Zakup samochodu na raty od osoby prywatnej – jak się zabezpieczyć?

Opisany układ nie jest sam w sobie sprzeczny z prawem. Strony mogą umówić się, że kupujący zapłaci część ceny od razu, resztę w ratach, a własność samochodu przejdzie na niego dopiero po zapłacie całej kwoty. Trzeba jednak pamiętać, że przy sprzedaży konkretnego samochodu, czyli rzeczy oznaczonej co do tożsamości, własność co do zasady przechodzi na kupującego już z chwilą zawarcia umowy, chyba że strony inaczej to uregulują.

Dlatego w takiej sytuacji nie wystarczy ogólny zapis, że „samochód będzie mój po spłacie”. Umowa powinna precyzyjnie określać, czy strony zawierają od razu umowę sprzedaży z zastrzeżeniem własności, czy tylko umowę przedwstępną, po której dopiero później zostanie podpisana właściwa umowa sprzedaży.

Zakup samochodu na raty od osoby prywatnej a swoboda umów

Zgodnie z art. 353¹ Kodeksu cywilnego strony mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Oznacza to, że prywatny sprzedawca i kupujący mogą ustalić płatność w ratach, odroczony termin wydania samochodu albo przejście własności dopiero po zapłacie całej ceny.

Umowa musi jednak zawierać elementy typowe dla sprzedaży: dokładne oznaczenie stron, opis samochodu, cenę oraz obowiązek przeniesienia własności i wydania pojazdu w zamian za zapłatę. Przy płatności ratalnej szczególnie ważny jest harmonogram spłat: kwoty rat, terminy, numer rachunku, sposób potwierdzania płatności oraz konsekwencje opóźnienia.

Zastrzeżenie własności samochodu do czasu zapłaty ceny

Najczęściej stosowanym rozwiązaniem w takim układzie jest sprzedaż z zastrzeżeniem własności rzeczy sprzedanej. Zgodnie z art. 589 Kodeksu cywilnego, jeżeli sprzedawca zastrzegł sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej aż do uiszczenia ceny, w razie wątpliwości przyjmuje się, że przeniesienie własności nastąpiło pod warunkiem zawieszającym. W praktyce oznacza to, że kupujący stanie się właścicielem dopiero po zapłacie całej ceny.

Jeżeli samochód zostanie wydany kupującemu przed zapłatą całej ceny, zastosowanie ma art. 590 Kodeksu cywilnego. Zastrzeżenie własności powinno być wtedy stwierdzone pismem. Aby było skuteczne wobec wierzycieli kupującego, pismo powinno mieć datę pewną. W praktyce warto rozważyć notarialne poświadczenie daty albo inną formę pozwalającą wykazać, kiedy dokument rzeczywiście istniał.

Warto też pamiętać o wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 1149/12. Sąd wskazał, że zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej może nastąpić tylko w drodze umowy stron, a nie na podstawie jednostronnego oświadczenia sprzedawcy. Innymi słowy: takie postanowienie powinno być jasno wpisane do umowy i zaakceptowane przez obie strony.

Czy samochód powinien zostać u sprzedawcy do czasu spłaty?

To rozwiązanie jest korzystniejsze dla sprzedawcy, ale dla kupującego bywa ryzykowne. Jeżeli kupujący wpłaca 50% ceny, a samochód nadal stoi u sprzedawcy i formalnie pozostaje jego własnością, kupujący ma przede wszystkim roszczenie wynikające z umowy. Gdyby sprzedawca sprzedał pojazd innej osobie, uszkodził go albo popadł w problemy finansowe, odzyskanie pieniędzy lub wymuszenie wydania samochodu mogłoby wymagać sporu sądowego.

Jeżeli strony decydują się na taki wariant, w umowie powinny znaleźć się co najmniej następujące postanowienia:

• dokładny opis samochodu: marka, model, rok produkcji, VIN, numer rejestracyjny, przebieg i wyposażenie,
• oświadczenie sprzedawcy, że jest właścicielem pojazdu i że samochód nie jest obciążony prawami osób trzecich, zastawem, leasingiem, zabezpieczeniem kredytu ani zajęciem egzekucyjnym,
• zakaz sprzedaży, darowizny, obciążania, wynajmowania albo oddania pojazdu innej osobie do czasu zakończenia rozliczeń,
• obowiązek przechowywania auta w określonym miejscu i w stanie niepogorszonym, z wyjątkiem normalnego zużycia wynikającego z uzgodnionych czynności,
• termin wydania samochodu po zapłacie ostatniej raty, np. w ciągu 2 dni roboczych od zaksięgowania płatności,
• zasady zwrotu wpłaconych kwot, jeżeli sprzedawca nie wyda samochodu albo naruszy zakaz rozporządzania pojazdem,
• konsekwencje opóźnienia kupującego w płatności, w tym ewentualne odsetki, dodatkowy termin do zapłaty i prawo odstąpienia od umowy.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem dla kupującego jest często wydanie samochodu już po pierwszej wpłacie, ale z zastrzeżeniem własności na rzecz sprzedawcy do czasu spłaty całej ceny. Wtedy kupujący może korzystać z pojazdu, a sprzedawca zachowuje zabezpieczenie własnościowe.

Umowa sprzedaży z zastrzeżeniem własności czy umowa przedwstępna?

W praktyce można rozważyć dwa główne modele. Pierwszy to właściwa umowa sprzedaży z zastrzeżeniem własności do czasu zapłaty całej ceny. W takim dokumencie strony od razu ustalają sprzedaż konkretnego samochodu, cenę i raty, ale przesuwają przejście własności na moment pełnej spłaty. Samochód może zostać wydany kupującemu albo pozostać u sprzedawcy, zależnie od ustaleń.

Drugi model to umowa przedwstępna sprzedaży. Strony zobowiązują się w niej, że po zapłacie określonej kwoty albo po spełnieniu innych warunków zawrą właściwą umowę sprzedaży. Taki wariant może być czytelny, gdy samochód ma pozostać u sprzedawcy, a kupujący dopiero zbiera środki. Trzeba jednak jasno określić, czy wpłacana kwota jest zaliczką, zadatkiem czy innym zabezpieczeniem.

Nie ma jednego najlepszego rozwiązania dla wszystkich spraw. Jeżeli kupujący chce od razu korzystać z auta, praktyczniejsza może być sprzedaż z zastrzeżeniem własności i wydaniem pojazdu. Jeżeli samochód ma stać u sprzedawcy aż do pełnej zapłaty, zwykle trzeba bardzo mocno zabezpieczyć wpłacone środki i zakaz rozporządzania pojazdem.

Zaliczka czy zadatek przy zakupie samochodu na raty?

To jedna z najważniejszych decyzji w umowie. Zaliczka jest co do zasady częścią ceny płaconą z góry. Jeżeli umowa nie dojdzie do skutku, zaliczka zazwyczaj podlega rozliczeniu i zwrotowi, chyba że druga strona wykaże podstawę do potrącenia swoich roszczeń, np. szkody.

Zadatek działa inaczej. Zgodnie z art. 394 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna ze stron nie wykona umowy, druga strona może, bez wyznaczania dodatkowego terminu, od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, żądać sumy dwukrotnie wyższej. Strony mogą jednak zmienić te skutki w umowie. Dlatego słowo „zadatek” powinno być używane świadomie, a nie zamiennie z zaliczką.

Przy zakupie samochodu na raty kupujący powinien uważać zwłaszcza na wysoką wpłatę nazwaną zadatkiem, jeśli nie ma pewności, że spłaci resztę ceny w terminie. Sprzedawca z kolei może chcieć zadatku jako realnego zabezpieczenia, że kupujący nie zrezygnuje po zablokowaniu pojazdu.

Co koniecznie sprawdzić przed podpisaniem umowy?

Przed wpłatą pieniędzy warto sprawdzić dokumenty pojazdu i status sprzedawcy. Kupujący powinien zobaczyć dowód rejestracyjny, kartę pojazdu, jeżeli została wydana, polisę OC, dokument nabycia samochodu przez sprzedawcę oraz dane współwłaścicieli, jeśli występują. Jeżeli w dowodzie rejestracyjnym widnieje współwłaściciel, sama zgoda jednego sprzedawcy nie wystarczy do bezpiecznego przeniesienia własności całego pojazdu.

W umowie warto umieścić oświadczenia sprzedawcy, że pojazd nie pochodzi z kradzieży, nie jest przedmiotem sporu, nie jest zajęty w egzekucji, nie stanowi zabezpieczenia wierzytelności i nie ma ukrytych wad znanych sprzedawcy, które nie zostały ujawnione kupującemu. Przy droższych samochodach warto wykonać badanie techniczne przed podpisaniem umowy albo uzależnić zawarcie umowy przyrzeczonej od pozytywnej weryfikacji auta.

Podatek PCC i formalności po zakupie samochodu

Przy zakupie samochodu od osoby prywatnej w Polsce kupujący co do zasady musi rozliczyć podatek od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC od umowy sprzedaży pojazdu wynosi 2% wartości rynkowej samochodu. Deklarację PCC-3 i podatek należy złożyć oraz zapłacić w terminie 14 dni od zawarcia umowy, chyba że transakcja nie podlega PCC albo korzysta ze zwolnienia, np. gdy wartość rynkowa rzeczy ruchomej nie przekracza 1000 zł.

Jeżeli strony zawierają tylko umowę przedwstępną, a właściwa umowa sprzedaży ma zostać podpisana później, moment powstania obowiązku podatkowego może zależeć od konstrukcji dokumentów. Przy nietypowych zapisach warunkowych warto zachować ostrożność, ponieważ w praktyce podatkowej istotne jest to, czy doszło już do zawarcia umowy sprzedaży. Gdy warunek zawieszający nie spełni się, przepisy i praktyka przewidują możliwość ubiegania się o zwrot PCC w odpowiednich przypadkach.

Po przejściu własności pojazdu kupujący powinien również dopilnować obowiązków rejestracyjnych i ubezpieczeniowych. Jeżeli własność ma przejść dopiero po spłacie ostatniej raty, umowa powinna wskazywać, kto do tego czasu odpowiada za OC, przeglądy, naprawy, koszty przechowywania i ewentualne szkody.

Podsumowanie

Najbezpieczniejsze rozwiązanie zależy od tego, czy kupujący ma od razu korzystać z samochodu, czy pojazd ma pozostać u sprzedawcy do czasu zapłaty całej ceny. Jeżeli auto ma zostać wydane kupującemu, warto zastosować sprzedaż z zastrzeżeniem własności do czasu zapłaty i przygotować pisemną umowę. Jeżeli pojazd zostaje u sprzedawcy, kupujący powinien szczególnie zabezpieczyć wpłacone pieniądze, zakaz dalszej sprzedaży auta, sposób przechowywania i termin wydania.

W umowie nie powinno zabraknąć dokładnego opisu samochodu, harmonogramu rat, zasad odstąpienia, skutków opóźnienia, rozróżnienia zaliczki i zadatku, oświadczeń sprzedawcy o stanie prawnym pojazdu oraz postanowień dotyczących podatku, ubezpieczenia i kosztów. Im większa wpłata przed wydaniem auta, tym bardziej szczegółowa powinna być umowa.

FAQ

Czy można kupić samochód od osoby prywatnej na raty?

Tak. Prawo nie zakazuje sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi z płatnością rozłożoną na raty. Trzeba jednak jasno wskazać w umowie cenę, raty, terminy płatności, moment wydania pojazdu i moment przejścia własności.

Czy sprzedawca może zatrzymać własność auta do czasu zapłaty całej ceny?

Tak. Sprzedawca może zastrzec własność samochodu aż do zapłaty całej ceny. Takie postanowienie powinno wynikać z umowy stron. Jeżeli samochód jest wydawany kupującemu przed pełną zapłatą, zastrzeżenie własności powinno być sporządzone na piśmie.

Co jest bezpieczniejsze dla kupującego: zaliczka czy zadatek?

To zależy od celu stron. Zaliczka jest zwykle łatwiejsza do rozliczenia przy niedojściu umowy do skutku. Zadatek mocniej dyscyplinuje strony, ale może oznaczać utratę wpłaconej kwoty przez kupującego albo obowiązek zwrotu podwójnego zadatku przez sprzedawcę.

Czy kupujący musi zapłacić PCC, jeśli samochód będzie jego dopiero po spłacie rat?

Przy właściwej umowie sprzedaży samochodu od osoby prywatnej kupujący zasadniczo rozlicza PCC w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Przy umowach przedwstępnych lub warunkowych znaczenie ma konkretna konstrukcja dokumentu, dlatego przy nietypowej umowie warto skonsultować obowiązek podatkowy.

Czy warto zostawić samochód u sprzedawcy do czasu spłaty?

Można tak zrobić, ale kupujący powinien zabezpieczyć swoje interesy. Umowa powinna zakazywać sprzedaży auta innej osobie, określać miejsce i sposób przechowywania, odpowiedzialność za uszkodzenia, zwrot wpłat oraz dokładny termin wydania pojazdu po zapłacie ostatniej raty.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 353¹, art. 394, art. 535, art. 589 i art. 590 – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych – Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
3. Ministerstwo Finansów, informacje o PCC: informacje podstawowe, stawki i limity, formularze
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 1149/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.