Czy biegły OZSS może być obecny na całej rozprawie?

Świadek a autor opinii OZSS

Wątpliwość opisana w pytaniu jest uzasadniona, bo w praktyce sądowej często miesza się potoczne określenia: „świadek”, „biegły”, „specjalista OZSS” i „autor opinii”. Dla oceny prawidłowości rozprawy kluczowe jest jednak nie to, jak ktoś został potocznie nazwany, lecz w jakim charakterze sąd go wezwał i przesłuchał.

Świadek zeznaje o faktach, które widział, słyszał lub zna z własnych obserwacji. Przed własnym przesłuchaniem nie powinien przysłuchiwać się zeznaniom innych świadków, ponieważ mogłoby to wpłynąć na treść jego relacji. Taka zasada chroni spontaniczność i niezależność zeznań.

Biegły albo specjalista OZSS nie składa natomiast typowych zeznań o faktach. Jeżeli został powołany do sporządzenia opinii, a następnie wezwany na rozprawę, zwykle ma wyjaśnić, jak doszedł do wniosków zawartych w opinii, odpowiedzieć na pytania sądu i stron oraz ewentualnie uzupełnić opinię. Dowód z opinii biegłego jest odrębnym dowodem przewidzianym w art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego.

Dlatego odpowiedź brzmi: jeżeli osoba z OZSS była wezwana jako autor opinii do jej wyjaśnienia, sąd mógł traktować ją inaczej niż świadka. Jeżeli jednak faktycznie przesłuchiwano ją jako świadka faktów, jej wcześniejsze przysłuchiwanie się rozprawie może budzić poważne zastrzeżenia proceduralne.

Czy biegły może być obecny na sali rozpraw?

Przepisy dotyczące świadków nie przenoszą się automatycznie na biegłych. Biegły jest pomocnikiem sądu w zakresie wiadomości specjalnych. Jego zadaniem nie jest opowiedzenie własnej wersji zdarzeń, ale udzielenie sądowi specjalistycznej oceny. Z tego powodu sąd może dopuścić obecność biegłego na sali, zwłaszcza gdy potrzebuje, aby biegły odniósł się do wypowiedzi stron, dokumentów, pytań lub innych okoliczności ujawnionych na rozprawie.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Jeżeli biegły przedstawił opinię, a następnie na rozprawie jedynie powtarza argumenty usłyszane od sądu albo od jednej ze stron, można kwestionować wartość takich wyjaśnień. Strona może wskazywać, że wypowiedź nie jest samodzielnym wyjaśnieniem opinii, lecz reakcją na przebieg rozprawy.

Sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie. Podstawą takiego działania jest art. 286 K.p.c. W praktyce oznacza to, że autor opinii może zostać wezwany na rozprawę, aby odpowiedzieć na pytania, doprecyzować wnioski, wyjaśnić metodę badania albo odnieść się do zarzutów strony.

Kiedy powstaje problem kumulacji ról?

Problem pojawia się wtedy, gdy ta sama osoba ma jednocześnie występować jako biegły i jako świadek. Co do zasady należy rozdzielać te role. Biegły ocenia materiał z perspektywy wiedzy specjalistycznej, a świadek relacjonuje fakty. Jeżeli osoba sporządziła opinię dla sądu, nie powinna być następnie wykorzystywana jako zwykły świadek po to, aby potwierdzać prawidłowość własnej opinii.

Nie każda sytuacja jest jednak identyczna. Osoba mająca wiedzę specjalistyczną może być świadkiem, jeżeli zeznaje o faktach, które zna z własnego udziału w zdarzeniu, na przykład jako lekarz prowadzący leczenie albo pracownik instytucji uczestniczący w określonej czynności. Wtedy jej zeznania nie zastępują opinii biegłego. W sprawie opisanej w pytaniu chodzi jednak najpewniej o autora opinii OZSS, a więc o wyjaśnienie opinii, nie o klasyczne zeznania świadka.

Warto sprawdzić protokół rozprawy i wcześniejsze zarządzenie lub wezwanie. To z tych dokumentów powinno wynikać, czy osoba została wezwana jako świadek, jako biegły, jako specjalista OZSS, czy jako autor opinii zobowiązany do jej ustnego wyjaśnienia.

Co zrobić, gdy biegły słuchał całej rozprawy?

Jeżeli strona uważa, że obecność autora opinii na sali mogła wpłynąć na treść jego wypowiedzi, powinna reagować możliwie szybko. W postępowaniu cywilnym istotne znaczenie ma zastrzeżenie do protokołu, zwłaszcza gdy strona twierdzi, że sąd naruszył przepisy postępowania. W praktyce warto powołać się na art. 162 K.p.c. i wskazać konkretnie, na czym polega zastrzeżenie.

Można w szczególności wnieść o wpisanie do protokołu, że osoba wezwana jako świadek była obecna na sali przed swoim przesłuchaniem. Jeżeli sąd uznaje ją za biegłego lub autora opinii, można zażądać, aby zostało to jednoznacznie odnotowane. Taki zapis ma znaczenie przy dalszym kwestionowaniu dowodu, wniosku o opinię uzupełniającą albo w środku zaskarżenia.

