Intercyza przed ślubem, rozdzielność majątkowa, wyrównanie dorobków

Podstawy prawne umownych ustrojów majątkowych

Zagadnienie to reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), w rozdziale dotyczącym umownych ustrojów majątkowych.

Zgodnie z art. 47 ustawy:
„Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.”

Z kolei art. 49 ustawy stanowi:
„Nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

1. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;

2. prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

3. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

4. wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;

5. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

W razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności.”

Rozdzielność majątkowa

Zgodnie z art. 51 ustawy:
„W razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.”

W praktyce oznacza to brak majątku wspólnego. Każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem i odpowiada za własne zobowiązania. Małżeństwo nie wpływa na sytuację majątkową stron.

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Jest to szczególny rodzaj rozdzielności. W czasie trwania małżeństwa istnieją dwa odrębne majątki, natomiast po ustaniu ustroju (np. w razie rozwodu) małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może żądać jego wyrównania poprzez zapłatę lub przeniesienie prawa.

„Po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa.”

W razie śmierci jednego z małżonków:
„W razie śmierci jednego z małżonków, wyrównanie dorobków następuje między jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z żądaniem zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków tylko wtedy, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji.”

Wyrównanie dorobków co do zasady nie jest uzależnione od winy w rozkładzie pożycia – chyba że strony inaczej uregulują tę kwestię w umowie.

Wpływ intercyzy na dziedziczenie

Intercyza reguluje stosunki majątkowe między małżonkami za życia. Nie wyłącza dziedziczenia ustawowego ani testamentowego. Małżonek nadal pozostaje spadkobiercą ustawowym.

Natomiast w przypadku rozdzielności z wyrównaniem dorobków przed działem spadku konieczne jest rozliczenie dorobków.

Zalety intercyzy

• samodzielne zarządzanie majątkiem,

• ograniczenie odpowiedzialności za długi małżonka,

• ochrona majątku w razie upadłości działalności gospodarczej,

• brak konieczności uzyskiwania zgody współmałżonka przy czynnościach takich jak sprzedaż nieruchomości,

• możliwość modyfikacji lub rozwiązania umowy.

Ograniczenia i ryzyka

Intercyza nie zawsze zapewnia pełną ochronę przed wierzycielami.
„Zniesienie wspólności majątkowej lub też rozszerzenie wspólności na majątki osobiste (w przypadku odpowiedzialności z majątku osobistego) nie zapewnia całkowitej ochrony przed roszczeniem wierzyciela. Intercyzy są bowiem względnie bezskuteczne, co oznacza że małżonek może powołać się wobec kontrahenta na zawartą intercyzę tylko w sytuacji gdy zawarcie i rodzaj intercyzy były znane tej osobie.”

Dodatkowo rozdzielność majątkowa może wpływać na zdolność kredytową oraz wyłącza możliwość wspólnego rozliczenia podatku dochodowego.

Możliwość zabezpieczenia na czas macierzyństwa

Umowa majątkowa może zawierać postanowienia modyfikujące zasady wyrównania dorobków lub inne mechanizmy kompensacyjne. Możliwe jest wprowadzenie zapisów uwzględniających okres czasowej rezygnacji z aktywności zawodowej z powodu ciąży i opieki nad dziećmi, np. poprzez określenie sposobu ustalania dorobku lub dodatkowe świadczenia.