Intercyza przed ślubem a wyrównanie dorobków

Podstawy prawne intercyzy

Umowa majątkowa małżeńska, potocznie nazywana intercyzą, jest uregulowana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego rozszerzyć albo ograniczyć wspólność ustawową, ustanowić rozdzielność majątkową albo ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Umowa może poprzedzać zawarcie małżeństwa. Jeżeli podpisują ją narzeczeni, zacznie działać dopiero od chwili zawarcia małżeństwa. Może być także zmieniona lub rozwiązana później, również w formie aktu notarialnego.

Jeżeli umowa zostanie rozwiązana w czasie trwania małżeństwa, co do zasady powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowią inaczej. To oznacza, że treść aktu notarialnego powinna jasno wskazywać, jaki ustrój majątkowy ma obowiązywać po zmianie albo rozwiązaniu intercyzy.

Rozdzielność majątkowa

Przy umownej rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy oraz majątek nabyty później. Każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem.

W praktyce oznacza to, że nie powstaje majątek wspólny małżonków. Wynagrodzenie, dochód z działalności gospodarczej, udziały, środki na rachunku bankowym, rzeczy ruchome i nieruchomości nabywane po zawarciu intercyzy należą do tego małżonka, który je nabył, chyba że małżonkowie kupią coś wspólnie w częściach ułamkowych.

Rozdzielność majątkowa jest często wybierana przez osoby prowadzące działalność gospodarczą, wspólników spółek, osoby z istotnie różnym poziomem ryzyka finansowego albo małżonków, którzy chcą zachować pełną samodzielność w zarządzaniu majątkiem.

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków jest rozwiązaniem pośrednim. W czasie trwania małżeństwa działa podobnie jak zwykła rozdzielność majątkowa: każdy ma swój majątek, sam nim zarządza i zasadniczo sam odpowiada za własne zobowiązania.

Różnica pojawia się po ustaniu tego ustroju, na przykład po rozwodzie, separacji, zmianie umowy majątkowej albo śmierci jednego z małżonków. Małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę określonej kwoty albo przeniesienie prawa.

Dorobek nie oznacza całego majątku małżonka. Co do zasady chodzi o wzrost wartości majątku po zawarciu umowy majątkowej. Przy obliczeniach trzeba uwzględnić stan majątku, źródło jego nabycia, nakłady, wydatki oraz wyłączenia przewidziane w przepisach lub w samej umowie.

Jeżeli małżonkowie nie porozumieją się co do sposobu albo wysokości wyrównania, sprawę może rozstrzygnąć sąd. Z ważnych powodów można żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków.

Czy wina w rozwodzie wpływa na wyrównanie dorobków?

Wyrównanie dorobków nie jest tym samym co podział majątku wspólnego i nie działa automatycznie według zasady pół na pół. Najpierw trzeba ustalić dorobek każdego małżonka, czyli wzrost wartości jego majątku w okresie obowiązywania umowy.

Samo orzeczenie winy w rozwodzie nie powoduje automatycznie, że małżonek winny traci prawo do wyrównania dorobków. Przepisy przewidują jednak możliwość żądania zmniejszenia obowiązku wyrównania z ważnych powodów. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, w tym od przyczyn różnicy dorobków, sposobu postępowania małżonków i skutków ekonomicznych małżeństwa.

W praktyce warto w umowie możliwie precyzyjnie uregulować, jak liczyć dorobek, jakie składniki mają być pomijane, jak rozliczać nakłady oraz czy określone zdarzenia mają wpływać na zakres wyrównania. Nie każde postanowienie będzie jednak skuteczne, dlatego projekt umowy powinien być oceniony indywidualnie.

Wpływ intercyzy na długi i działalność gospodarczą

Intercyza może istotnie ograniczyć ryzyko, że problemy finansowe jednego małżonka obciążą majątek drugiego. Przy rozdzielności majątkowej wierzyciel małżonka-dłużnika co do zasady kieruje egzekucję do majątku tego małżonka, a nie do majątku współmałżonka.

Nie oznacza to jednak pełnej ochrony w każdej sytuacji. Małżonek może powołać się wobec innej osoby na umowę majątkową małżeńską zasadniczo wtedy, gdy zawarcie umowy i jej rodzaj były tej osobie wiadome. W relacjach biznesowych warto więc dbać o transparentność wobec kontrahentów, banków i wspólników, zwłaszcza przy większych zobowiązaniach.

Intercyza nie znosi także obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. W określonych sytuacjach mogą istnieć odrębne podstawy odpowiedzialności za zobowiązania związane ze zwykłymi potrzebami rodziny. Dlatego przy ocenie ochrony przed długami trzeba analizować nie tylko samą intercyzę, ale też charakter zobowiązania.

Wpływ intercyzy na dziedziczenie

Intercyza nie wyłącza dziedziczenia ustawowego ani testamentowego. Małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym, o ile nie zachodzą odrębne okoliczności wyłączające dziedziczenie, takie jak prawomocny rozwód, skuteczne wydziedziczenie w zakresie zachowku albo inne zdarzenia przewidziane prawem spadkowym.

Skutek intercyzy polega na czymś innym: zmienia ona skład majątku, który podlega rozliczeniu. Przy zwykłej rozdzielności majątkowej nie ma udziału małżonka w majątku wspólnym, bo taki majątek nie powstaje. Do spadku wchodzi majątek osobisty zmarłego małżonka.

