. Przy przebudowie tarasu, remoncie, montażu schodów lub wykonaniu określonego elementu budynku może to być umowa o dzieło albo umowa o roboty budowlane. Kwalifikacja zależy od rzeczywistego zakresu i charakteru prac, dokumentacji, organizacji robót oraz uzgodnień stron. Nie każda umowa dotycząca remontu automatycznie jest umową o dzieło.

W przypadku umowy o dzieło zastosowanie mają art. 627 i następne Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 627 przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Wykonawca powinien realizować zobowiązanie zgodnie z jego treścią, celem umowy i zasadami wynikającymi z art. 354 Kodeksu cywilnego.

Odstąpienie na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego

Przy umowie o dzieło szczególne znaczenie ma art. 635 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w umówionym czasie, zamawiający może odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu. Uprawnienie to może być wykorzystane jeszcze przed upływem terminu wykonania dzieła.

Nie chodzi zatem o każde, nawet niewielkie opóźnienie. Musi istnieć uzasadniona podstawa do przyjęcia, że wykonanie dzieła w ustalonym terminie nie jest już realne. Ocena zależy od zakresu pozostałych prac, dotychczasowego tempa realizacji, zachowania wykonawcy oraz czasu, jaki pozostał do umówionego zakończenia.

Możliwość skorzystania z art. 635 Kodeksu cywilnego nie znika automatycznie po upływie terminu wykonania dzieła. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono zastosowanie tego przepisu także wtedy, gdy termin wykonania już upłynął, a dzieło nadal nie zostało ukończone. Wskazuje na to wyrok z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt IV CSK 182/11.

Kiedy trzeba wyznaczyć dodatkowy termin?

Jeżeli strony zawarły inną umowę wzajemną, a wykonawca nie wykonuje swojego zobowiązania w terminie, zastosowanie może mieć art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego. Co do zasady strona uprawniona powinna wyznaczyć drugiej stronie odpowiedni dodatkowy termin do wykonania zobowiązania, z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniona do odstąpienia od umowy.

Nie oznacza to jednak, że dodatkowy termin jest wymagany w każdej sytuacji. Art. 492 Kodeksu cywilnego przewiduje możliwość odstąpienia bez jego wyznaczania, jeżeli uprawnienie takie zostało zastrzeżone w umowie na wypadek niewykonania zobowiązania w ściśle określonym terminie, albo gdy wykonanie po terminie nie miałoby dla drugiej strony znaczenia ze względu na właściwość zobowiązania lub znany drugiej stronie cel umowy.

W przypadku umowy o roboty budowlane należy uwzględnić również art. 656 Kodeksu cywilnego, który odsyła w określonym zakresie do przepisów o umowie o dzieło, w tym do art. 635 i 636. Dlatego nie można automatycznie stosować do każdej umowy dotyczącej prac budowlanych tych samych zasad bez uprzedniego ustalenia jej charakteru.

Jak rozliczyć pieniądze po odstąpieniu od umowy?

Skuteczne odstąpienie od umowy wzajemnej powoduje obowiązek rozliczenia świadczeń spełnionych przez strony. Zgodnie z art. 494 Kodeksu cywilnego strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, powinna zwrócić drugiej stronie to, co otrzymała na mocy umowy. Może również żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

Nie zawsze oznacza to jednak, że zamawiający automatycznie odzyska całą zapłaconą kwotę. Jeżeli wykonawca zrealizował część prac, trzeba ustalić, czy mają one wartość dla zamawiającego, czy nadają się do dalszego wykorzystania i czy nie wymagają poprawienia lub rozbiórki.

Przy rozliczeniu należy uwzględnić między innymi:

• kwotę faktycznie przekazaną wykonawcy;
• zakres i wartość prac rzeczywiście wykonanych;
• ewentualne wady oraz koszty ich usunięcia;
• wartość materiałów zakupionych przez wykonawcę lub przekazanych przez zamawiającego;
• koszty konieczne do dokończenia prac przez inną osobę;
• ewentualną karę umowną i odszkodowanie.

