Ujawnienie SMS-ów a naruszenie tajemnicy korespondencji

Tajemnica korespondencji jako dobro osobiste

Tajemnica korespondencji jest jednym z dóbr osobistych wymienionych w art. 23 Kodeksu cywilnego. Przepis ten nie tworzy zamkniętej listy dóbr osobistych, ale wprost wskazuje m.in. zdrowie, wolność, cześć, nazwisko, wizerunek, nietykalność mieszkania oraz tajemnicę korespondencji.

„Art. 23. Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.”

Ochrona komunikowania się wynika także z art. 49 Konstytucji RP. Zgodnie z nim zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się, a jej ograniczenie może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.

W praktyce chodzi nie tylko o tradycyjne listy. Ochroną mogą być objęte również SMS-y, wiadomości e-mail, komunikatory internetowe, wiadomości głosowe, czaty prywatne i inne formy indywidualnej komunikacji. Podobne problemy prywatności pojawiają się także wtedy, gdy sąsiad nagrywa kamerą osoby znajdujące się na cudzej posesji albo w przestrzeni, w której można oczekiwać prywatności.

Czy adresat SMS-ów może je ujawnić?

To, że ktoś jest adresatem wiadomości, nie oznacza jeszcze pełnej dowolności w jej dalszym rozpowszechnianiu. W korespondencji prywatnej chroniony może być zarówno interes nadawcy, jak i adresata. Jeżeli wiadomość dotyczy życia osobistego, relacji rodzinnych, spraw intymnych, konfliktu, choroby, finansów albo innych wrażliwych okoliczności, jej przekazanie osobom trzecim może naruszać dobra osobiste.

W orzecznictwie wskazuje się, że zarówno nadawca, jak i adresat korespondencji mogą sprzeciwić się jej rozpowszechnianiu, powołując się na ochronę tajemnicy korespondencji, prywatności lub czci. Tak wypowiedział się m.in. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 16 lutego 2017 r., sygn. akt VI ACa 1875/15.

Nie oznacza to jednak, że każde pokazanie SMS-a automatycznie kończy się odpowiedzialnością. Sąd bada, czy doszło do naruszenia konkretnego dobra osobistego oraz czy działanie było bezprawne. Znaczenie ma m.in. to, czy wiadomość została tylko okazana jednej osobie w celu ochrony własnych praw, czy opublikowana w internecie, rozesłana rodzinie, pracodawcy lub znajomym, opatrzona obraźliwym komentarzem albo wyrwana z kontekstu.

W sprawach obyczajowych, takich jak ujawnienie wiadomości żonie lub mężowi osoby pozostającej w relacji pozamałżeńskiej, szczególnie ważny jest cel i zakres ujawnienia. Sam fakt, że treść SMS-ów może być dla kogoś kompromitująca, nie przesądza jeszcze o wyniku sporu. Inaczej sąd może ocenić przekazanie kilku wiadomości w zamkniętej rozmowie, a inaczej masowe rozsyłanie zrzutów ekranu lub publiczne piętnowanie nadawcy. Pokrewne problemy pokazuje sytuacja opisana jako wysłanie maila żony byłego partnera lub kochanka.

Kiedy ujawnienie SMS-ów może być bezprawne?

Ujawnienie prywatnej korespondencji może być bezprawne zwłaszcza wtedy, gdy następuje bez zgody osoby zainteresowanej, nie służy ochronie usprawiedliwionego interesu, obejmuje treści intymne lub poniżające, prowadzi do upokorzenia, pomówienia albo wywołania presji, a także gdy wiadomości są rozpowszechniane szerzej, niż wymaga tego dana sytuacja.

Bezprawność może być wyłączona w szczególnych przypadkach, np. gdy ujawnienie jest konieczne do obrony przed zarzutami, dochodzenia roszczeń, zawiadomienia właściwych organów albo ochrony ważnego interesu prawnego. Nawet wtedy należy działać proporcjonalnie: pokazywać tylko te fragmenty, które są potrzebne, i tylko tym osobom lub instytucjom, którym rzeczywiście trzeba je przedstawić.

W praktyce istotne jest również, czy ujawnione wiadomości zostały zmanipulowane, skrócone lub pokazane bez kontekstu. Przekazanie fragmentów rozmowy w sposób sugerujący nieprawdziwe fakty może dodatkowo naruszać cześć, dobre imię albo prywatność.

Jakich roszczeń można dochodzić?

Podstawą ochrony jest art. 24 Kodeksu cywilnego. Osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, może żądać zaniechania działania, usunięcia skutków naruszenia, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Jeżeli powstała szkoda majątkowa, można żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

„Art. 24. § 1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

§ 2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

§ 3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.”

W pozwie trzeba wykazać, jakie dobro osobiste zostało naruszone i na czym polegało naruszenie. Po wykazaniu naruszenia to pozwany zwykle broni się tym, że jego działanie nie było bezprawne, np. służyło ochronie praw lub było usprawiedliwione konkretnymi okolicznościami. W podobnych sprawach, w których dochodzi do naruszania czci i prywatności, praktyczne znaczenie mogą mieć także anonimy naruszające dobra osobiste.

Czy ujawnienie wiadomości może być przestępstwem?

