Odszkodowanie za pożar domu a VAT

Kiedy odszkodowanie za pożar domu powinno obejmować VAT?

W przypadku dobrowolnego ubezpieczenia domu podstawą wypłaty jest przede wszystkim umowa ubezpieczenia, ogólne warunki ubezpieczenia oraz przepisy Kodeksu cywilnego. Ubezpieczyciel odpowiada w granicach umowy, sumy ubezpieczenia, limitów i wyłączeń odpowiedzialności. Nie oznacza to jednak, że może automatycznie pomniejszyć odszkodowanie o VAT zawsze wtedy, gdy kosztorys pokazuje wartości netto.

Jeżeli dom był prywatny, nie był wykorzystywany w działalności gospodarczej i poszkodowany nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego, koszt naprawy albo odbudowy obejmuje również VAT. W takiej sytuacji wypłata jedynie w kwocie netto może nie pokrywać pełnej szkody, bo poszkodowany musi zapłacić wykonawcom cenę brutto.

Trzeba jednak każdorazowo sprawdzić OWU. Mogą one przewidywać różne warianty ustalania szkody, np. według wartości rzeczywistej, odtworzeniowej, kosztorysowo albo na podstawie faktur. Znaczenie mogą mieć także amortyzacja, franszyza, udział własny, niedoubezpieczenie lub limity dla określonych prac.

Znaczenie prawa do odliczenia VAT

Kluczowe jest nie to, czy ubezpieczyciel sporządził kosztorys netto, lecz czy poszkodowany może odliczyć VAT zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług. Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług odliczenie podatku naliczonego jest związane z wykorzystywaniem nabytych towarów lub usług do czynności opodatkowanych.

Jeżeli właściciel domu nie jest czynnym podatnikiem VAT, co do zasady nie ma możliwości odzyskania podatku z faktur za remont. Podobnie może być wtedy, gdy prowadzi działalność gospodarczą, ale uszkodzony dom służy wyłącznie celom prywatnym i wydatki remontowe nie są związane z działalnością opodatkowaną.

Inaczej będzie, jeżeli zniszczony budynek albo jego część była wykorzystywana w działalności gospodarczej opodatkowanej VAT, a wydatki na naprawę dają prawo do odliczenia podatku w całości albo w części. Wtedy ubezpieczyciel może bronić stanowiska, że odszkodowanie powinno obejmować tylko tę część VAT, której poszkodowany nie może odliczyć.

Co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego?

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CZP 14/97, wskazał, że odszkodowanie za szkodę poniesioną przez podatnika VAT wskutek zniszczenia rzeczy, ustalone według ceny rzeczy, nie obejmuje VAT w zakresie, w jakim poszkodowany może obniżyć podatek należny o podatek naliczony przy nabyciu rzeczy.

W uchwale z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt III CZP 150/06, Sąd Najwyższy przyjął podobną zasadę dla odszkodowań ustalanych według cen części zamiennych i usług: odszkodowanie obejmuje VAT w takim zakresie, w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku należnego o podatek naliczony.

W praktyce oznacza to, że decydujące jest samo prawo do odliczenia VAT, a nie to, czy poszkodowany rzeczywiście z tego prawa skorzystał. Jeżeli prawo do odliczenia istnieje, ubezpieczyciel może pomniejszyć świadczenie o możliwy do odliczenia podatek. Jeżeli takiego prawa nie ma, VAT powinien być traktowany jako element szkody.

Jak wykazać, że należy się dopłata VAT?

Jeżeli ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie netto, a szkoda dotyczyła domu prywatnego, warto złożyć reklamację albo odwołanie od decyzji. W piśmie należy jasno wskazać, że poszkodowany nie jest uprawniony do odliczenia VAT od kosztów naprawy, dlatego rzeczywisty koszt usunięcia szkody jest kosztem brutto.

Do odwołania warto dołączyć w szczególności:

• kopię decyzji ubezpieczyciela i kosztorysu, z którego wynika potrącenie VAT,
• OWU oraz polisę, jeżeli wskazują wariant ubezpieczenia i sposób ustalania szkody,
• oświadczenie, że nieruchomość nie była wykorzystywana do działalności gospodarczej albo do czynności opodatkowanych VAT,
• faktury lub oferty wykonawców z cenami brutto, jeżeli są już dostępne,
• dokumenty potwierdzające prywatny charakter nieruchomości, gdy ubezpieczyciel kwestionuje tę okoliczność.