Jeżeli wykonawca otrzymał wynagrodzenie za prace, których nie wykonał, zamawiający może dochodzić zwrotu odpowiedniej kwoty. Gdy wykonane elementy są wadliwe i nie przedstawiają dla niego użytecznej wartości, może to mieć wpływ na sposób rozliczenia świadczeń oraz wysokość dochodzonego odszkodowania.

W przypadku sporu o wartość wykonanych robót pomocny może być kosztorys sporządzony przez niezależnego specjalistę. Przy większej inwestycji lub poważnych wadach warto również zabezpieczyć dowody przed rozpoczęciem prac naprawczych przez kolejnego wykonawcę.

Jak napisać wezwanie do wykonawcy?

Wezwanie powinno jednoznacznie wskazywać, czego oczekujesz i z jakich przyczyn. Nie wystarczy ogólna informacja, że wykonawca ma pilnie zakończyć prace.

W piśmie warto zawrzeć:

• datę zawarcia umowy i oznaczenie jej stron;
• opis zleconych prac oraz uzgodnione wynagrodzenie;
• ustalony termin wykonania i informację o dotychczasowym przebiegu realizacji;
• opis niewykonanych lub wadliwie wykonanych elementów;
• konkretne żądanie, np. zakończenia określonych prac albo zwrotu wskazanej kwoty;
• odpowiedni termin na wykonanie żądania, jeżeli jest wymagany przez właściwą podstawę prawną;
• informację o dalszych działaniach w przypadku braku realizacji żądania.

Jeżeli nadal zależy Ci na zakończeniu prac przez dotychczasowego wykonawcę, możesz zażądać ich wykonania w odpowiednim terminie. Przy umowie wzajemnej wezwanie powinno odpowiadać wymaganiom art. 491 Kodeksu cywilnego, jeżeli właśnie ten przepis stanowi podstawę odstąpienia.

Jeżeli natomiast spełnione są przesłanki szczególnego prawa odstąpienia, np. określone w art. 635 Kodeksu cywilnego, możesz złożyć oświadczenie o odstąpieniu bez dodatkowego terminu. Nie należy jednak mylić wezwania do wykonania umowy z samym oświadczeniem o odstąpieniu. Są to różne czynności prawne.

W przypadku odstąpienia wskaż jego podstawę, opisz okoliczności uzasadniające skorzystanie z uprawnienia i określ, jakiej kwoty zwrotu żądasz oraz w jakim terminie oczekujesz rozliczenia. Jeżeli dochodzisz również odszkodowania lub kary umownej, przedstaw osobno podstawę i sposób obliczenia tych należności.

Kary umowne i odszkodowanie od wykonawcy

Jeżeli w umowie przewidziano karę umowną za opóźnienie, zwłokę, niewykonanie prac albo odstąpienie od umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy, zamawiający może dochodzić jej zapłaty zgodnie z treścią zastrzeżenia. Podstawę prawną stanowią art. 483 i 484 Kodeksu cywilnego.

Kara umowna może zostać zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Jej wysokość powinna wynikać z umowy, np. jako określona kwota za każdy dzień opóźnienia albo ustalony procent wynagrodzenia.

Co do zasady wierzyciel może żądać kary umownej w wysokości określonej w umowie bez konieczności wykazywania dokładnej wysokości poniesionej szkody. Trzeba jednak uwzględnić zasady odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania oraz treść samego zastrzeżenia. Wykonawca może w szczególności wykazywać, że nie ponosi odpowiedzialności za okoliczności stanowiące podstawę naliczenia kary, jeżeli odpowiedzialność nie została umownie rozszerzona.

