Brak kontaktu ze spadkobiercą – co zrobić ze spadkiem?

Gdy nie ma kontaktu z jednym ze spadkobierców

Jeżeli po zmarłym pozostał małżonek, dzieci oraz dziecko pozamałżeńskie, którego pochodzenie od spadkodawcy zostało prawnie ustalone, wszystkie te osoby trzeba brać pod uwagę przy dziedziczeniu ustawowym. Dziecko pozamałżeńskie dziedziczy po rodzicu na takich samych zasadach jak pozostałe dzieci.

W opisanej sytuacji nie należy pomijać syna tylko dlatego, że rodzina nie ma z nim kontaktu. Pominięcie potencjalnego spadkobiercy może prowadzić do wadliwego ustalenia kręgu spadkobierców i późniejszych problemów z wpisem własności nieruchomości, działem spadku albo sprzedażą majątku.

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza jest praktyczny tylko wtedy, gdy mogą stawić się wszystkie osoby wchodzące w rachubę jako spadkobiercy i nie ma między nimi sporu. Jeżeli adres jednego ze spadkobierców jest nieznany albo nie da się uzyskać jego udziału w czynnościach notarialnych, właściwą drogą jest wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku.

Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, a notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia na zasadach określonych w odrębnych przepisach. W postępowaniu sądowym sąd bada, kto rzeczywiście jest spadkobiercą, czy istnieje testament i jakie udziały przypadły poszczególnym osobom.

Przy dziedziczeniu ustawowym przez małżonka i dzieci zasadą jest dziedziczenie w częściach równych, z tym że udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Jeżeli więc po zmarłym pozostała żona i troje dzieci, a nie ma testamentu ani innych szczególnych okoliczności, każde z nich może dziedziczyć po jednej czwartej.

Jak przygotować wniosek do sądu?

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu spadku, czyli co do zasady do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli tego miejsca nie da się ustalić, znaczenie może mieć miejsce położenia majątku spadkowego, a w braku takiej podstawy właściwość sądu wskazana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

We wniosku należy podać dane wnioskodawcy, dane zmarłego, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy, informację o testamencie albo jego braku oraz listę znanych uczestników. Trzeba również opisać, kto jeszcze może być spadkobiercą, nawet jeżeli jego adres nie jest znany.

Jeżeli znane jest tylko imię i nazwisko syna zmarłego, warto napisać to wprost, wskazać skąd pochodzi ta informacja oraz podać wszystkie dodatkowe szczegóły, które mogą pomóc w identyfikacji tej osoby, na przykład przybliżony wiek, imię matki, dawne miejsce zamieszkania, informację o uznaniu dziecka albo dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, jeżeli są dostępne.

Do wniosku zwykle dołącza się odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz odpisy aktów stanu cywilnego wykazujące pokrewieństwo spadkobierców: akty urodzenia dzieci, akty małżeństwa osób, które zmieniły nazwisko, oraz akt małżeństwa małżonka spadkodawcy. Jeżeli wnioskodawca nie ma dokumentów dotyczących nieznanej osoby, powinien wyjaśnić to we wniosku i poprosić sąd o przeprowadzenie odpowiednich czynności.

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi co do zasady 100 zł. Do tego dochodzi opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym. W praktyce przy składaniu wniosku trzeba więc przygotować także dodatkową niewielką opłatę rejestrową.

Kurator dla spadkobiercy nieznanego z miejsca pobytu

Jeżeli miejsce pobytu uczestnika postępowania nie jest znane, sąd może ustanowić dla niego kuratora. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że rodzina nie utrzymuje z tą osobą kontaktu. Trzeba uprawdopodobnić, że adresu rzeczywiście nie da się ustalić mimo podjęcia rozsądnych prób.

We wniosku można opisać, jakie działania zostały wykonane, na przykład rozmowy z członkami rodziny, sprawdzenie starych dokumentów, korespondencji, aktów stanu cywilnego albo innych dostępnych informacji. Jeżeli próby ustalenia adresu były bezskuteczne, warto wnieść o ustanowienie kuratora dla uczestnika nieznanego z miejsca pobytu.

