Jak uchylić klauzulę wykonalności?

Czy można uchylić klauzulę wykonalności tylko dlatego, że kwota jest wysoka?

Co do zasady nie. Wysokość zasądzonej kwoty, nawet bardzo dotkliwa finansowo, nie jest samodzielną podstawą uchylenia klauzuli wykonalności. Klauzula wykonalności oznacza, że określony tytuł egzekucyjny, najczęściej prawomocny wyrok, może być wykonany przez komornika. Sąd bada przy jej nadawaniu przede wszystkim przesłanki formalne, a nie ponownie całą sprawę.

Jeżeli wyrok jest prawomocny, zarzuty typu: „kwota jest zawyżona”, „koszty są niesprawiedliwe” albo „sąd błędnie ocenił sprawę” zasadniczo powinny być podnoszone w apelacji, zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach albo w innych właściwych środkach procesowych, a nie dopiero w zażaleniu na klauzulę wykonalności.

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, kto był stroną procesu banku, komu zasądzono koszty, przeciwko komu nadano klauzulę oraz kiedy doręczono zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Bez tych informacji nie da się bezpiecznie ocenić, czy przysługuje jeszcze środek zaskarżenia.

Klauzula wykonalności a prawomocny wyrok

Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wynika to z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego. Tytułem egzekucyjnym może być między innymi prawomocne orzeczenie sądu albo orzeczenie podlegające natychmiastowemu wykonaniu.

Klauzula wykonalności najczęściej nie tworzy nowego obowiązku zapłaty. Ona potwierdza, że istniejący tytuł może zostać skierowany do egzekucji. Dlatego w postępowaniu klauzulowym sąd nie bada od nowa, czy bank miał rację, czy wysokość kosztów była prawidłowa ani czy strona mogła lepiej bronić się w procesie.

Inaczej może być wtedy, gdy klauzula została nadana przeciwko osobie, która nie była wskazana w wyroku, na przykład następcy prawnemu, małżonkowi dłużnika w określonych granicach albo wspólnikowi spółki osobowej. W takich sytuacjach trzeba dokładnie sprawdzić podstawę prawną rozszerzenia klauzuli oraz dokumenty, na których oparł się sąd.

Jeżeli sprawa dotyczyła skargi pauliańskiej banku

Z opisu wynika, że bank mógł wytoczyć przeciwko bratu sprawę o uznanie czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela, czyli tak zwaną skargę pauliańską. Podstawą takiego roszczenia jest art. 527 Kodeksu cywilnego.

W typowej skardze pauliańskiej pozwanym jest osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową, na przykład brat, a nie sam dłużnik. Dłużnik może mieć interes w wyniku sprawy, ale nie zawsze jest stroną procesu. Może natomiast, jeżeli spełnione są przesłanki, przystąpić do sprawy jako interwenient uboczny po stronie osoby pozwanej.

Jeżeli nie był Pan stroną ani interwenientem ubocznym, nie zawsze będzie Pan uprawniony do zaskarżenia wyroku, postanowienia o kosztach albo postanowienia o klauzuli. W praktyce trzeba wtedy najpierw ustalić, czy egzekucja prowadzona jest przeciwko Panu, przeciwko bratu, czy z konkretnego składnika majątku objętego skutkiem wyroku pauliańskiego.

Zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności

Zgodnie z art. 795 Kodeksu postępowania cywilnego na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie. Jeżeli postanowienie wydał referendarz sądowy, zastosowanie może mieć właściwy środek przewidziany dla orzeczeń referendarza.

Dla dłużnika termin do wniesienia zażalenia biegnie co do zasady od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Jeżeli dłużnik w terminie tygodniowym zażąda sporządzenia uzasadnienia postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, termin do zaskarżenia liczy się według reguł przewidzianych dla takiej sytuacji.

W zażaleniu na klauzulę można podnosić przede wszystkim zarzuty formalne, na przykład że tytuł nie nadawał się do wykonania, klauzulę nadano niewłaściwej osobie, brakowało dokumentów potrzebnych do przejścia uprawnienia albo obowiązku, albo naruszono przepisy o nadawaniu klauzuli. Nie jest to natomiast środek do ponownego rozpoznania całej sprawy zakończonej wyrokiem.

Wniosek o uchylenie albo zmianę postanowienia o klauzuli

W praktyce spotyka się także wnioski o uchylenie albo zmianę postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności z powodu zmiany okoliczności. Trzeba jednak odróżnić rzeczywistą zmianę okoliczności od spóźnionej próby zakwestionowania wyroku.

Zmianą okoliczności nie jest samo przekonanie, że sąd błędnie ocenił dowody albo że zasądzone koszty są zbyt wysokie. Znaczenie mogą mieć natomiast okoliczności wpływające na dopuszczalność wykonania tytułu, na przykład ujawnienie wadliwego doręczenia, błędne oznaczenie osoby, przeciwko której nadano klauzulę, albo brak podstaw do nadania klauzuli następcy prawnemu.

Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego doszło do zdarzenia, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, właściwym środkiem często nie jest zażalenie na klauzulę, lecz powództwo przeciwegzekucyjne. Przykładem może być zapłata długu po wydaniu wyroku, potrącenie albo inne zdarzenie, które należy wykazać w odrębnym postępowaniu.

