Odmowa przyjęcia towaru przez kontrahenta

Czy zakup na firmę wyłącza prawo odstąpienia?

Nie zawsze. Trzeba odróżnić trzy sytuacje. Jeżeli kupującym jest spółka albo inna osoba prawna, nie jest ona konsumentem i nie korzysta z prawa odstąpienia przewidzianego dla konsumentów przy umowach zawieranych na odległość. Jeżeli kupującym jest osoba fizyczna, która zamówiła towar prywatnie, może być konsumentem. Jeżeli natomiast kupującym jest osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, sprawa wymaga dodatkowej oceny.

Ustawa o prawach konsumenta przewiduje 14-dniowe prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość przez konsumenta. Od 2021 r. część przepisów konsumenckich stosuje się również do osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, jeżeli z treści umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego. Charakter zawodowy ocenia się między innymi według przedmiotu działalności ujawnionego w CEIDG oraz realnego związku zakupu z branżą kupującego.

W praktyce oznacza to, że sam dopisek na fakturze, numer NIP albo zakup „na firmę” nie zawsze kończy analizę. Jeżeli jednak kontrahent jest profesjonalistą w branży, dla której silnik jest typowym elementem działalności, na przykład prowadzi warsztat, handel częściami, usługi transportowe lub naprawcze, łatwiej argumentować, że zakup ma charakter zawodowy i 14-dniowe odstąpienie bez przyczyny mu nie przysługuje.

Nie każda odmowa odbioru jest więc skutecznym odstąpieniem. Sprzedawca powinien najpierw ustalić status kupującego i charakter zakupu, a następnie odpowiedzieć pisemnie, czy uznaje odstąpienie za skuteczne.

Kiedy umowa sprzedaży została zawarta?

W sklepie internetowym chwila zawarcia umowy zależy od regulaminu sklepu i sposobu obsługi zamówień. Czasem samo złożenie zamówienia jest ofertą kupującego, a umowa powstaje dopiero po potwierdzeniu przyjęcia zamówienia przez sprzedawcę. W innych modelach prezentacja towaru w sklepie może być traktowana jako oferta sprzedawcy, a kliknięcie zamówienia jako jej przyjęcie. Kluczowe są regulamin, treść komunikatów w koszyku, potwierdzenie e-mail oraz dalsza korespondencja.

Jeżeli doszło do skutecznego zawarcia umowy, zastosowanie ma podstawowa zasada sprzedaży z art. 535 § 1 Kodeksu cywilnego: sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić cenę.

Jeżeli więc zamówienie zostało przyjęte, towar został sprowadzony dla kontrahenta, a strony uzgodniły cenę i sposób płatności przy odbiorze, nie mamy do czynienia z luźnym zapytaniem ofertowym, lecz z umową, która może być dochodzona na drodze prawnej.

Czy sprowadzenie towaru od producenta blokuje odstąpienie?

Samo sprowadzenie silnika od producenta, wystawienie dokumentów albo poniesienie kosztów logistycznych nie zawsze wyłącza ustawowe prawo odstąpienia, jeżeli kupujący rzeczywiście korzysta z ochrony konsumenckiej. Inaczej może być wtedy, gdy towar został wykonany według indywidualnej specyfikacji kupującego albo służy zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb. Taki wyjątek wymaga jednak ostrożnej oceny konkretnego zamówienia.

Jeżeli silnik był standardowym towarem handlowym, który sprzedawca jedynie zamówił u dostawcy, ten fakt sam w sobie nie przesądza o braku prawa odstąpienia u konsumenta. Jeżeli natomiast kupujący nie jest konsumentem ani przedsiębiorcą objętym ochroną podobną do konsumenckiej, może odstąpić od umowy tylko wtedy, gdy wynika to z umowy, regulaminu albo przepisów ogólnych, na przykład z powodu niewykonania zobowiązania przez drugą stronę.

Odmowa odbioru towaru i zapłaty

Jeżeli odstąpienie jest nieskuteczne, kontrahent pozostaje zobowiązany do odbioru rzeczy i zapłaty ceny. Przy płatności za pobraniem świadczenia stron są zazwyczaj jednoczesne. Zgodnie z art. 488 Kodeksu cywilnego, przy świadczeniach wzajemnych każda strona może powstrzymać się ze spełnieniem własnego świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego, chyba że umowa, ustawa albo orzeczenie stanowią inaczej.

W praktyce sprzedawca nie musi bezwarunkowo wysyłać kosztownego towaru osobie, która wcześniej wprost oświadczyła, że nie zapłaci i nie odbierze przesyłki. Powinien jednak móc wykazać, że był gotów wydać rzecz zgodnie z umową. Dowodem mogą być: potwierdzenie zamówienia, faktura lub pro forma, korespondencja e-mail, SMS, nagranie rozmowy użyte zgodnie z prawem, potwierdzenie przygotowania towaru do wysyłki, awizo lub protokół odmowy przyjęcia przesyłki.

Jeżeli dowody odmowy są słabe, próba doręczenia towaru przez przewoźnika może wzmocnić pozycję dowodową sprzedawcy, ale wiąże się z dodatkowymi kosztami i ryzykiem zwrotu. Gdy kontrahent już pisemnie potwierdził, że nie odbierze rzeczy, często rozsądniejsze jest wysłanie formalnego wezwania zamiast ponoszenia kolejnych kosztów transportu.

Wezwanie do zapłaty i odbioru towaru

Pierwszym praktycznym krokiem powinno być pisemne wezwanie kontrahenta do wykonania umowy. Najlepiej wysłać je e-mailem oraz listem poleconym albo w inny sposób pozwalający udowodnić doręczenie. W piśmie warto wskazać numer zamówienia, datę zawarcia umowy, przedmiot sprzedaży, cenę, uzgodniony sposób płatności oraz termin, w którym kupujący ma zapłacić i odebrać rzecz.

Wezwanie może zawierać informację, że sprzedawca nie uznaje odstąpienia za skuteczne, jeżeli kupującemu nie przysługuje ustawowe albo umowne prawo odstąpienia. Można również zastrzec, że po bezskutecznym upływie terminu sprzedawca skieruje sprawę do sądu, będzie dochodził odsetek ustawowych za opóźnienie, kosztów przechowania, kosztów transportu zwrotnego oraz ewentualnego odszkodowania.

Jeżeli sprzedawca rozważa odstąpienie od umowy z powodu zwłoki kupującego, powinien co do zasady wyznaczyć dodatkowy odpowiedni termin do wykonania umowy z zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie odstąpi od umowy. Wyjątkiem jest sytuacja z art. 492¹ Kodeksu cywilnego: jeżeli strona obowiązana do spełnienia świadczenia oświadczy, że świadczenia nie spełni, druga strona może odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego.

Czy można sprzedać silnik innej osobie?

Jeżeli umowa z pierwszym kupującym nadal trwa, sprzedaż tej samej rzeczy innej osobie może narazić sprzedawcę na zarzut niewykonania umowy. Bezpieczniej najpierw doprowadzić do jasnego zakończenia relacji z pierwszym kontrahentem albo skorzystać z przepisów dotyczących zwłoki kupującego z odbiorem rzeczy.

Kodeks cywilny przewiduje szczególne rozwiązania dla sytuacji, w której kupujący pozostaje w zwłoce z odebraniem rzeczy sprzedanej. Sprzedawca może oddać rzecz na przechowanie na koszt i niebezpieczeństwo kupującego. W określonych warunkach może też sprzedać rzecz na rachunek kupującego, zwłaszcza po wyznaczeniu mu dodatkowego terminu do odbioru, a przy rzeczach narażonych na zepsucie, trudnych w przechowaniu albo generujących nadmierne koszty nawet szybciej. Wymaga to jednak starannego udokumentowania działań i rozliczenia uzyskanej ceny.

Jeżeli sprzedawca woli definitywnie zamknąć sprawę, może odstąpić od umowy na zasadach ogólnych i następnie sprzedać silnik innemu klientowi. W takim wariancie nie dochodzi już ceny z pierwotnej umowy, lecz może dochodzić naprawienia szkody, na przykład różnicy między pierwotną ceną a ceną uzyskaną przy późniejszej sprzedaży, kosztów magazynowania, dodatkowego transportu lub innych uzasadnionych strat.

Depozyt sądowy i przechowanie rzeczy

Jeżeli kupujący odmawia odbioru, sprzedawca może rozważyć złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, o ile spełnione są przesłanki z Kodeksu cywilnego. Prawidłowe złożenie do depozytu może mieć skutki takie jak spełnienie świadczenia przez dłużnika, ale w praktyce przy dużych rzeczach ruchomych, takich jak silnik, procedura może być mniej wygodna niż przechowanie rzeczy i dochodzenie kosztów od kupującego.

Wniosek o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego powinien odpowiadać wymaganiom Kodeksu postępowania cywilnego. Należy w nim określić zobowiązanie, przy wykonaniu którego składa się przedmiot, przytoczyć okoliczności uzasadniające złożenie, dokładnie oznaczyć rzecz oraz wskazać osobę, której ma być wydana, wraz z warunkami wydania.

Wniosek o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego podlega opłacie stałej 100 zł zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli przechowywanie rzeczy byłoby nadmiernie kosztowne, trudne albo prowadziłoby do znacznego obniżenia jej wartości, Kodeks postępowania cywilnego przewiduje możliwość zarządzenia sprzedaży rzeczy w odpowiednim trybie.

Pozew o zapłatę ceny

Jeżeli sprzedawca podtrzymuje umowę i chce uzyskać cenę, może wnieść pozew o zapłatę. W pozwie trzeba wykazać zawarcie umowy, treść zobowiązania, cenę, gotowość wydania rzeczy oraz brak zapłaty. Jeżeli kupujący kwestionuje obowiązek zapłaty, istotne będzie również wykazanie, że jego odstąpienie było nieskuteczne.

Do pozwu warto dołączyć regulamin sklepu obowiązujący w dacie zakupu, potwierdzenie zamówienia, korespondencję z kontrahentem, fakturę lub dokument sprzedaży, dowody sprowadzenia towaru, potwierdzenie gotowości wydania oraz wezwanie do zapłaty i odbioru. W zależności od treści umowy można dochodzić także odsetek ustawowych za opóźnienie oraz kosztów dochodzenia roszczenia.

Jeżeli sprzedawca odstąpił od umowy, żądanie pozwu będzie inne. Wtedy zwykle nie żąda się ceny sprzedaży, lecz odszkodowania za niewykonanie umowy. Wybór między dochodzeniem ceny a odstąpieniem i odszkodowaniem powinien być świadomy, bo są to odmienne strategie procesowe.

FAQ

Czy przedsiębiorca zawsze traci prawo do odstąpienia od umowy zawartej przez internet?

Nie. Spółka zasadniczo nie korzysta z konsumenckiego prawa odstąpienia, ale osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może korzystać z części ochrony konsumenckiej, jeżeli umowa jest związana z działalnością, lecz nie ma dla niej charakteru zawodowego.

Czy mogę żądać zapłaty, jeśli klient nie odebrał przesyłki pobraniowej?

Tak, jeżeli umowa została zawarta, odstąpienie nie było skuteczne, a sprzedawca był gotów wydać rzecz zgodnie z umową. Trzeba jednak wykazać zawarcie umowy, cenę, gotowość wydania oraz brak zapłaty.

Czy muszę wysłać towar, żeby mieć dowód odmowy odbioru?

Nie zawsze. Jeżeli kontrahent wyraźnie napisał, że nie zapłaci i nie odbierze rzeczy, taka korespondencja może wystarczyć. Próba doręczenia może wzmocnić dowody, ale nie zawsze jest ekonomicznie uzasadniona.

Kiedy mogę sprzedać towar innemu klientowi?

Najbezpieczniej po skutecznym odstąpieniu od pierwszej umowy albo po zastosowaniu właściwych przepisów dotyczących zwłoki kupującego z odbiorem rzeczy. Sprzedaż bez uporządkowania pierwszej umowy może rodzić ryzyko odpowiedzialności wobec pierwotnego kupującego.

Czy mogę naliczyć opłatę za przechowanie towaru?

Co do zasady można dochodzić uzasadnionych kosztów przechowania, jeżeli kupujący pozostaje w zwłoce z odbiorem rzeczy. Najlepiej uprzedzić go o tym w pisemnym wezwaniu i dokumentować wysokość kosztów.

Podsumowanie

Odmowa odbioru towaru przez kontrahenta nie oznacza automatycznie skutecznego odstąpienia od umowy. Najpierw trzeba ustalić, czy kupujący ma status konsumenta, jednoosobowego przedsiębiorcy objętego ochroną konsumencką, czy typowego kontrahenta B2B. Jeżeli prawo odstąpienia mu nie przysługuje, sprzedawca może domagać się zapłaty i odbioru rzeczy, a w razie dalszej odmowy skierować sprawę do sądu.

Sprzedawca powinien działać pisemnie, zabezpieczyć dowody, wyznaczyć termin do wykonania umowy i świadomie wybrać strategię: dochodzenie ceny, odstąpienie od umowy i odszkodowanie, przechowanie rzeczy, depozyt sądowy albo sprzedaż na rachunek kupującego w przypadkach przewidzianych przez przepisy. Warto unikać pochopnej odsprzedaży towaru, dopóki sytuacja prawna pierwszej umowy nie jest uporządkowana.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.