Trzeba odróżnić odpowiedzialność cywilną za naruszenie dóbr osobistych od odpowiedzialności karnej. Art. 267 Kodeksu karnego dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których sprawca bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, np. otwiera zamknięte pismo, podłącza się do sieci telekomunikacyjnej, przełamuje lub omija zabezpieczenie elektroniczne, uzyskuje nieuprawniony dostęp do konta, telefonu lub systemu informatycznego.

Jeżeli adresat otrzymał SMS-y bezpośrednio od nadawcy, samo dalsze pokazanie ich treści nie zawsze będzie czynem z art. 267 Kodeksu karnego. Może natomiast rodzić odpowiedzialność cywilną, jeżeli narusza dobra osobiste. Inaczej należy ocenić sytuację, gdy ktoś zdobył wiadomości przez włamanie na telefon, odczytanie komunikatora bez zgody właściciela, przełamanie hasła albo skopiowanie cudzej korespondencji z urządzenia, do którego nie miał prawa dostępu.

W przypadku podejrzenia przestępstwa z art. 267 Kodeksu karnego warto pamiętać, że ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. W sprawach cywilnych natomiast najczęściej potrzebne jest wezwanie do zaprzestania naruszeń, zabezpieczenie dowodów i ewentualnie pozew o ochronę dóbr osobistych.

SMS-y, prywatność i inne dane

Prywatna korespondencja może zawierać nie tylko treść rozmowy, ale również numery telefonów, adresy e-mail, zdjęcia, dane o miejscu pracy, relacjach rodzinnych, stanie zdrowia czy sytuacji finansowej. Dlatego ujawnienie wiadomości może naruszać kilka dóbr jednocześnie: tajemnicę korespondencji, prywatność, cześć, dobre imię, wizerunek albo prawo do ochrony danych.

Jeżeli ktoś poza samą treścią rozmowy przekazuje dalej dane kontaktowe, problem może przypominać udostępnienie prywatnego numeru telefonu bez zgody właściciela. W praktyce poszkodowany często wskazuje, że ujawnienie prywatnych rozmów bez jego zgody naruszyło jego dobra osobiste, w tym tajemnicę korespondencji. Podobne znaczenie ma rozpowszechnianie zdjęć lub zrzutów ekranu, a także robienie zdjęć cudzym osobom albo w cudzym domu bez zgody.

FAQ

Czy pokazanie żonie SMS-ów od jej męża zawsze narusza prawo?

Nie zawsze. Może naruszać tajemnicę korespondencji lub prywatność, ale sąd ocenia konkretną sytuację: cel ujawnienia, liczbę odbiorców, zakres wiadomości, sposób ich zdobycia i to, czy działanie było proporcjonalne.

Czy adresat wiadomości jest jej właścicielem i może zrobić z nią wszystko?

Adresat ma dostęp do wiadomości, ale nie oznacza to pełnej swobody jej rozpowszechniania. Treść korespondencji może nadal dotyczyć dóbr osobistych nadawcy, a jej ujawnienie może wymagać zgody albo szczególnego uzasadnienia.

Czy można wykorzystać SMS-y jako dowód w sądzie?

Co do zasady SMS-y lub zrzuty ekranu mogą być przedstawiane jako dowód, jeżeli mają znaczenie dla sprawy. Należy jednak odróżnić złożenie dowodu w postępowaniu od publicznego rozpowszechniania prywatnej korespondencji.

Co mogę zrobić, gdy ktoś opublikował moje prywatne wiadomości?

Warto zabezpieczyć dowody, np. zrzuty ekranu publikacji, daty, adresy stron i dane świadków. Następnie można żądać usunięcia treści, zaprzestania naruszeń, przeprosin, zadośćuczynienia albo odszkodowania, jeżeli powstała szkoda majątkowa.

Kiedy sprawa może trafić na policję?

Wątek karny jest szczególnie istotny wtedy, gdy wiadomości zostały zdobyte bez uprawnienia, np. przez włamanie na telefon, konto e-mail lub komunikator, przełamanie hasła, obejście zabezpieczeń albo odczytanie korespondencji nieprzeznaczonej dla sprawcy.

Podsumowanie

Ujawnienie prywatnych SMS-ów może naruszać tajemnicę korespondencji, prywatność, dobre imię lub inne dobra osobiste. Nie ma jednak jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków. Inaczej ocenia się przekazanie kilku wiadomości w wąskim gronie dla ochrony własnych praw, a inaczej publiczne rozpowszechnianie intymnej korespondencji, rozsyłanie jej znajomym lub wykorzystywanie do nacisku.

Jeżeli jesteś osobą, której wiadomości ujawniono, możesz domagać się ochrony na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego. Jeżeli natomiast chcesz wykorzystać cudze wiadomości jako dowód lub ostrzeżenie dla innej osoby, zachowaj ostrożność: ujawniaj tylko to, co konieczne, nie publikuj treści publicznie i zadbaj o proporcjonalność działania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 23 i art. 24 - ISAP oraz art. 24 Kodeksu cywilnego.
2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 49 - ISAP.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 267 - ISAP.
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt VI ACa 1875/15 - LEX.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.