Możliwe jest również żądanie zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana. Wynika to z art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli szkoda przekracza wysokość zastrzeżonej kary umownej, dodatkowe odszkodowanie ponad tę kwotę można dochodzić tylko wtedy, gdy strony tak postanowiły w umowie. Wynika to z art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego.

Odszkodowanie za niewykonanie umowy

Niezależnie od kary umownej albo zamiast niej można dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych, jeżeli istnieją ku temu przesłanki. Podstawą odpowiedzialności kontraktowej jest art. 471 Kodeksu cywilnego. Wierzyciel powinien wykazać niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, szkodę oraz związek przyczynowy między naruszeniem umowy a szkodą. Dłużnik może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że naruszenie nastąpiło wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W zależności od okoliczności szkoda może obejmować między innymi:

• koszty zatrudnienia innego wykonawcy w celu dokończenia prac;
• koszty naprawienia wadliwie wykonanych elementów;
• uzasadnione koszty zabezpieczenia miejsca robót;
• dodatkowe wydatki wynikające bezpośrednio z niewykonania umowy.

Wysokość odszkodowania musi być odpowiednio udokumentowana. Sam fakt, że wykonawca przekroczył termin, nie oznacza jeszcze, że zamawiającemu przysługuje dowolnie określona kwota rekompensaty.

Brak faktury lub rachunku od wykonawcy

Brak faktury lub rachunku nie pozbawia zamawiającego możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych. Umowa, potwierdzenia przelewów, wiadomości, zdjęcia i zeznania świadków mogą służyć wykazaniu, że strony zawarły umowę, ustaliły wynagrodzenie i dokonały określonych rozliczeń.

Jeżeli wykonawca prowadzi działalność gospodarczą, możesz zażądać wystawienia właściwego dokumentu rozliczeniowego. Obowiązek dokumentowania sprzedaży zależy od statusu wykonawcy, rodzaju transakcji i właściwych przepisów podatkowych. Nie należy jednak uzależniać dochodzenia zwrotu pieniędzy wyłącznie od uzyskania faktury.

Jeżeli istnieją podstawy do podejrzenia naruszeń podatkowych, można rozważyć odrębne zawiadomienie właściwego organu. Nie zastąpi ono jednak wezwania do zwrotu pieniędzy ani pozwu o zapłatę.

Co zrobić, gdy wykonawca nadal nie reaguje?

Jeżeli wykonawca nie odpowiada na wezwania, nie kończy robót i nie zwraca pieniędzy, można dochodzić roszczeń przed sądem cywilnym. W zależności od sytuacji pozew może obejmować:

• zwrot wynagrodzenia lub jego odpowiedniej części;
• zapłatę kary umownej;
• odszkodowanie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy;
• odsetki ustawowe za opóźnienie, jeżeli spełnione są przesłanki ich naliczenia;
• zwrot kosztów procesu na zasadach określonych w przepisach postępowania cywilnego.

Przed wniesieniem pozwu należy ustalić dokładną kwotę roszczenia. Jeżeli część prac została wykonana, trzeba ocenić, czy zamawiający może żądać zwrotu całego wynagrodzenia, czy tylko określonej części. Znaczenie ma również to, czy wykonane elementy mają wartość użytkową i czy można je wykorzystać bez ponoszenia dodatkowych kosztów.

Do pozwu należy dołączyć przede wszystkim umowę, dowody płatności, korespondencję, wezwania, dokumentację fotograficzną oraz dokumenty potwierdzające wysokość dochodzonej szkody. W przypadku sporu dotyczącego zakresu i jakości robót może być konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.

Jeżeli dochodzisz zwrotu pieniędzy, pamiętaj również o odsetkach. Zgodnie z art. 481 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać odsetek ustawowych za opóźnienie, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Początek naliczania odsetek zależy od wymagalności konkretnego roszczenia i okoliczności sprawy.