Kurator nie staje się spadkobiercą i nie przejmuje udziału w spadku. Jego rola polega na reprezentowaniu interesów osoby, której miejsca pobytu nie da się ustalić, tak aby postępowanie mogło toczyć się dalej z poszanowaniem jej praw.

Poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie

W sprawach spadkowych sąd może również zarządzić poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy nie ma pewności, czy znany jest pełny krąg osób powołanych do spadku albo gdy sąd uzna, że przedstawione zapewnienie spadkowe i dokumenty nie wystarczają do rozstrzygnięcia.

Ogłoszenie ma umożliwić zgłoszenie się osobom, które mogą wykazać swoje prawa do spadku. Po upływie terminu wskazanego w ogłoszeniu sąd może kontynuować postępowanie i wydać postanowienie na podstawie zebranego materiału.

To sąd decyduje, czy w danej sprawie wystarczy ustanowienie kuratora, czy potrzebne będzie ogłoszenie, czy też należy wykonać dodatkowe czynności. Wnioskodawca powinien jednak wyraźnie wskazać problem i zaproponować rozwiązanie, zamiast pozostawiać we wniosku lukę dotyczącą nieznanego spadkobiercy.

Co daje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku?

Postanowienie sądu potwierdza, kto nabył spadek i w jakich udziałach. Jest potrzebne między innymi do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, dalszego działu spadku, rozliczeń między spadkobiercami oraz załatwiania spraw dotyczących nieruchomości, rachunków bankowych lub innych składników majątku.

Samo stwierdzenie nabycia spadku nie dzieli jeszcze konkretnych rzeczy między spadkobierców. Jeżeli w skład spadku wchodzi dom lub działka, po uzyskaniu postanowienia może być potrzebny dział spadku, w którym zostanie ustalone, komu przypadnie nieruchomość, czy należy się spłata i jak rozliczyć nakłady albo korzystanie z majątku.

FAQ

Czy można przeprowadzić spadek bez nieznanego spadkobiercy?

Nie można świadomie pominąć osoby, która może dziedziczyć. Można natomiast przeprowadzić postępowanie sądowe mimo braku kontaktu z tą osobą, jeżeli sąd zastosuje odpowiednie środki, na przykład ustanowi kuratora albo zarządzi ogłoszenie.

Czy notariusz załatwi sprawę, gdy jeden spadkobierca się nie stawia?

Zwykle nie. Akt poświadczenia dziedziczenia wymaga udziału osób, których obecność jest niezbędna do prawidłowego sporządzenia protokołu dziedziczenia. Jeżeli jednej z takich osób nie ma albo nie jest znany jej adres, bezpieczniejszą i najczęściej konieczną drogą jest sąd.

Co wpisać we wniosku, gdy znam tylko imię i nazwisko spadkobiercy?

Należy podać te dane, które są znane, oraz wyjaśnić, czego nie udało się ustalić. Warto opisać pokrewieństwo tej osoby ze zmarłym, źródło informacji o jej istnieniu i próby ustalenia adresu. Można także zawnioskować o ustanowienie kuratora lub inne czynności sądu.

Czy dziecko pozamałżeńskie dziedziczy po ojcu?

Tak, jeżeli ojcostwo zostało prawnie ustalone, dziecko dziedziczy po ojcu tak samo jak dzieci urodzone w małżeństwie. Sam brak kontaktu rodzinnego nie pozbawia go prawa do spadku.

Czy po stwierdzeniu nabycia spadku dom od razu przechodzi na jedną osobę?

Nie zawsze. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku określa udziały spadkobierców w całym spadku. Jeżeli dom ma przypaść jednej osobie, potrzebny może być jeszcze dział spadku, umowny albo sądowy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1949 r., sygn. akt C 1089/48
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1967 r., sygn. akt III CR 104/67
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1971 r., sygn. akt III CRN 508/70

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.