Przy rozdzielności z wyrównaniem dorobków przed działem spadku może pojawić się dodatkowe rozliczenie. W razie śmierci jednego z małżonków wyrównanie dorobków następuje między jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu. Spadkobiercy zmarłego małżonka mogą żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania tylko w ustawowo określonych sytuacjach, między innymi gdy spadkodawca wcześniej wytoczył powództwo o rozwód albo wystąpił o separację.

Zabezpieczenie małżonka przy ciąży i opiece nad dziećmi

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków może być korzystna dla małżonka, który w czasie małżeństwa czasowo ogranicza aktywność zawodową, na przykład z powodu ciąży, porodu, opieki nad dziećmi albo wspierania działalności drugiego małżonka. Taki małżonek może mieć niższy dorobek, mimo że realnie przyczyniał się do funkcjonowania rodziny i rozwoju majątku drugiej strony.

W umowie można rozważyć postanowienia dotyczące sposobu ustalania dorobku, uwzględniania pracy przy dzieciach, nakładów na majątek drugiego małżonka, rozliczania środków z firmy, zasad wyceny udziałów lub przedsiębiorstwa oraz terminów zapłaty ewentualnego wyrównania.

Trzeba jednak pamiętać, że intercyza nie zastępuje testamentu, umowy spółki, pełnomocnictw, ubezpieczenia na życie ani ustaleń dotyczących sukcesji firmy. W przypadku przedsiębiorców najlepszy efekt daje zwykle połączenie intercyzy z innymi dokumentami prawnymi i finansowymi.

Zalety intercyzy

• pozwala oddzielić majątek prywatny i firmowy każdego z małżonków,
• ułatwia samodzielne podejmowanie decyzji finansowych,
• może ograniczyć ryzyko związane z działalnością gospodarczą jednego małżonka,
• ułatwia ustalenie, do kogo należą konkretne składniki majątku,
• przy wariancie z wyrównaniem dorobków pozwala połączyć niezależność finansową z mechanizmem kompensacyjnym po ustaniu małżeństwa.

Ograniczenia i ryzyka intercyzy

Intercyza nie rozwiązuje wszystkich problemów majątkowych. Nie wyłącza obowiązków rodzinnych, nie chroni automatycznie przed każdym wierzycielem i nie zastępuje rozliczeń wynikających z innych przepisów.

Rozdzielność majątkowa może wpływać na zdolność kredytową, sposób badania sytuacji finansowej przez bank oraz możliwość wspólnego opodatkowania dochodów małżonków. Jeżeli małżonkowie planują kredyt hipoteczny, inwestycję w firmę albo zakup nieruchomości, warto wcześniej ustalić, czy mają nabywać składniki majątku oddzielnie, czy jako współwłaściciele w częściach ułamkowych.

Największym błędem jest podpisanie bardzo ogólnej intercyzy bez analizy planów życiowych i biznesowych. Innych zapisów potrzebuje para bez działalności gospodarczej, innych wspólnicy spółek, a jeszcze innych osoby planujące dzieci i czasowe ograniczenie pracy zawodowej jednego z małżonków.

FAQ

Czy intercyzę można podpisać przed ślubem?

Tak. Umowa majątkowa małżeńska może być zawarta przed ślubem w formie aktu notarialnego. Zacznie obowiązywać od chwili zawarcia małżeństwa.

Czy rozdzielność majątkowa oznacza brak dziedziczenia po małżonku?

Nie. Intercyza nie odbiera małżonkowi statusu spadkobiercy ustawowego. Wpływa natomiast na to, jaki majątek należy do zmarłego i jakie rozliczenia trzeba przeprowadzić przed działem spadku.

Czy przy wyrównaniu dorobków majątek zawsze dzieli się po połowie?

Nie. Nie dzieli się całego majątku po połowie. Porównuje się dorobek, czyli wzrost wartości majątków małżonków w czasie obowiązywania ustroju. Dopiero różnica dorobków może prowadzić do roszczenia o wyrównanie.

Czy małżonek winny rozwodu może żądać wyrównania dorobków?

Samo orzeczenie winy nie wyłącza automatycznie takiego roszczenia. W określonych okolicznościach druga strona może jednak powoływać się na ważne powody i żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania.

Czy intercyza chroni przed wszystkimi długami małżonka?

Nie zawsze. Ochrona zależy między innymi od rodzaju długu, wiedzy wierzyciela o intercyzie oraz tego, czy zobowiązanie dotyczyło zwykłych potrzeb rodziny. Przy działalności gospodarczej warto ocenić ryzyko przed podpisaniem umów z kontrahentami.

Czy można zmienić intercyzę po ślubie?

Tak. Małżonkowie mogą zmienić albo rozwiązać umowę majątkową małżeńską, ale wymaga to aktu notarialnego. Warto przy tym jasno określić, jaki ustrój majątkowy ma obowiązywać po zmianie.

Podsumowanie

Zwykła rozdzielność majątkowa daje największą bieżącą niezależność finansową, ale nie przewiduje mechanizmu kompensacyjnego dla małżonka, którego majątek rośnie wolniej. Rozdzielność z wyrównaniem dorobków pozwala zachować samodzielność w trakcie małżeństwa, a jednocześnie daje możliwość rozliczenia różnicy dorobków po ustaniu ustroju.

W przypadku narzeczonych prowadzących działalność gospodarczą lub spółkę szczególnie ważne jest dopasowanie intercyzy do ryzyka biznesowego, planów rodzinnych, możliwej przerwy w pracy po urodzeniu dzieci oraz zasad dziedziczenia. Dobrze przygotowana umowa powinna być konkretna, zrozumiała i spójna z pozostałymi dokumentami majątkowymi.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.