Kto płaci za DPS teściów i jak obniżyć opłaty

Opłata za pobyt w DPS - od czego zacząć?

Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, ustalanego i ogłaszanego odrębnie dla konkretnego domu pomocy społecznej. Dlatego przed obliczeniami trzeba ustalić nie tylko dochody rodziny, lecz także aktualny koszt pobytu w danym DPS.

Kluczowy jest art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Przepis wskazuje kolejność osób zobowiązanych do opłaty: najpierw mieszkaniec domu, następnie małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a na końcu gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

W praktyce oznacza to, że gmina nie może od razu żądać całej brakującej kwoty od wybranego członka rodziny. Musi ustalić dochód mieszkańca, dochody osób zobowiązanych oraz to, czy przekraczają one ustawowe progi.

Kto płaci za DPS teściów?

W pierwszej kolejności opłatę ponosi sam mieszkaniec DPS. Co do zasady nie może ona przekroczyć 70% jego dochodu. Jeżeli więc każde z teściów ma własną emeryturę lub rentę, każde z nich będzie płaciło za swój pobyt do tego limitu.

Jeżeli 70% dochodu mieszkańca nie wystarcza na pokrycie całego kosztu, organ bada możliwość obciążenia kolejnych osób. Są to: małżonek mieszkańca, następnie jego dzieci, wnuki i dalsi zstępni, a dopiero potem wstępni. W zakresie niepokrytym przez te osoby różnicę ponosi gmina.

W opisanej sytuacji szczególnie ważne jest to, że zięć nie jest zstępnym teściów. Obowiązek z ustawy może dotyczyć Pana żony jako córki mieszkańców, ale nie Pana osobiście jako zięcia. Jeżeli jednak prowadzą Państwo wspólne gospodarstwo domowe, dochód Pana może być uwzględniany przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie żony.

Jak działa próg 300% kryterium dochodowego?

Małżonek, zstępni i wstępni mieszkańca ponoszą opłatę tylko przy przekroczeniu progu 300% odpowiedniego kryterium dochodowego. Dla osoby samotnie gospodarującej stosuje się kryterium osoby samotnie gospodarującej, a dla osoby w rodzinie - kryterium na osobę w rodzinie.

Przy kryteriach obowiązujących od 2025 r. 300% wynosi odpowiednio 3030 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 2469 zł na osobę w rodzinie. Jeżeli dana osoba jest w rodzinie, po wniesieniu opłaty musi jej pozostać co najmniej 300% kryterium na każdą osobę w rodzinie.

Przykładowo, jeśli córka mieszkańców prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dziećmi, organ nie patrzy wyłącznie na jej osobisty zarobek, lecz na dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. To nie oznacza automatycznie, że mąż staje się dłużnikiem DPS, ale jego dochód może podnieść dochód na osobę w rodzinie córki.

Ile może wynieść dopłata przy kosztach 6000 zł albo 9000 zł?

Dokładnej kwoty nie da się ustalić bez decyzji o skierowaniu, średniego kosztu utrzymania w konkretnym DPS, aktualnych dochodów teściów oraz danych o rodzinach wszystkich dzieci. Można jednak pokazać mechanizm.

Jeżeli łączny dochód teściów wynosi 2700 zł miesięcznie, ich łączna opłata jako mieszkańców wyniesie zasadniczo maksymalnie 1890 zł, czyli 70% tej kwoty. Przy łącznym koszcie pobytu 6000 zł pozostaje różnica około 4110 zł. Przy koszcie 9000 zł pozostaje różnica około 7110 zł.

Jeżeli natomiast każde z teściów ma po 2700 zł dochodu, ich łączny dochód wynosi 5400 zł, a 70% tej sumy to 3780 zł. Wtedy przy koszcie 6000 zł różnica wyniosłaby około 2220 zł, a przy koszcie 9000 zł około 5220 zł.

Ta różnica nie musi jednak w całości obciążyć jednej córki. Organ powinien uwzględnić wszystkie osoby zobowiązane w tej samej kolejności, ich dochody, sytuację rodzinną oraz ewentualne podstawy do zwolnienia lub obniżenia opłaty.

