Odszkodowanie za podrobienie podpisu

Podrobienie podpisu na polisie lub umowie

Jeżeli agent ubezpieczeniowy, pośrednik, pracownik firmy albo inna osoba podpisuje dokument cudzym nazwiskiem bez zgody tej osoby, problem ma zwykle dwa wymiary: karny i cywilny. W wymiarze karnym chodzi o odpowiedzialność za fałszowanie dokumentu. W wymiarze cywilnym chodzi o to, czy osoba, której podpis podrobiono, poniosła szkodę i czy może domagać się jej naprawienia.

W przypadku polisy ubezpieczeniowej trzeba najpierw ustalić, czy umowa faktycznie została zawarta, kto zapłacił składkę, kto otrzymał prowizję, czy dane osoby zostały wykorzystane bez zgody oraz czy dokument wywołał dla niej negatywne skutki, na przykład obowiązek zapłaty, wpis w systemach wewnętrznych, windykację albo utrudnienia przy zawieraniu innych umów.

Praktycznie warto od razu wystąpić do zakładu ubezpieczeń o kopię dokumentów, wskazanie kanału zawarcia umowy, dane agenta lub pośrednika, informację o pobranych składkach i podstawę przetwarzania danych. Reklamacja do ubezpieczyciela może pomóc w szybkim anulowaniu skutków dokumentu, ale nie zastępuje zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Jak zgłosić sfałszowanie podpisu?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć na policji albo w prokuraturze. W zawiadomieniu należy opisać, kiedy osoba dowiedziała się o dokumencie, dlaczego twierdzi, że podpis nie jest jej, kto mógł mieć dostęp do danych oraz jakie skutki wywołało użycie dokumentu.

Do zawiadomienia warto dołączyć w szczególności:

• kopię dokumentu z kwestionowanym podpisem, jeżeli jest dostępna,
• korespondencję z ubezpieczycielem, bankiem, pracodawcą albo kontrahentem,
• potwierdzenia płatności, wezwań do zapłaty, windykacji lub innych kosztów,
• próbki własnego podpisu z dokumentów sporządzonych w podobnym okresie,
• dane osób, które mogą potwierdzić, że dokument nie był podpisywany przez osobę wskazaną jako podpisująca.

W toku postępowania organ może zabezpieczyć oryginał dokumentu i powołać biegłego z zakresu badań pisma ręcznego. Jeżeli dokument istnieje tylko w formie elektronicznej albo podpis miał zostać złożony zdalnie, istotne mogą być logi systemowe, adresy IP, nagrania rozmów, potwierdzenia autoryzacji i historia kontaktu z klientem.

Odpowiedzialność karna za podrobienie podpisu

Zgodnie z art. 270 Kodeksu karnego karalne jest podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia go za autentyczny, a także używanie takiego dokumentu jako autentycznego. Odpowiedzialność może dotyczyć zarówno osoby, która fizycznie podrobiła podpis, jak i osoby, która świadomie posłużyła się takim dokumentem.

Przepis obejmuje także sytuację, w której ktoś wypełnia blankiet opatrzony cudzym podpisem niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo używa takiego dokumentu. W praktyce może to mieć znaczenie wtedy, gdy osoba rzeczywiście podpisała pusty lub niepełny formularz, a następnie został on uzupełniony inaczej, niż uzgodniono.

Za czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi odpowiedzialność jest łagodniejsza, ale ocena zależy od okoliczności sprawy, znaczenia dokumentu, celu działania sprawcy i skutków użycia dokumentu.

Czy osoba, której podpis podrobiono, jest pokrzywdzonym?

Nie w każdej sprawie odpowiedź jest oczywista. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że przestępstwo fałszowania dokumentu z art. 270 Kodeksu karnego chroni przede wszystkim wiarygodność dokumentów i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Z tego powodu w sprawie dotyczącej wyłącznie tego czynu organy mogą uznać, że brak jest konkretnej osoby pokrzywdzonej w rozumieniu postępowania karnego.

Takie stanowisko wyrażono między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt V KK 26/08, oraz w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2011 r., sygn. akt II KK 13/11. Nie oznacza to jednak, że osoba, której podpis podrobiono, jest pozbawiona ochrony. Może być ważnym zawiadamiającym, świadkiem, źródłem dowodów, a w niektórych konfiguracjach także pokrzywdzonym innym czynem.

Status pokrzywdzonego może być bardziej prawdopodobny, gdy fałszerstwo było elementem oszustwa, wyłudzenia pieniędzy, bezprawnego obciążenia składką, zawarcia umowy na cudze dane, naruszenia dóbr osobistych albo spowodowania konkretnej szkody majątkowej. Dlatego w zawiadomieniu warto opisać nie tylko sam podrobiony podpis, lecz także realne skutki dla osoby, której dane wykorzystano.

Kiedy można żądać odszkodowania?

Odszkodowanie za podrobienie podpisu jest możliwe wtedy, gdy da się wykazać trzy elementy: bezprawne działanie sprawcy, konkretną szkodę oraz związek przyczynowy między fałszerstwem a szkodą. Sam dyskomfort, zdenerwowanie lub poczucie naruszenia zasad uczciwości nie zawsze wystarczy do zasądzenia odszkodowania pieniężnego.

Szkodą mogą być na przykład nienależnie zapłacone składki, koszty korespondencji i obsługi sprawy, koszty pomocy prawnej pozostające w adekwatnym związku ze sprawą, utracone korzyści wynikające z nieprawdziwego zadłużenia, koszty odkręcenia wpisów w rejestrach albo inne udokumentowane wydatki.

Jeżeli podrobienie podpisu naruszyło dobra osobiste, takie jak dobre imię, prywatność, tożsamość lub poczucie bezpieczeństwa prawnego, w zależności od okoliczności można rozważyć również roszczenia niemajątkowe. Wymaga to jednak osobnej oceny, bo nie każde użycie danych i podpisu automatycznie uzasadnia zadośćuczynienie.

W postępowaniu karnym osoba uznana za pokrzywdzoną może domagać się naprawienia szkody. Jeżeli organ nie przyzna jej takiego statusu albo szkoda wymaga szerszego postępowania dowodowego, pozostaje droga cywilna przeciwko sprawcy, a czasem także odpowiedzialność podmiotu, za którego działał agent lub pracownik. Odpowiedzialność firmy zależy jednak od podstawy współpracy, zakresu umocowania i tego, czy działanie było związane z wykonywaniem powierzonych czynności.

Co zrobić wobec ubezpieczyciela lub firmy, która ma fałszywy dokument?

Po ujawnieniu podrobionego podpisu warto działać szybko i pisemnie. Do ubezpieczyciela, banku albo innej firmy należy wysłać reklamację lub wezwanie, w którym osoba zaprzecza zawarciu umowy, wskazuje na sfałszowanie podpisu i żąda wstrzymania wszelkich działań wynikających z dokumentu.

W piśmie można żądać potwierdzenia, że umowa nie wywołuje skutków wobec osoby, której podpis podrobiono, zwrotu pobranych kwot, zaprzestania windykacji, korekty danych oraz wydania kopii dokumentów. Jeżeli sprawa dotyczy ubezpieczenia, istotne jest także ustalenie, czy agent otrzymał prowizję i czy zakład ubezpieczeń prowadził wewnętrzne postępowanie wyjaśniające.

Nie należy podpisywać oświadczeń, które mogłyby zostać potraktowane jako późniejsze potwierdzenie umowy, jeśli osoba kwestionuje jej zawarcie. Każde pismo warto formułować tak, aby jasno wynikało z niego, że podpis nie pochodzi od tej osoby i że nie akceptuje ona skutków dokumentu.

FAQ

Czy za samo podrobienie podpisu należy się odszkodowanie?

Nie zawsze. Odszkodowanie wymaga wykazania konkretnej szkody i związku między działaniem sprawcy a tą szkodą. Sam fakt, że podpis został podrobiony, jest bardzo istotny karnie, ale nie przesądza jeszcze o wysokości roszczenia pieniężnego.

Czy trzeba mieć oryginał dokumentu z podrobionym podpisem?

Oryginał jest bardzo pomocny, zwłaszcza dla biegłego badającego pismo ręczne, ale brak oryginału nie zawsze zamyka sprawę. Warto zabezpieczyć kopie, skany, korespondencję, dane systemowe i informacje o tym, kto dokument posiada.

Czy można cofnąć skutki umowy podpisanej przez kogoś innego?

Jeżeli osoba rzeczywiście nie złożyła podpisu i nie umocowała nikogo do działania w jej imieniu, powinna pisemnie zakwestionować umowę. Firma, która powołuje się na dokument, powinna wyjaśnić podstawę zawarcia umowy i odnieść się do zarzutu fałszerstwa.

Czy agent ubezpieczeniowy odpowiada tylko karnie?

Nie. Oprócz odpowiedzialności karnej mogą pojawić się konsekwencje cywilne, dyscyplinarne, pracownicze lub kontraktowe. Jeżeli działanie agenta spowodowało szkodę, trzeba ustalić, czy roszczenie kierować wyłącznie przeciwko niemu, czy także wobec podmiotu, w ramach którego działał.

Czy warto składać zawiadomienie, jeśli nie poniesiono szkody finansowej?

Tak, jeżeli podpis został podrobiony lub dokument został użyty bez zgody. Postępowanie karne może doprowadzić do ustalenia sprawcy, zabezpieczenia dokumentów i zatrzymania dalszego posługiwania się fałszywym dokumentem. Brak szkody finansowej wpływa głównie na roszczenia odszkodowawcze.

Podsumowanie

Podrobienie podpisu na polisie, umowie kredytowej, oświadczeniu lub innym dokumencie należy traktować poważnie. Pierwszym krokiem jest zabezpieczenie dokumentów i zgłoszenie sprawy właściwym organom lub instytucji, która posługuje się dokumentem.

Odszkodowanie jest możliwe, ale wymaga udowodnienia szkody. Dlatego od początku warto zbierać dowody kosztów, strat, korespondencji, wezwań do zapłaty i innych skutków fałszywego dokumentu. W wielu sprawach najlepsze efekty daje równoległe działanie: zawiadomienie karne, reklamacja do firmy oraz przygotowanie roszczeń cywilnych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt V KK 26/08
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2011 r., sygn. akt II KK 13/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.