Co z kosztami procesu i kosztami komorniczymi?

Koszty procesu zasądzone w wyroku kwestionuje się zasadniczo w ramach środków zaskarżenia od orzeczenia, w którym je zasądzono. Jeżeli wyrok stał się prawomocny, późniejsze podważanie samych kosztów przez atakowanie klauzuli wykonalności zwykle nie będzie skuteczne.

Koszty egzekucyjne to odrębna kwestia. Jeżeli problem dotyczy opłat i wydatków naliczonych przez komornika, trzeba sprawdzić, czy wydano postanowienie o kosztach i komu je doręczono. W zależności od sytuacji właściwa może być skarga na czynności komornika albo zaskarżenie postanowienia dotyczącego kosztów egzekucji.

Jeżeli kosztami formalnie obciążono brata, a nie Pana, nie oznacza to automatycznie, że może Pan skarżyć każde rozstrzygnięcie w jego sprawie. Może natomiast powstać problem regresu między Panem a bratem, jeżeli brat będzie próbował dochodzić od Pana zwrotu poniesionych kosztów. W takim procesie można podnosić inne zarzuty niż w postępowaniu klauzulowym.

Uprawnienia interwenienta ubocznego

Jeżeli był Pan interwenientem ubocznym w procesie banku przeciwko bratu, miał Pan prawo podejmować czynności procesowe dopuszczalne według stanu sprawy, o ile nie były sprzeczne z czynnościami strony, do której Pan przystąpił. Mogło to obejmować między innymi wniosek o uzasadnienie wyroku albo apelację, jeżeli termin i stan sprawy na to pozwalały.

Jeżeli natomiast nie był Pan interwenientem ubocznym ani stroną, sąd co do zasady nie ma obowiązku doręczać Panu odpisu wyroku tylko dlatego, że wynik sprawy pośrednio Pana dotyczy. Prawo przeglądania akt i otrzymywania odpisów przysługuje przede wszystkim stronom i uczestnikom postępowania, z zastrzeżeniem szczególnych wyjątków.

W pierwszej kolejności warto więc ustalić sygnaturę akt, treść wyroku, datę jego prawomocności, datę nadania klauzuli, osobę dłużnika wskazaną w tytule wykonawczym oraz zakres prowadzonej egzekucji. Dopiero po tej analizie można ocenić, czy składać zażalenie, wniosek o uzasadnienie, skargę na czynności komornika, powództwo przeciwegzekucyjne czy inne pismo.

FAQ

Czy mogę zaskarżyć klauzulę, jeśli nie znałem treści wyroku?

To zależy od tego, czy był Pan stroną albo interwenientem ubocznym oraz przeciwko komu nadano klauzulę. Sama nieznajomość wyroku nie daje automatycznie prawa do zaskarżenia, ale może wskazywać na potrzebę sprawdzenia doręczeń i statusu procesowego.

Czy zażalenie na klauzulę zatrzymuje egzekucję?

Nie zawsze. Samo wniesienie środka zaskarżenia nie musi automatycznie wstrzymywać czynności komornika. W praktyce często trzeba złożyć także odpowiedni wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego albo o zabezpieczenie, zależnie od wybranego środka prawnego.

Czy w zażaleniu na klauzulę mogę kwestionować wysokość długu?

Zasadniczo nie. Zażalenie na klauzulę służy głównie do badania, czy klauzulę nadano zgodnie z przepisami. Zarzuty dotyczące wysokości długu, zapłaty po wyroku albo wygaśnięcia zobowiązania mogą wymagać innego trybu, zwłaszcza powództwa przeciwegzekucyjnego.

Co zrobić, jeśli komornik naliczył zbyt wysokie koszty?

Należy sprawdzić, jakie postanowienie wydał komornik, kiedy zostało doręczone i czy przysługuje skarga na czynności komornika albo zaskarżenie rozstrzygnięcia o kosztach. Nie jest to zwykle problem samej klauzuli wykonalności.

Czy osoba trzecia może dostać odpis wyroku z akt?

Co do zasady odpisy z akt otrzymują strony i uczestnicy postępowania. Osoba trzecia, która nie brała udziału w sprawie, może mieć ograniczony dostęp do akt, dlatego warto najpierw ustalić swój status w postępowaniu i podstawę żądania dokumentów.

Podsumowanie

Uchylenie klauzuli wykonalności jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy wystąpił problem formalny z nadaniem klauzuli albo z osobą, przeciwko której ją nadano. Nie jest to natomiast standardowa droga do podważania prawomocnego wyroku, wysokości zasądzonych kosztów procesu ani ogólnej oceny sprawy przez sąd.

W opisanej sytuacji najważniejsze jest szybkie uzyskanie informacji o tytule wykonawczym i egzekucji: kto jest dłużnikiem, jaka jest sygnatura sprawy, kiedy doręczono zawiadomienie o egzekucji i czy zachowano terminy. Dopiero potem można zdecydować, czy właściwe będzie zażalenie, wniosek o uzasadnienie, skarga na czynności komornika, powództwo przeciwegzekucyjne czy obrona w ewentualnym sporze z bratem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.