Czy muszę opiekować się ojcem, który mnie porzucił?

Brak obowiązku osobistej opieki nad ojcem

Nie ma przepisu, który pozwalałby zmusić Panią do osobistej opieki nad ojcem. Dorosłe dziecko nie ma obowiązku przyjęcia rodzica do swojego mieszkania, organizowania mu codziennej pielęgnacji ani rezygnowania z własnego życia zawodowego lub rodzinnego po to, aby zapewnić mu opiekę.

Jeżeli ojciec jest osobą niesamodzielną, chorą, bezdomną albo zagrożoną bezdomnością, sprawa powinna zostać zgłoszona do właściwego ośrodka pomocy społecznej. To gmina ocenia, czy można udzielić pomocy środowiskowej, usług opiekuńczych, schronienia, czy też konieczne jest skierowanie do domu pomocy społecznej.

Brak osobistego kontaktu z ojcem, który przez lata nie wykonywał obowiązków rodzicielskich, sam w sobie nie oznacza odpowiedzialności karnej ani administracyjnej. Ryzyko praktyczne pojawia się głównie wtedy, gdy gmina wszczyna postępowanie dotyczące odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Kto płaci za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej?

Zasady odpłatności reguluje art. 61 ustawy o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności opłatę ponosi mieszkaniec domu pomocy społecznej, co do zasady ze swojego dochodu. Dopiero gdy jego dochody nie wystarczają, gmina może badać sytuację osób bliskich.

Ustawa wskazuje kolejność osób obowiązanych do wnoszenia opłaty: najpierw mieszkaniec DPS, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi, a na końcu gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zstępnymi są m.in. dzieci i wnuki.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde dorosłe dziecko zawsze zapłaci za DPS rodzica. Organ powinien ustalić dochody, sytuację rodzinną, możliwości finansowe oraz okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłaty. Istotne jest także to, czy rodzic wykonywał wobec dziecka swoje obowiązki rodzinne.

Kiedy można żądać zwolnienia z opłat za DPS?

W opisanej sytuacji najważniejsze są przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące zwolnienia z odpłatności. Ustawa przewiduje zarówno zwolnienie uznaniowe, jak i sytuacje, w których zwolnienie powinno nastąpić po spełnieniu ustawowych warunków.

Na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoba zobowiązana do opłaty może złożyć wniosek o częściowe lub całkowite zwolnienie. Przesłanki wymienione w tym przepisie mają charakter przykładowy. Mogą to być m.in. choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, samotne wychowywanie dziecka, utrzymywanie rodziny z jednego świadczenia, ponoszenie opłat za pobyt innych członków rodziny w placówkach albo inne szczególnie uzasadnione okoliczności.

Dla Pani szczególnie ważne jest to, że ustawa uwzględnia sytuację osoby, która przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej na podstawie orzeczenia sądu dotyczącego władzy rodzicielskiej osoby kierowanej do DPS albo mieszkańca DPS. Takie okoliczności należy wyraźnie opisać we wniosku.

Istotny jest również art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje zwolnienie z opłaty w szczególnych sytuacjach, m.in. gdy osoba obowiązana przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej i złoży wymagane oświadczenie, że władza ta nie została przywrócona. Jeżeli w Pani sprawie istnieje takie orzeczenie, powinno zostać dołączone do pisma do gminy.

Jeżeli ojciec nie został formalnie pozbawiony władzy rodzicielskiej, ale faktycznie Panią porzucił, nie utrzymywał, nie interesował się Panią i nie wykonywał obowiązków rodzinnych, nadal można powołać się na rażące naruszenie obowiązków rodzinnych. Trzeba jednak liczyć się z tym, że organ będzie wymagał dowodów.

Jakie dokumenty warto przygotować?

W sprawie o odpłatność za DPS najważniejsze są dokumenty, a nie same twierdzenia. Warto zebrać wszystko, co pokazuje, że ojciec nie sprawował opieki, nie wykonywał władzy rodzicielskiej albo że Pani była wychowywana poza rodziną biologiczną.

• orzeczenie sądu rodzinnego o ustanowieniu dziadków opiekunami prawnymi, rodziną zastępczą albo o ograniczeniu lub pozbawieniu ojca władzy rodzicielskiej,
• dokumenty z pieczy zastępczej, ośrodka pomocy społecznej, szkoły lub innych instytucji potwierdzające, kto faktycznie Panią wychowywał,
• odpis aktu zgonu matki, jeżeli ma znaczenie dla historii opieki,
• dokumenty potwierdzające Pani obecną sytuację finansową, zdrowotną i mieszkaniową,
• ewentualne dowody braku kontaktu, braku alimentacji lub innych rażących zaniedbań ze strony ojca.

Jeżeli gmina zwróci się do Pani o informacje lub zaproponuje podpisanie umowy dotyczącej opłat, nie należy podpisywać dokumentów bez analizy. W pierwszej kolejności warto złożyć własne stanowisko i wniosek o zwolnienie z opłaty.

Co zrobić, gdy gmina wezwie do zapłaty?