Przykłady sytuacji, w których można dochodzić roszczeń

FAQ – najczęstsze pytania o opóźnienie wykonawcy

Czy mogę odstąpić od umowy, jeżeli termin wykonania prac już minął?

Tak, może to być możliwe. Przy umowie o dzieło zastosowanie ma art. 635 Kodeksu cywilnego, który może uzasadniać odstąpienie także po upływie terminu, jeżeli dzieło nadal nie zostało ukończone. W przypadku innych umów trzeba sprawdzić właściwą podstawę odstąpienia, w szczególności art. 491 i 492 Kodeksu cywilnego oraz postanowienia umowy.

Czy zawsze muszę wyznaczyć wykonawcy dodatkowy termin?

Nie. Przy umowie o dzieło art. 635 Kodeksu cywilnego pozwala na odstąpienie bez dodatkowego terminu, jeżeli opóźnienie jest tak duże, że ukończenie dzieła w umówionym czasie nie jest prawdopodobne. W innych umowach wzajemnych zasadą jest dodatkowy termin na podstawie art. 491 Kodeksu cywilnego, ale przepisy przewidują wyjątki. Dodatkowe wezwanie może być również przydatne dowodowo.

Czy mogę żądać zwrotu całej zapłaconej kwoty?

To zależy od rodzaju umowy, podstawy odstąpienia i zakresu wykonanych prac. Jeżeli wykonawca nie zrealizował żadnej części zlecenia, żądanie zwrotu całości zapłaconego wynagrodzenia może być uzasadnione. Jeżeli prace zostały częściowo wykonane, konieczne może być rozliczenie ich wartości oraz ewentualnych kosztów usunięcia wad. Nie oznacza to automatycznego prawa wykonawcy do zatrzymania części wynagrodzenia za każdą rozpoczętą pracę.

Czy mogę zatrudnić innego wykonawcę bez rozliczenia z poprzednim?

Najpierw należy ustalić, czy umowa z dotychczasowym wykonawcą została skutecznie zakończona albo czy istnieje inna podstawa do powierzenia prac kolejnej osobie. Przed rozpoczęciem nowych robót udokumentuj stan dotychczasowego wykonania, wady i zakres niewykonanych prac. Przy określonych przesłankach art. 636 Kodeksu cywilnego pozwala powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo dotychczasowego wykonawcy, ale wymaga wcześniejszego wezwania do zmiany sposobu wykonywania dzieła i wyznaczenia odpowiedniego terminu.

Czy brak faktury uniemożliwia odzyskanie pieniędzy?

Nie. Umowa, potwierdzenie przelewu, korespondencja i inne dowody mogą wykazać istnienie zobowiązania oraz dokonane płatności. Brak faktury nie przekreśla możliwości żądania zwrotu pieniędzy na drodze cywilnej.

Kiedy warto zgłosić sprawę na policję lub do prokuratury?

Wtedy, gdy istnieją konkretne okoliczności wskazujące, że wykonawca mógł już w chwili zawierania umowy działać z zamiarem oszukania zamawiającego. Samo opóźnienie, niewywiązanie się z obietnic czy nawet brak kontaktu nie przesądzają o przestępstwie. Zawiadomienie powinno opierać się na faktach i dowodach, a nie wyłącznie na niezadowoleniu z realizacji zlecenia.

Jak przygotować się do dochodzenia roszczeń?

Przed podjęciem ostatecznej decyzji warto uporządkować dokumenty i ustalić, jaki rezultat chcesz osiągnąć. Inaczej wygląda postępowanie, gdy nadal zależy Ci na dokończeniu robót, a inaczej, gdy chcesz zakończyć współpracę i odzyskać pieniądze.

Jeżeli wykonawca nie reaguje, nie warto odkładać sprawy bezterminowo. Trzeba uwzględnić terminy przedawnienia właściwe dla danego roszczenia, które zależą między innymi od rodzaju zobowiązania i statusu stron. Samo wysłanie wezwania do zapłaty co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia.