Umorzenie egzekucji alimentów a koszty komornicze

Alimenty jako świadczenie powtarzające się — art. 29 ust. 3

W sprawach o umorzenie egzekucji trzeba odróżnić ogólną regułę z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych od szczególnej reguły dotyczącej świadczeń powtarzających się. Art. 29 ust. 1 przewiduje w zwykłych sprawach, że przy umorzeniu na wniosek wierzyciela albo na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c. opłata 5% zasadniczo obciąża wierzyciela, z wyjątkami związanymi między innymi ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika.

Przy alimentach punktem wyjścia jest jednak art. 29 ust. 3. Jeżeli egzekucję świadczeń powtarzających się umorzono na wniosek wierzyciela albo z powodu bezczynności określonej w art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c., dłużnika obciąża opłata stosunkowa w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie. Nie można przenosić na egzekucję alimentów całego mechanizmu z art. 29 ust. 1 i automatycznie zakładać, że skoro wierzyciel wniósł o umorzenie, to właśnie on powinien ponieść opłatę. Ustawodawca przewidział dla świadczeń powtarzających się odrębną zasadę obciążającą dłużnika.

Wyjątek wynika z odpowiedniego stosowania art. 29 ust. 2. Jeżeli wierzyciel złożył wniosek o umorzenie jeszcze przed doręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, opłata wynosi 100 zł. Dlatego przy kontroli postanowienia warto ustalić nie tylko datę umorzenia, ale także datę doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji i datę złożenia wniosku przez wierzyciela.

Od jakiej wartości komornik liczy 5%?

Sama stawka 5% nie wystarcza do oceny prawidłowości postanowienia. Trzeba jeszcze sprawdzić podstawę, od której komornik policzył opłatę. Zgodnie z art. 23 ustawy o kosztach komorniczych podstawą opłaty stosunkowej jest wartość świadczenia. Przy świadczeniach powtarzających się należność główna odpowiada co do zasady sumie świadczeń zaległych oraz świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia należą się za okres krótszy niż rok — sumie świadczeń za cały czas ich trwania. Do wartości świadczenia co do zasady wlicza się także odsetki i inne należności uboczne, z ustawowymi wyłączeniami, w tym kosztów zastępstwa prawnego i kosztów komorniczych należnych w tym postępowaniu.

Przy art. 29 ust. 3 znaczenie ma jednak wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Dlatego należy sprawdzić, jakie zaległości istniały w chwili umorzenia, jaka była wysokość alimentów bieżących, czy obowiązek miał nadal trwać przez co najmniej rok oraz które kwoty zostały już faktycznie zapłacone. Jeżeli komornik przyjął niewłaściwą wysokość alimentów, nie uwzględnił zmiany orzeczenia albo policzył jako pozostające do wyegzekwowania świadczenia, które już nie były należne, może to wpływać na wysokość opłaty.

Sama wysokość naliczonej opłaty nie pozwala więc przesądzić, czy jest prawidłowa. Postanowienie powinno umożliwiać odtworzenie podstawy wyliczenia. Jeżeli z pisma nie wynika, od jakiej wartości policzono 5%, warto porównać je z aktami egzekucyjnymi, tytułem wykonawczym i historią wpłat.

Czy bezpośrednie płacenie alimentów usuwa opłatę?

Nie automatycznie. Jeżeli egzekucja nadal formalnie trwała, a następnie została umorzona na wniosek wierzyciela albo na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c., może znaleźć zastosowanie art. 29 ust. 3. Sam fakt, że dłużnik przez kilka miesięcy lub lat przekazywał alimenty bezpośrednio wierzycielowi, nie powoduje z mocy prawa wygaśnięcia postępowania egzekucyjnego ani nie wyłącza szczególnej opłaty związanej z jego umorzeniem.

Potwierdzenia przelewów nadal są bardzo ważne. Mogą wykazać, że określone raty zostały zapłacone i nie powinny być traktowane jako zaległość, a także pomóc ustalić, jaka wartość świadczenia rzeczywiście pozostawała do wyegzekwowania. Ustawa stanowi przy tym w art. 27 ust. 3, że kwota wpłacona przez dłużnika bezpośrednio wierzycielowi nie stanowi świadczenia wyegzekwowanego. Nie oznacza to, że zapłacona rata nadal jest należna, lecz pokazuje, że bezpośrednia wpłata nie jest rozliczana tak samo jak świadczenie uzyskane w wyniku egzekucji komorniczej. Trzeba więc odróżnić spór o podstawę wyliczenia od twierdzenia, że samo dobrowolne płacenie zawsze zwalnia z opłaty — takiej reguły ustawa nie przewiduje.

Jeżeli postępowanie umorzono z innej przyczyny niż wskazane w art. 29 ust. 3, nie należy automatycznie stosować stawki 5%. Wtedy trzeba odczytać dokładną podstawę umorzenia z postanowienia i sprawdzić właściwy przepis ustawy o kosztach komorniczych.

Kiedy koszty mogą obciążać wierzyciela — zakres art. 30

Art. 30 ustawy o kosztach komorniczych nie jest ogólną sankcją za każdą nieprawidłowość po stronie wierzyciela. Przepis dotyczy dwóch sytuacji: oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego albo wskazania we wniosku o wszczęcie egzekucji osoby, która nie jest dłużnikiem. W takim przypadku komornik pobiera od wierzyciela opłatę stosunkową w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia, a art. 29 ust. 1–3 nie stosuje się.

Nie należy więc opierać żądania obciążenia wierzyciela wyłącznie na tym, że egzekucja była później „niecelowo kontynuowana”. Jeżeli przy wszczęciu istniał ważny tytuł wykonawczy i świadczenie alimentacyjne podlegało egzekucji, sam późniejszy przebieg sprawy nie powoduje automatycznie zastosowania art. 30. Ewentualne błędy trzeba powiązać z konkretną podstawą prawną i z konkretnym rozstrzygnięciem komornika.

W alimentach także brak zaległości w chwili wszczęcia nie zawsze przesądza o oczywiście niecelowym wszczęciu, ponieważ tytuł może obejmować bieżące świadczenia powtarzające się. Art. 30 ma charakter wyjątkowy i wymaga oceny okoliczności istniejących przy wszczęciu egzekucji.

Starsze egzekucje — art. 52 i przepisy przejściowe

W sprawach wszczętych przed 1 stycznia 2019 r. nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że „może obowiązywać stara ustawa”. Art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych co do zasady nakazuje stosować do takich postępowań przepisy dotychczasowe, ale ust. 2 stanowi, że art. 29 i art. 30 nowej ustawy stosuje się od dnia jej wejścia w życie także do postępowań wcześniej wszczętych i niezakończonych.

Trzeba przy tym uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 grudnia 2020 r., sygn. P 6/19. Trybunał uznał art. 52 ust. 2 za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dotyczył umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela złożony przed wejściem w życie nowej ustawy. Dlatego w bardzo starych sprawach data wszczęcia egzekucji nie jest jedyną datą, którą trzeba ustalić — znaczenie może mieć również data złożenia wniosku o umorzenie.

Jeżeli komornik powołał dawny art. 49 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji albo zastosował art. 29 nowej ustawy do wieloletniej sprawy, trzeba sprawdzić, jakie zdarzenie spowodowało umorzenie i kiedy ono nastąpiło. Dopiero wtedy można ocenić właściwy reżim kosztowy.

Skarga na czynności komornika — co konkretnie zakwestionować?

Jeżeli dłużnik nie zgadza się z postanowieniem komornika o kosztach, podstawowym środkiem jest skarga na czynności komornika. Skargę rozpoznaje sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika, ale wnosi się ją do komornika, który wydał zaskarżone postanowienie. Komornik może skargę uwzględnić w całości albo przekazuje ją wraz z aktami do sądu.

Termin wynosi co do zasady tydzień. Przy doręczonym postanowieniu o kosztach najbezpieczniej liczyć go od doręczenia i kierować się pouczeniem zawartym w piśmie. Szerzej zasady wniesienia opisuje materiał: skarga na czynności komornika — termin i sposób złożenia.

W skardze nie warto ograniczać się do stwierdzenia, że opłata jest „niesprawiedliwa” albo że alimenty były płacone. Zarzut powinien odpowiadać rzeczywistemu błędowi. Najczęściej trzeba sprawdzić:

• czy komornik zastosował właściwy ustęp art. 29 i właściwą podstawę umorzenia,
• czy prawidłowo ustalił, że chodzi o świadczenie powtarzające się,
• czy prawidłowo obliczył wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania,
• czy uwzględnił zmianę wysokości alimentów, wygaśnięcie obowiązku lub dokonane wpłaty,
• czy w starej sprawie prawidłowo zastosował przepisy przejściowe,
• czy prawidłowo wskazał osobę obciążoną opłatą.

Do skargi warto dołączyć dokumenty potwierdzające zarzuty, zwłaszcza orzeczenia zmieniające obowiązek alimentacyjny, potwierdzenia przelewów i pisma z postępowania egzekucyjnego.