Strona może także zadawać pytania zmierzające do ustalenia, czy wypowiedź autora opinii wynika z jego badań i dokumentacji, czy z tego, co usłyszał na rozprawie. Jeżeli odpowiedzi są niejasne, warto złożyć wniosek o zobowiązanie biegłego do pisemnej opinii uzupełniającej albo o dopuszczenie dowodu z innego zespołu lub innego biegłego. Sąd nie musi automatycznie uwzględnić takiego wniosku, ale powinien go rozważyć, jeżeli zarzuty są konkretne.

Czy takie uchybienie unieważnia rozprawę?

Nie każde naruszenie zasad prowadzenia dowodu powoduje automatyczne nieważność postępowania albo pominięcie dowodu. Zwykle trzeba wykazać, że uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dlatego samo stwierdzenie, że autor opinii siedział na sali, może nie wystarczyć. Znaczenie ma to, czy był przesłuchiwany jako świadek, co dokładnie powiedział, czy odnosił się do cudzych wypowiedzi oraz czy strona zgłosiła zastrzeżenie we właściwym momencie.

Jeżeli sąd formalnie wezwał autora opinii OZSS do wyjaśnień, a jego obecność służyła odniesieniu się do materiału ujawnionego na rozprawie, zarzut może być trudniejszy. Jeżeli jednak w protokole widnieje, że był to świadek, a przed zeznaniami słuchał innych osób, argument strony jest znacznie mocniejszy.

Jak praktycznie sformułować wniosek?

W piśmie procesowym albo ustnie na rozprawie można wnieść o doprecyzowanie charakteru przesłuchania osoby z OZSS oraz o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Warto unikać ogólnych zarzutów i opisać konkretnie, co się wydarzyło: od kiedy osoba była obecna na sali, czy słuchała świadków, jak sąd ją pouczył, jakie pytania zadawano i czy wypowiedź dotyczyła opinii, czy faktów.

Jeżeli rozprawa już się odbyła, należy przeanalizować protokół. Gdy protokół nie oddaje rzeczywistego przebiegu rozprawy, można rozważyć wniosek o jego sprostowanie lub uzupełnienie zgodnie z przepisami procedury. Termin i sposób działania zależą od rodzaju protokołu oraz etapu sprawy, dlatego nie warto zwlekać.

FAQ

Czy specjalista OZSS jest świadkiem?

Nie zawsze. Jeżeli sporządził opinię dla sądu i został wezwany do jej wyjaśnienia, działa jako autor opinii lub osoba wyjaśniająca dowód z opinii. Świadkiem jest wtedy, gdy ma zeznawać o faktach, które zna z własnych obserwacji.

Czy biegły może słuchać zeznań stron?

Może się zdarzyć, że sąd dopuści obecność biegłego, aby mógł odnieść się do materiału omawianego na rozprawie. Nie jest to jednak równoznaczne z prawem świadka do słuchania innych świadków przed własnym przesłuchaniem.

Co zrobić, jeśli sąd nazywa biegłego świadkiem?

Należy poprosić sąd o doprecyzowanie, w jakim charakterze dana osoba jest przesłuchiwana. Warto zażądać, aby ta informacja znalazła się w protokole, ponieważ może mieć znaczenie przy późniejszym kwestionowaniu dowodu.

Czy można żądać innej opinii OZSS?

Tak, można złożyć taki wniosek, ale powinien być konkretnie uzasadniony. Samo niezadowolenie z opinii zwykle nie wystarcza. Należy wskazać braki, sprzeczności, niejasności albo okoliczności podważające bezstronność lub rzetelność wyjaśnień.

Czy brak zastrzeżenia do protokołu szkodzi stronie?

Może szkodzić, zwłaszcza gdy strona chce później powoływać się na naruszenie przepisów postępowania. Dlatego zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia dowodu najlepiej zgłaszać od razu na rozprawie i domagać się ich zaprotokołowania.

Podsumowanie

Sędzia nie zawsze narusza przepisy, dopuszczając obecność autora opinii OZSS na sali rozpraw. Jeżeli osoba ta została wezwana do ustnego wyjaśnienia opinii, jej rola różni się od roli świadka. Problem powstaje wtedy, gdy w rzeczywistości przesłuchuje się ją jako świadka, a wcześniej pozwala jej słuchać zeznań innych osób.

Najważniejsze jest ustalenie, co wynika z wezwania, postanowienia dowodowego i protokołu. Jeżeli zapis jest niejasny albo sprzeczny z przebiegiem rozprawy, strona powinna reagować procesowo: zgłosić zastrzeżenie, wnosić o sprostowanie protokołu, zadawać pytania wyjaśniające i w razie potrzeby domagać się opinii uzupełniającej lub innej opinii.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1998 r., sygn. akt I CKN 922/97

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.