Wezwanie z gminy nie oznacza jeszcze, że musi Pani płacić. Najpierw należy ustalić, czy to tylko prośba o informacje, propozycja zawarcia umowy, czy już formalne postępowanie administracyjne zakończone decyzją.

W odpowiedzi warto wskazać, że nie ma Pani możliwości osobistej opieki nad ojcem oraz że wnosi Pani o zwolnienie z ewentualnej odpłatności. Trzeba opisać historię rodzinną: wychowywanie przez dziadków, ustanowienie ich opiekunami prawnymi lub rodziną zastępczą, brak zainteresowania ze strony ojca oraz brak rzeczywistej więzi rodzinnej.

Jeżeli organ wyda decyzję niekorzystną, można ją zaskarżyć w trybie administracyjnym. W postępowaniu organ powinien działać zgodnie z zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony, o której mowa w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja w sprawie zwolnienia z opłaty nie może być dowolna; organ powinien wyjaśnić, dlaczego uznał albo odmówił uznania przedstawionych okoliczności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że katalog przesłanek zwolnienia z opłaty za DPS ma charakter otwarty. Oznacza to, że organ powinien rozważyć także inne szczególne okoliczności, nawet jeśli nie zostały wprost wymienione w ustawie.

Czy porzucenie przez ojca ma znaczenie?

Tak, ma bardzo duże znaczenie, ale trzeba je udokumentować. Prawo nie opiera się wyłącznie na biologicznym pokrewieństwie. W sprawach o opłaty za DPS liczy się również historia relacji rodzinnych, wykonywanie obowiązków rodzicielskich oraz to, czy obciążenie dziecka kosztami byłoby sprawiedliwe w konkretnych okolicznościach.

Jeżeli ojciec przez całe życie nie utrzymywał kontaktu, nie płacił alimentów, nie interesował się dzieckiem i nie uczestniczył w jego wychowaniu, są to argumenty za zwolnieniem z opłat. Jeszcze silniejszą podstawą jest prawomocne orzeczenie sądu dotyczące pozbawienia albo ograniczenia władzy rodzicielskiej oraz fakt wychowania w rodzinie zastępczej.

Nie należy jednak ograniczać się do stwierdzenia, że „ojciec mnie porzucił”. We wniosku trzeba opisać konkretne fakty, daty w przybliżeniu, osoby sprawujące faktyczną opiekę, decyzje sądu i skutki tej sytuacji dla Pani życia rodzinnego.

FAQ

Czy muszę przyjąć ojca do swojego mieszkania?

Nie. Prawo nie nakłada na dorosłe dziecko obowiązku przyjęcia rodzica do mieszkania ani sprawowania nad nim osobistej opieki. Jeżeli ojciec potrzebuje pomocy, właściwy ośrodek pomocy społecznej powinien ocenić dostępne formy wsparcia.

Czy gmina może kazać mi płacić za DPS ojca?

Gmina może badać, czy jako zstępna ma Pani obowiązek udziału w kosztach pobytu ojca w DPS. Nie jest to jednak automatyczne. Znaczenie mają dochody, sytuacja rodzinna oraz przesłanki zwolnienia z opłaty.

Czy wychowanie w rodzinie zastępczej pomaga uniknąć opłat?

Tak, jest to bardzo istotna okoliczność. Jeżeli była Pani wychowywana w rodzinie zastępczej lub przez opiekunów prawnych z powodu decyzji sądu dotyczącej władzy rodzicielskiej ojca, należy powołać się na to we wniosku i dołączyć dokumenty.

Co, jeśli ojciec był pozbawiony władzy rodzicielskiej?

Prawomocne orzeczenie o pozbawieniu ojca władzy rodzicielskiej może stanowić podstawę do całkowitego zwolnienia z opłaty, jeśli spełnione są warunki ustawowe. Do wniosku trzeba dołączyć odpis orzeczenia i złożyć wymagane oświadczenie dotyczące braku przywrócenia władzy rodzicielskiej.

Czy wystarczy napisać, że ojciec się mną nie interesował?

Samo stwierdzenie może być niewystarczające. Najlepiej opisać konkretne fakty i dołączyć dowody: orzeczenia sądu, dokumenty z pomocy społecznej, dokumenty alimentacyjne, potwierdzenia pobytu w pieczy zastępczej albo inne materiały pokazujące brak wykonywania obowiązków rodzicielskich.

Podsumowanie

Nie ma Pani obowiązku osobistej opieki nad ojcem, który Panią porzucił lub nie uczestniczył w Pani wychowaniu. Może Pani odmówić przyjęcia go do domu i wskazać, że jego sytuacją powinny zająć się właściwe instytucje pomocy społecznej.

Jeżeli ojciec zostanie umieszczony w domu pomocy społecznej, gmina może próbować ustalić Pani udział w kosztach. W opisanej sytuacji należy jednak złożyć wniosek o zwolnienie z opłat, powołując się na wychowanie przez dziadków, rodzinę zastępczą, opiekę prawną, brak wykonywania obowiązków przez ojca oraz ewentualne orzeczenia sądu rodzinnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.