Reklamacja do zakładu ubezpieczeń powinna być rozpatrzona co do zasady w terminie 30 dni. W szczególnie skomplikowanej sprawie termin może zostać wydłużony, ale ubezpieczyciel powinien wyjaśnić przyczynę opóźnienia i wskazać przewidywany termin odpowiedzi, nie dłuższy niż 60 dni.

Na co uważać przy analizie OWU?

OWU mogą zawierać postanowienia dotyczące tego, czy odszkodowanie jest wypłacane według wartości rzeczywistej, odtworzeniowej, kosztorysu, rachunków albo po faktycznym wykonaniu naprawy. To ważne, bo spór o VAT może występować obok innych potrąceń, np. zużycia technicznego, limitów na prace rozbiórkowe, limitów na instalacje lub zabezpieczenia przeciwpożarowe.

Nawet jeżeli OWU przewidują rozliczenie według wartości netto dla podatników VAT, nie powinno się automatycznie stosować tego zapisu do osoby, która nie może odliczyć podatku. Status przedsiębiorcy, wpis w CEIDG albo prowadzenie działalności w innym miejscu nie przesądzają jeszcze, że VAT od remontu prywatnego domu jest odliczalny.

Trzeba też odróżnić dopłatę VAT od sporu o wysokość robocizny, ceny materiałów lub zakres prac. Jeżeli ubezpieczyciel zaniżył kosztorys również z innych przyczyn, odwołanie powinno obejmować wszystkie zakwestionowane pozycje, a nie tylko podatek.

Co można zrobić po odmowie ubezpieczyciela?

Jeżeli zakład ubezpieczeń podtrzymuje wypłatę netto, można ponownie wezwać go do dopłaty, złożyć wniosek o interwencję do Rzecznika Finansowego albo rozważyć postępowanie sądowe. Przed pozwem warto oszacować wartość sporu, zebrać dokumenty i sprawdzić, czy nie upływa termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia.

W sprawach ubezpieczeniowych istotne jest precyzyjne sformułowanie żądania. W piśmie należy wskazać kwotę brakującego VAT, podstawę wyliczenia oraz argument, że brak prawa do odliczenia podatku powoduje, iż kwota brutto jest rzeczywistym kosztem przywrócenia mienia do stanu sprzed szkody.

FAQ

Czy osoba prywatna może żądać odszkodowania z VAT?

Tak, jeżeli nie ma prawa do odliczenia VAT, a naprawa szkody wymaga poniesienia kosztów brutto. Wtedy VAT jest częścią realnej straty, którą powinno pokrywać odszkodowanie w granicach umowy ubezpieczenia.

Czy samo prowadzenie firmy oznacza wypłatę netto?

Nie. Trzeba ustalić, czy zniszczony dom lub konkretne wydatki remontowe są związane z działalnością opodatkowaną VAT. Jeżeli dom służył wyłącznie celom prywatnym, prawo do odliczenia podatku może nie przysługiwać.

Czy ubezpieczyciel może żądać faktur?

Może wymagać dokumentów potrzebnych do ustalenia odpowiedzialności i wysokości szkody, jeżeli wynika to z OWU lub okoliczności sprawy. Przy rozliczeniu kosztorysowym brak faktur nie zawsze wyklucza dopłatę VAT, ale faktury brutto często wzmacniają argumentację poszkodowanego.

Co napisać w odwołaniu o dopłatę VAT?

Należy wskazać numer szkody, kwotę żądanej dopłaty, wyjaśnić brak prawa do odliczenia VAT i dołączyć dokumenty potwierdzające prywatny charakter nieruchomości oraz rzeczywiste koszty naprawy. Warto powołać się także na uchwały Sądu Najwyższego dotyczące VAT w odszkodowaniu.

Czy dopłata VAT należy się zawsze przy pożarze domu?

Nie zawsze. Decydują OWU, zakres ochrony, limity odpowiedzialności oraz prawo poszkodowanego do odliczenia VAT. Jeżeli VAT może zostać odliczony, ubezpieczyciel nie musi pokrywać tej części kosztów.

Podsumowanie

Przy szkodzie pożarowej w domu prywatnym odszkodowanie wypłacone w kwocie netto może być zaniżone, jeżeli właściciel nie ma prawa do odliczenia VAT. W takim przypadku warto złożyć reklamację i wykazać, że podatek jest realnym elementem kosztu naprawy. Jednocześnie trzeba sprawdzić OWU, wariant ubezpieczenia, sumę ubezpieczenia i ewentualne limity, bo dobrowolne ubezpieczenie majątkowe działa w granicach umowy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
3. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CZP 14/97
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt III CZP 150/06
6. Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.