• Data: 2025-08-22 • Autor: Monika Cieszyńska
W związku z zadłużeniem w banku komornik podjął egzekucję z wynagrodzenia za pracę. Dłużnik posiada nieruchomość, która w najbliższym czasie może stać się przedmiotem egzekucji. Czy zawarcie przedwstępnej umowy sprzedaży wyłączy nieruchomość z możliwości przejęcia przez komornika?

Zawarcie umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości nie wyłącza możliwości jej zajęcia.
Co więcej istnieje ryzyko, iż wierzyciele i tak będą mogli zaspokoić się z przedmiotowej nieruchomości nawet już po jej faktycznym zbyciu.
Mowa tu o tzw. skardze pauliańskiej, z którą wierzyciel może wystąpić przeciwko aktualnemu właścicielowi nieruchomości.
Instytucja skargi pauliańskiej została uregulowana w art. 527 i n. Kodeksu cywilnego.
Przedmiotowa skarga ustanowiona została w interesie wierzyciela, który został pokrzywdzony celowym i nielojalnym zachowaniem dłużnika. To nielojalne zachowanie najczęściej polegać będzie właśnie na zbyciu jakiegoś elementu majątku, by wierzyciel już nie mógł się z niego zaspokoić. Chodzi tu więc o to, by wierzyciel miał możliwość zakwestionowania czynności, w następstwie której dłużnik stał się niewypłacalny lub stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem tej czynności.
Brzmienie art. 527 Kodeksu cywilnego jest następujące:
„§ 1. Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
§ 2. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
§ 3. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
§ 4. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.”
Tym samym, na podstawie art. 527 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać, by czynność dokonana z jego pokrzywdzeniem została uznana w stosunku do niego za bezskuteczną, a w konsekwencji, by mógł on zaspokoić się z tej rzeczy, która na skutek nielojalnego zachowania dłużnika wyszła z jego majątku lub do niego nie weszła.
Warunkiem skorzystania ze skargi pauliańskiej jest wykazanie przez wierzyciela, iż zachodzą wszystkie niżej wymienione przesłanki.
Mianowicie:
– pokrzywdzenie wierzyciela (wierzycieli), polegające na tym, że wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika stał się on niewypłacalny lub stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności,
– osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową z tej czynności prawnej,
– działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela (wierzycieli),
– wiedza osoby trzeciej o tym, że dłużnik działał w celu pokrzywdzenia wierzycieli lub możliwość dowiedzenia się o tym przy zachowaniu należytej staranności (tzw. zła wiara osoby trzeciej).
Pod pojęciem osoby trzeciej należy rozumieć tu drugą stronę czynności prawnej, która została dokonana w celu pokrzywdzenia wierzyciela.
Co do zasady wszystkie powyższe przesłanki udowodnić musi wierzyciel występujący ze skargą pauliańską. Niemniej w przypadku zbycia nieruchomości nieodpłatnie bądź osobie bliskiej ustawodawca ustanowił dla wierzycieli ułatwienia dowodowe.
Mianowicie, jeśli korzyść majątkową uzyskała osoba pozostająca w bliskim stosunku z dłużnikiem wierzyciel nie musi udowadniać, że osoba trzecia wiedziała lub mogła przewidzieć, że dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzyciela. Na rzecz wierzyciela działa bowiem domniemanie, że osoba trzecia wiedziała, że dłużnik działał na szkodę wierzyciela. Ciężar dowodu zostanie więc przerzucony na osobę trzecią.
Wierzyciel ma również ułatwione zadanie, jeśli osoba trzecia uzyskała korzyść nieodpłatnie. Może on bowiem żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba trzecia nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Ze skargą pauliańską wierzyciel może wystąpić w terminie 5 lat, licząc od daty dokonania przez dłużnika z osobą trzecią krzywdzącej go czynności. Po tym terminie wierzyciel traci ww. uprawnienie do złożenia skargi.
Uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której dłużnik, mający poważne zaległości w spłacie kredytu, szybko zawiera przedwstępną umowę sprzedaży swojego mieszkania z kolegą z pracy. Liczy na to, że w ten sposób komornik nie zajmie nieruchomości. Jednak kiedy wierzyciel dowiaduje się o całej sprawie, wnosi skargę pauliańską i sąd uznaje, że sprzedaż miała na celu pokrzywdzenie wierzyciela. W efekcie nieruchomość nadal może zostać zajęta i sprzedana w toku egzekucji.
Inny przykład to sytuacja, gdy ktoś zapisuje swoją działkę w formie darowizny siostrze, wiedząc, że przeciwko niemu toczy się postępowanie egzekucyjne. Z prawnego punktu widzenia darowizna jest dla wierzyciela jeszcze łatwiejsza do podważenia, ponieważ ustawodawca zakłada, że bliska osoba wiedziała o problemach finansowych dłużnika. W takim przypadku wierzyciel może skutecznie odzyskać swoją należność, mimo że formalnie właścicielem działki stała się już siostra dłużnika.
Często zdarza się również, że dłużnik sprzedaje nieruchomość zupełnie obcej osobie za cenę znacznie niższą niż rynkowa. Nowy nabywca liczy na okazyjny zakup, ale musi liczyć się z tym, że wierzyciel złoży skargę pauliańską. Jeżeli sąd uzna, że transakcja była zawarta ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, nawet obcy nabywca ryzykuje, że jego prawo własności zostanie ograniczone, a nieruchomość stanie się dostępna dla egzekucji.
Zawarcie przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości nie chroni jej przed egzekucją komorniczą. Nawet późniejsze zbycie może zostać zakwestionowane przez wierzyciela dzięki skardze pauliańskiej, jeśli transakcja została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli. Oznacza to, że próby przeniesienia własności nieruchomości w celu uniknięcia egzekucji zazwyczaj nie przynoszą oczekiwanego skutku i mogą narazić zarówno dłużnika, jak i nabywcę na poważne konsekwencje prawne.
Jeśli masz wątpliwości związane z egzekucją komorniczą, sprzedażą nieruchomości czy ryzykiem skargi pauliańskiej, skorzystaj z naszej pomocy. Oferujemy szybkie i rzetelne porady prawne online, dzięki którym poznasz swoje prawa i możliwości działania bez wychodzenia z domu. Napisz do nas, a przygotujemy dla Ciebie indywidualną odpowiedź dostosowaną do Twojej sytuacji.
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Monika Cieszyńska
Radca prawny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Toruniu, nr wpisu TR-871. Absolwentka prawa Katedry Praw Człowieka na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Specjalizuje się przede wszystkim w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz karnym – udzieliła dotąd porad setkom naszych klientów, w których życie często niesłusznie wtargnęła policja i prokuratura, a wielu rodzinom pomogła rozwiązać burzliwe niekiedy konflikty małżeńskie i opiekuńcze (opieka nad dziećmi, alimenty, widzenia z dziećmi). Posiada licencję zarządcy nieruchomości (nr licencji 20460). W kręgu jej zainteresowań znajdują się również zagadnienia prawa spółdzielczego.
Zapytaj prawnika