Wniosek o obniżenie opłaty komorniczej

Jeżeli sama podstawa naliczenia opłaty jest prawidłowa, dłużnik może rozważyć wniosek o jej obniżenie na podstawie art. 48 ustawy o kosztach komorniczych. Ustawa wskazuje tu szczególne okoliczności odnoszące się do nakładu pracy komornika albo sytuacji majątkowej dłużnika i wysokości jego dochodów.

Wniosek wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o pobraniu lub ustaleniu opłaty. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że kwota jest wysoka. Trzeba opisać i udokumentować okoliczności uzasadniające obniżenie. Opłata po obniżeniu nie może być niższa niż jedna trzecia opłaty należnej na podstawie ustawy ani niższa niż 200 zł.

Jeżeli problem polega na tym, że komornik zastosował niewłaściwy przepis albo przyjął złą wartość świadczenia, pierwszoplanowy jest zarzut dotyczący prawidłowości postanowienia. Wniosek o obniżenie nie powinien zastępować takiego zarzutu.

Jakie dokumenty przygotować?

Do analizy postanowienia o kosztach warto zebrać:

• postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji i ustaleniu albo pobraniu kosztów,
• zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z datą doręczenia,
• wniosek wierzyciela o umorzenie, jeżeli jest dostępny, oraz dokument pozwalający ustalić datę jego złożenia,
• tytuł wykonawczy i późniejsze orzeczenia zmieniające wysokość lub czas trwania obowiązku alimentacyjnego,
• potwierdzenia wpłat alimentów zaległych i bieżących,
• korespondencję z wierzycielem i komornikiem dotyczącą wpłat, zawieszenia lub zakończenia egzekucji,
• dokumenty o sytuacji majątkowej i dochodach, jeżeli składany jest wniosek o obniżenie opłaty.

Jeżeli dłużnik nie ma pełnych dokumentów, może wystąpić o wgląd do akt egzekucyjnych i odpisy potrzebnych pism. Bez ustalenia podstawy umorzenia i sposobu wyliczenia świadczenia trudno ocenić, czy naliczona kwota jest prawidłowa.

Jeżeli postanowienie o kosztach pochodzi sprzed wielu lat albo wierzyciel lub komornik ponownie dochodzi należności, osobno trzeba sprawdzić przedawnienie kosztów sądowych i komorniczych oraz ewentualne zdarzenia wpływające na bieg terminu.

FAQ

Czy przy umorzeniu egzekucji alimentów na wniosek wierzyciela zawsze płaci dłużnik?

Jeżeli chodzi o świadczenia powtarzające się i zachodzi przypadek z art. 29 ust. 3, zasadą jest opłata 5% obciążająca dłużnika. Trzeba jednak sprawdzić wyjątek związany z wnioskiem o umorzenie złożonym przed doręczeniem zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, a także to, czy w ogóle zastosowano właściwą podstawę umorzenia.

Czy regularne przelewy alimentów bezpośrednio wierzycielowi wyłączają opłatę 5%?

Nie automatycznie. Mogą wpływać na ustalenie zaległości i wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania, ale samo dobrowolne płacenie nie kończy formalnie egzekucji i nie usuwa z mocy prawa szczególnej reguły z art. 29 ust. 3.

Kiedy można powołać art. 30 przeciwko wierzycielowi?

Gdy wszczęcie egzekucji było oczywiście niecelowe albo wierzyciel wskazał we wniosku osobę niebędącą dłużnikiem. Art. 30 nie służy jako ogólna podstawa do obciążania wierzyciela za każdą późniejszą nieprawidłowość w prowadzeniu sprawy.

Ile czasu jest na skargę na postanowienie o kosztach?

Co do zasady tydzień. Przy doręczonym postanowieniu należy sprawdzić datę doręczenia i pouczenie. Skargę wnosi się do komornika, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, a rozpoznaje ją właściwy sąd rejonowy.

Czy w starej egzekucji zawsze stosuje się dawną ustawę?

Nie. Art. 52 ustawy o kosztach komorniczych wprowadza szczególną regułę przejściową dla art. 29 i 30, a dodatkowo trzeba uwzględnić wyrok TK z 1 grudnia 2020 r., sygn. P 6/19, dotyczący wniosków wierzyciela o umorzenie złożonych przed 1 stycznia 2019 r.

Źródła

1. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 377 — w szczególności art. 23, art. 29, art. 30, art. 48 i art. 52.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 468 — w szczególności art. 767 i art. 824.

3. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. P 6/19, Dz.U. z 2020 r. poz. 2184.