Zaniedbanie radcy prawnego w procesie

Co zrobić w pierwszej kolejności po odkryciu zaniedbań pełnomocnika?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest szybkie ustalenie, czy sprawę da się jeszcze procesowo uratować. W typowym postępowaniu cywilnym strona może potrzebować wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, a następnie apelacji. Jeżeli terminy już upłynęły, w wyjątkowych przypadkach można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu, ale tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło bez winy strony i zostaną spełnione wymagania proceduralne.

Równolegle należy zabezpieczyć dowody zaniedbań radcy prawnego. Przydatne będą w szczególności: zdjęcia akt, protokoły rozpraw, zarządzenia sądu, odpis wyroku, korespondencja SMS i e-mail, potwierdzenia rozmów, dowody zapłaty wynagrodzenia, pełnomocnictwo oraz notatka z przebiegu kontaktów z pełnomocnikiem. Brak pokwitowania nie wyklucza dochodzenia roszczeń, ale utrudnia wykazanie wysokości zapłaconego honorarium.

Co do zasady strona ma prawo uczestniczyć w swojej rozprawie. Pełnomocnik nie powinien wprowadzać klienta w błąd, że sama obecność profesjonalnego pełnomocnika automatycznie odbiera stronie możliwość wejścia na salę. Ograniczenia mogą wynikać z przepisów lub decyzji sądu, ale nie z jednostronnej decyzji radcy prawnego.

Odszkodowanie od radcy prawnego za nienależyte prowadzenie sprawy

Podstawą roszczenia wobec radcy prawnego może być odpowiedzialność kontraktowa za nienależyte wykonanie umowy. Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W relacji klienta z radcą prawnym umową jest najczęściej umowa o świadczenie pomocy prawnej. Może być zawarta pisemnie, mailowo, a nawet ustnie, choć dla celów dowodowych forma pisemna jest zdecydowanie bezpieczniejsza. Radca prawny jako profesjonalista powinien działać z podwyższoną starannością, informować klienta o istotnych terminach, stawiać się na rozprawach albo odpowiednio zapewnić zastępstwo, składać potrzebne pisma i przedstawiać klientowi realną ocenę ryzyka.

Trzeba jednak odróżnić przegraną sprawę od szkody spowodowanej zaniedbaniem pełnomocnika. Odszkodowanie nie należy się tylko dlatego, że wyrok był niekorzystny. Klient musi wykazać, że pełnomocnik dopuścił się konkretnego uchybienia, na przykład nie stawił się na rozprawie, nie złożył dowodu, zaniechał wniosku o uzasadnienie albo apelacji, a to uchybienie realnie wpłynęło na wynik sprawy lub pozbawiło klienta szansy na skuteczną obronę.

Jak wykazać szkodę i związek przyczynowy?

W sprawach przeciwko profesjonalnym pełnomocnikom sąd zwykle bada tak zwany hipotetyczny przebieg sprawy. Oznacza to, że trzeba pokazać, co mogłoby się wydarzyć, gdyby radca prawny działał prawidłowo. Jeżeli przykładowo nieobecność pełnomocnika na rozprawie spowodowała pominięcie dowodu albo brak reakcji na twierdzenia przeciwnika, trzeba wskazać, jakie argumenty i dokumenty powinny zostać przedstawione oraz dlaczego mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Roszczenie może obejmować między innymi: kwotę, którą klient utracił wskutek przegranej sprawy, koszty procesu zasądzone na rzecz przeciwnika, niepotrzebnie poniesione koszty zastępstwa, a w określonych sytuacjach także inne udokumentowane straty. Zwrot samego honorarium może być możliwy, jeżeli usługa została wykonana wadliwie lub w istotnej części niewykonana, ale nie zawsze wyczerpuje całą szkodę.

Przed pozwem warto wysłać radcy prawnemu pisemne wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy opisać zaniedbania, wskazać wysokość żądania, termin zapłaty, numer rachunku oraz załączyć najważniejsze dokumenty. Takie wezwanie porządkuje sprawę, może ułatwić zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi i pokazuje, że klient próbował rozwiązać spór polubownie.

Ubezpieczenie OC radcy prawnego

Radca prawny podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych. Wynika to z art. 22⁷ ustawy o radcach prawnych oraz przepisów wykonawczych dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia OC radców prawnych. Minimalna suma gwarancyjna przewidziana w tych przepisach wynosi równowartość 50 000 euro w odniesieniu do jednego zdarzenia, którego skutki są objęte umową ubezpieczenia.

Szkodę można zgłosić bezpośrednio radcy prawnemu z żądaniem podania danych ubezpieczyciela i numeru polisy. Jeżeli klient zna ubezpieczyciela, może skierować zgłoszenie również bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń. W zgłoszeniu trzeba opisać błąd pełnomocnika, szkodę, związek między uchybieniem a przegraną albo utratą szansy procesowej oraz dołączyć dokumenty z akt sprawy.

Ubezpieczyciel nie wypłaca odszkodowania automatycznie. Będzie badał, czy radca prawny rzeczywiście naruszył obowiązki zawodowe, czy klient poniósł szkodę oraz czy prawidłowe działanie pełnomocnika mogło zmienić sytuację klienta. Jeżeli ubezpieczyciel odmówi wypłaty albo zaniży odszkodowanie, pozostaje droga sądowa przeciwko radcy prawnemu, ubezpieczycielowi albo obu podmiotom, zależnie od strategii procesowej.

Skarga dyscyplinarna do izby radców prawnych

Niezależnie od roszczeń finansowych klient może złożyć zawiadomienie do właściwej okręgowej izby radców prawnych. W praktyce pismo kieruje się do rzecznika dyscyplinarnego przy izbie, do której należy radca prawny. Jeżeli klient nie zna właściwej izby, może ją ustalić na podstawie danych radcy prawnego albo skierować pismo do izby, z którą radca jest zawodowo związany, prosząc o przekazanie według właściwości.

Art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przewiduje odpowiedzialność dyscyplinarną radców prawnych i aplikantów radcowskich za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu albo za naruszenie obowiązków zawodowych. Do takich zachowań mogą należeć między innymi: brak kontaktu z klientem, nierzetelne informowanie o stanie sprawy, nieusprawiedliwione niestawiennictwo, zaniechanie czynności procesowych lub pobranie wynagrodzenia bez wykonania uzgodnionych działań.

W zawiadomieniu należy opisać sprawę chronologicznie, podać dane radcy prawnego, sygnaturę sprawy sądowej, daty rozpraw, treść rozmów i wiadomości oraz wskazać załączniki. Warto dołączyć kopie dokumentów, nie oryginały. Postępowanie dyscyplinarne może prowadzić do ukarania radcy prawnego, ale samo w sobie nie zastępuje pozwu o odszkodowanie i zwykle nie służy zasądzeniu pieniędzy na rzecz klienta.

Nie należy zwlekać ze skargą, ponieważ w odpowiedzialności dyscyplinarnej obowiązują terminy przedawnienia. Co do zasady po upływie określonego czasu od przewinienia wszczęcie albo prowadzenie postępowania może być niedopuszczalne, przy czym szczegółowa ocena zależy od rodzaju czynu i etapu sprawy.

Czy można odzyskać pieniądze zapłacone radcy?

Jeżeli radca prawny pobrał wynagrodzenie, ale nie wykonał uzgodnionych czynności albo wykonał je w sposób rażąco wadliwy, klient może żądać zwrotu całości lub części honorarium. Podstawą może być niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy. Jeżeli nie ma pokwitowania, nadal można posługiwać się innymi dowodami: przelewem, wypłatą gotówki z rachunku, wiadomościami, świadkami, projektem umowy, pełnomocnictwem lub korespondencją dotyczącą wynagrodzenia.

Warto oddzielić żądanie zwrotu honorarium od żądania naprawienia szkody procesowej. Honorarium dotyczy zapłaty za usługę, natomiast szkoda procesowa może obejmować znacznie większe kwoty, na przykład przegraną należność, koszty procesu lub utracone możliwości dochodzenia roszczenia. W praktyce oba żądania można przedstawić w jednym wezwaniu, ale trzeba je jasno wyliczyć i uzasadnić.

FAQ

Czy radca prawny odpowiada za przegraną sprawę?

Nie za samą przegraną. Odpowiedzialność może powstać wtedy, gdy przegrana albo pogorszenie sytuacji klienta wynikało z nienależytego działania pełnomocnika, na przykład z braku obecności na rozprawie, niezłożenia pisma albo zaniechania apelacji.

Czy można żądać odszkodowania z OC radcy prawnego?

Tak, jeżeli szkoda powstała przy wykonywaniu czynności zawodowych radcy prawnego i spełnione są przesłanki odpowiedzialności. Trzeba zgłosić szkodę, opisać zaniedbanie, wykazać wysokość szkody oraz związek między błędem pełnomocnika a skutkiem w sprawie.

Czy skarga do izby radców prawnych daje odszkodowanie?

Nie bezpośrednio. Postępowanie dyscyplinarne służy ocenie zachowania radcy prawnego i ewentualnemu ukaraniu go zawodowo. Odszkodowania dochodzi się w postępowaniu cywilnym albo w ramach likwidacji szkody z ubezpieczenia OC.

Co zrobić, jeśli radca nie powiedział o wyroku i terminie apelacji?

Trzeba natychmiast sprawdzić akta sądowe, ustalić daty doręczeń i terminy oraz ocenić, czy możliwy jest jeszcze środek zaskarżenia lub wniosek o przywrócenie terminu. Każdy dzień może mieć znaczenie, dlatego nie warto czekać na odpowiedź dotychczasowego pełnomocnika.

Czy brak pisemnej umowy z radcą przekreśla roszczenia?

Nie. Umowa o pomoc prawną może być wykazywana różnymi dowodami, także korespondencją, pełnomocnictwem, potwierdzeniem zapłaty, dokumentami z akt i zeznaniami świadków. Brak pisemnej umowy utrudnia dowodzenie, ale nie zamyka drogi do roszczeń.

Podsumowanie

Klient, który odkrył poważne zaniedbania radcy prawnego, powinien działać dwutorowo. Po pierwsze trzeba ustalić, czy można jeszcze podjąć czynności w samej sprawie sądowej. Po drugie należy zabezpieczyć dowody i rozważyć roszczenia wobec radcy prawnego oraz jego ubezpieczyciela OC.

Najmocniejsze sprawy odszkodowawcze to te, w których da się jasno wykazać konkretne uchybienie pełnomocnika, szkodę oraz realny wpływ zaniedbania na wynik postępowania. Skarga dyscyplinarna jest dodatkowym narzędziem, ale nie zastępuje dochodzenia pieniędzy na drodze cywilnej.

Śródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
4. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.