Zawyżona zapłata za usługę - jak odzyskać nadpłatę?

Czy umowa była ważna bez formy pisemnej?

Tak. W opisanej sytuacji brak pisemnej umowy nie oznacza automatycznie, że umowa nie została zawarta. Jeżeli uzgodnili Państwo z wykonawcą zakres prac, stawkę za metr kwadratowy i sposób rozliczenia, doszło do zawarcia umowy, nawet jeśli ustalenia zapadły ustnie, przez wiadomości e-mail, SMS lub komunikator.

Charakter prawny takiej umowy zależy od szczegółów. Jeżeli wykonawca miał osiągnąć konkretny rezultat, na przykład wykonać prace ziemne na oznaczonej powierzchni, relacja może odpowiadać umowie o dzieło. Jeżeli natomiast przeważało samo staranne wykonywanie czynności, bez jednego wyodrębnionego rezultatu, w grę mogą wchodzić przepisy o świadczeniu usług. Dla dochodzenia zwrotu nadpłaty najważniejsze jest jednak to, czy można wykazać uzgodnioną stawkę, zakres prac i faktycznie zapłaconą kwotę.

Kodeks cywilny co do zasady nie wymaga szczególnej formy dla zawarcia takich umów. Problemem nie jest więc samo istnienie umowy, lecz udowodnienie jej treści oraz wysokości nadpłaty.

Kiedy zapłata za usługę jest zawyżona?

Jeżeli strony ustaliły wynagrodzenie według stawki jednostkowej, na przykład określonej kwoty za 1 m², wykonawca powinien rozliczyć usługę według faktycznego zakresu wykonanych prac. W takim modelu wynagrodzenie wynika z prostego działania: stawka jednostkowa razy rzeczywista liczba metrów kwadratowych.

Jeżeli wykonawca przyjął zawyżoną powierzchnię, a klient zapłacił według tego wyliczenia, może powstać nadpłata. Kluczowe będzie porównanie trzech elementów: uzgodnionej stawki, powierzchni wskazanej przez wykonawcę oraz powierzchni rzeczywiście objętej pracami.

Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby strony umówiły się na wynagrodzenie ryczałtowe, czyli jedną stałą kwotę za całość robót. Przy ryczałcie samo późniejsze ustalenie, że prac było mniej, nie zawsze wystarczy do żądania obniżenia ceny. Dlatego w sporze duże znaczenie ma korespondencja, w której wykonawca wskazywał stawki i metraż.

Zwrot nadpłaty jako świadczenia nienależnego

Jeżeli zapłacił Pan więcej, niż wynikało z ustalonych zasad rozliczenia, nadwyżka może być traktowana jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 Kodeksu cywilnego. Przepis ten jest powiązany z zasadą bezpodstawnego wzbogacenia, zgodnie z którą osoba, która uzyskała korzyść majątkową bez podstawy prawnej, powinna ją zwrócić.

W praktyce oznacza to, że wykonawca powinien zatrzymać wynagrodzenie należne za rzeczywiście wykonany zakres prac, ale nie powinien zatrzymywać części zapłaty, która wynika wyłącznie z błędnego albo zawyżonego metrażu.

Szanse na odzyskanie pieniędzy zależą przede wszystkim od dowodów. Sama informacja, że po czasie obszar „wydawał się za mały”, może nie wystarczyć. Znacznie silniejsza jest sytuacja, w której ma Pan wiadomości od wykonawcy z podanym metrażem i stawką, własny pomiar, dokumentację fotograficzną, możliwość powtórnego pomiaru oraz dowody zapłaty.

Jak udowodnić nadpłatę, gdy nie ma pisemnej umowy i pokwitowania?

Brak pisemnej umowy i pokwitowania wpłaty utrudnia dochodzenie roszczenia, ale go nie wyklucza. W postępowaniu cywilnym można wykazywać swoje twierdzenia różnymi dowodami, o ile są przydatne do ustalenia faktów istotnych dla sprawy.

Warto zebrać w szczególności:

• korespondencję z wykonawcą, w której wskazano stawki, metraż, zakres robót albo końcową kwotę,
• wiadomości potwierdzające, że wykonawca przyjął zapłatę albo rozliczył usługę,
• zdjęcia terenu przed pracami, w trakcie i po ich zakończeniu,
• własne pomiary wraz z opisem metody pomiaru, datą i szkicem działki,
• ewentualny pomiar wykonany przez niezależną osobę, geodetę albo inną firmę, jeżeli spór dotyczy większej kwoty,
• potwierdzenie przelewu, wypłaty gotówki z rachunku, wiadomości o przekazaniu pieniędzy albo zeznania świadków obecnych przy zapłacie.

Jeżeli płatność była gotówkowa, a wykonawca zaprzecza jej otrzymaniu, sprawa staje się trudniejsza dowodowo. Nie oznacza to jednak automatycznej przegranej. Sąd ocenia cały materiał dowodowy, w tym spójność korespondencji, zachowanie stron po wykonaniu prac oraz wiarygodność zeznań.

Wezwanie wykonawcy do zwrotu nadpłaty

Pierwszym praktycznym krokiem powinno być pisemne wezwanie wykonawcy do zapłaty. Najlepiej wysłać je w sposób pozwalający wykazać doręczenie, na przykład listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo e-mailem lub wiadomością, jeżeli wcześniej tak prowadzono ustalenia.