Umowa z ośrodkiem pomocy społecznej albo decyzja

Wysokość opłaty osób zobowiązanych może zostać ustalona w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych. Umowa powinna uwzględniać dochody i możliwości osób zobowiązanych.

Jeżeli osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, organ może ustalić opłatę w decyzji administracyjnej. Wtedy nadal obowiązują ustawowe ograniczenia, w szczególności próg 300% kryterium dochodowego i zasada pozostawienia minimalnej kwoty po wniesieniu opłaty.

Nie warto ignorować korespondencji z ośrodka. Brak współpracy, odmowa wywiadu środowiskowego albo nieprzedstawienie dokumentów może spowodować mniej korzystne ustalenie sytuacji przez organ. Jeżeli decyzja jest nieprawidłowa, można złożyć odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu decyzji.

Jak legalnie zmniejszyć koszt po stronie rodziny?

Najbezpieczniejszym sposobem jest rzetelne wykazanie rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej. Do ośrodka warto przedłożyć dokumenty potwierdzające dochód, koszty leczenia, utrzymanie dzieci, kredyt mieszkaniowy, alimenty, niepełnosprawność, bezrobocie lub inne zdarzenia wpływające na możliwości płatnicze.

Można też rozważyć wykorzystanie majątku samych mieszkańców, np. wynajem mieszkania należącego do teściów, jeżeli jest to prawnie i faktycznie możliwe. Czynsz z najmu może zwiększyć dochód mieszkańców, a tym samym zmniejszyć dopłatę rodziny lub gminy. Trzeba jednak pamiętać o skutkach podatkowych i o tym, kto jest uprawniony do zawarcia umowy najmu, zwłaszcza gdy stan zdrowia teściów utrudnia podejmowanie decyzji.

Nie należy natomiast sztucznie zawyżać kosztów działalności gospodarczej ani tworzyć pozornych operacji tylko po to, aby uniknąć opłaty. Organ może badać dokumenty, żądać wyjaśnień i oceniać dochód zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Dopuszczalne są legalne, rzeczywiste działania gospodarcze i prawidłowe rozliczenia, a nie pozorne obniżanie dochodu.

Zwolnienie z opłaty za DPS

Ustawa przewiduje możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty w uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których obowiązek byłby nadmiernie dotkliwy ze względu na chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, utrzymywanie rodziny, inne opłaty za pobyt członków rodziny w instytucjach opiekuńczych albo szczególnie trudne relacje rodzinne.

Wniosek o zwolnienie powinien być konkretny. Warto opisać nie tylko dochody, lecz także stałe wydatki, stan zdrowia domowników, koszty leczenia, liczbę osób na utrzymaniu oraz historię relacji z mieszkańcem DPS, jeżeli ma ona znaczenie prawne.

Jeżeli w rodzinie są dwie córki, organ powinien zbadać sytuację każdej z nich. Niższe dochody siostry mogą powodować, że jej opłata będzie niewielka albo żadna, ale nie oznacza to automatycznie, że cała różnica przechodzi na drugą córkę bez analizy jej własnych możliwości i ustawowych limitów.

Co zrobić przed podpisaniem umowy?

Przed podpisaniem umowy o odpłatności warto poprosić o projekt umowy, wyliczenie kosztu pobytu, wskazanie przyjętych dochodów oraz informację, które osoby zostały uznane za zobowiązane. Należy też sprawdzić, czy organ rozróżnia Pana sytuację jako zięcia od sytuacji żony jako córki mieszkańców.

Jeżeli proponowana opłata jest zbyt wysoka, można negocjować jej wysokość, przedstawić dokumenty albo złożyć wniosek o zwolnienie. Podpisanie umowy bez analizy może utrudnić późniejsze kwestionowanie wysokości opłaty, choć zmiana sytuacji rodzinnej lub finansowej może uzasadniać zmianę ustaleń.