W wezwaniu warto wskazać:

• datę i zakres zleconych prac,
• ustaloną stawkę za metr kwadratowy,
• metraż przyjęty przez wykonawcę i kwotę pobraną od klienta,
• metraż ustalony po ponownym pomiarze,
• wyliczenie nadpłaty,
• numer rachunku do zwrotu,
• termin zapłaty, na przykład 7 albo 14 dni od doręczenia wezwania,
• zapowiedź naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie i skierowania sprawy do sądu po bezskutecznym upływie terminu.

Odsetek można co do zasady żądać od chwili, w której roszczenie stało się wymagalne. Przy roszczeniu o zwrot nadpłaty bez określonego terminu zapłaty istotne znaczenie ma wezwanie do zapłaty i upływ wyznaczonego w nim rozsądnego terminu.

Pozew o zapłatę przeciwko wykonawcy

Jeżeli wykonawca nie zwróci nadpłaty dobrowolnie, można rozważyć pozew o zapłatę. Co do zasady pozywa się wykonawcę przed sąd właściwy dla jego miejsca zamieszkania albo siedziby. W niektórych sprawach możliwe są także inne podstawy właściwości miejscowej, dlatego przed złożeniem pozwu warto to sprawdzić na tle konkretnej umowy.

Właściwość rzeczowa zależy przede wszystkim od wartości przedmiotu sporu. Sprawy o prawa majątkowe do 100 000 zł co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy, a powyżej tej kwoty sąd okręgowy, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.

W pozwie należy precyzyjnie wskazać żądaną kwotę, opisać sposób jej wyliczenia i dołączyć dowody. Jeżeli spór dotyczy pomiaru powierzchni, sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego, zwłaszcza gdy strony przedstawiają rozbieżne pomiary.

Co, jeśli wykonawca twierdzi, że cena była ryczałtowa?

To częsty argument w takich sporach. Wykonawca może twierdzić, że strony uzgodniły jedną kwotę za całość, a podany metraż miał tylko orientacyjne znaczenie. Klient może natomiast wykazywać, że rozliczenie miało charakter jednostkowy, bo wykonawca wskazywał stawkę za m², sam mierzył teren i na tej podstawie obliczył należność.

Im więcej dowodów na stawkę jednostkową, tym lepiej. Szczególnie przydatne są wiadomości, w których pojawiają się sformułowania typu „stawka za metr”, „powierzchnia do rozliczenia”, „tyle m² razy stawka” albo tabela z obliczeniami. Takie materiały mogą przesądzać, że wynagrodzenie miało zależeć od rzeczywistego zakresu prac.

FAQ

Czy mogę odzyskać nadpłatę, jeśli nie mam pisemnej umowy?

Tak, jest to możliwe. Trzeba jednak udowodnić, jakie były ustalenia stron, jaka kwota została zapłacona i dlaczego była zawyżona. Pomocna będzie korespondencja, zdjęcia, pomiary, świadkowie i dokumenty dotyczące płatności.

Czy własny pomiar dalmierzem wystarczy w sądzie?

Może być ważnym dowodem, ale nie zawsze wystarczy samodzielnie. Warto udokumentować sposób pomiaru, wykonać szkic, zdjęcia i zachować dane z urządzenia. Przy większym sporze korzystny może być pomiar niezależnej osoby lub opinia biegłego w toku sprawy.

Co zrobić, jeśli wykonawca nie odpowiada na wiadomości?

Należy wysłać formalne wezwanie do zapłaty z terminem zwrotu nadpłaty. Dobrze, aby wezwanie zawierało dokładne wyliczenie kwoty i informację, że po bezskutecznym upływie terminu sprawa może zostać skierowana do sądu.

Czy brak pokwitowania zapłaty przekreśla sprawę?

Nie, ale utrudnia dowodzenie. Jeżeli płatność była gotówkowa, warto poszukać innych dowodów: wiadomości potwierdzających rozliczenie, świadków, historii wypłat z rachunku, nagrań monitoringu, zdjęć z dnia prac lub późniejszych wypowiedzi wykonawcy.

Kiedy sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, a kiedy okręgowy?

W sprawach majątkowych do 100 000 zł właściwy rzeczowo jest co do zasady sąd rejonowy. Przy wartości przedmiotu sporu powyżej tej kwoty sprawę zwykle rozpoznaje sąd okręgowy, chyba że przepisy przewidują wyjątek.

Podsumowanie

Ma Pan realną szansę dochodzić zwrotu nadpłaconych pieniędzy, jeżeli uda się wykazać, że rozliczenie miało następować według stawki za metr kwadratowy, a wykonawca naliczył wynagrodzenie od zawyżonej powierzchni. Najważniejsze jest uporządkowanie dowodów: korespondencji, pomiarów, zdjęć oraz okoliczności zapłaty.

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto wysłać wykonawcy rzeczowe wezwanie do zwrotu nadpłaty. Jeżeli wezwanie pozostanie bez odpowiedzi, możliwe jest dochodzenie kwoty jako świadczenia nienależnego w pozwie o zapłatę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.