Zajęcie samochodu będącego współwłasnością

Egzekucja z udziału w samochodzie wspólnym

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma art. 846 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje, że egzekucja z ułamkowej części rzeczy ruchomej będącej wspólną własnością kilku osób odbywa się według zasad egzekucji z ruchomości, ale z zastrzeżeniem, że sprzedaży podlega tylko udział dłużnika.

Oznacza to, że jeżeli dłużnik ma 1/2 udziału w samochodzie, komornik nie może potraktować drugiego współwłaściciela tak, jakby również odpowiadał za dług. Egzekucja jest prowadzona przeciwko dłużnikowi i z jego majątku, czyli z jego udziału w rzeczy.

Jednocześnie art. 846 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego daje pozostałym współwłaścicielom szczególne uprawnienie: mogą oni łącznie żądać, aby cała rzecz została sprzedana. W praktyce ma to zapobiec sytuacji, w której osoba niebędąca dłużnikiem pozostaje współwłaścicielem samochodu razem z obcym nabywcą udziału dłużnika.

Jeżeli dłużnik ma również nieruchomość, odrębnie wyglądają prawa wierzyciela przy licytacji nieruchomości i zasady podziału sum uzyskanych ze sprzedaży. Szerzej egzekucję z auta będącego współwłasnością, w tym zajęcie udziału i sprzedaż pojazdu, omawiamy w osobnym poradniku.

Czy współwłaściciel dostanie połowę wartości oszacowania?

Nie. Współwłaściciel niebędący dłużnikiem nie ma gwarancji, że otrzyma 50% kwoty oszacowania pojazdu. Jeżeli samochód został oszacowany na 10 000 zł, to sama wartość oszacowania nie przesądza jeszcze, że drugi współwłaściciel otrzyma 5000 zł.

Rozliczenie następuje według ceny rzeczywiście uzyskanej ze sprzedaży, z uwzględnieniem udziałów we współwłasności oraz kosztów egzekucji. Jeżeli więc samochód zostanie sprzedany taniej niż wynosiła wartość oszacowania, odpowiednio niższa będzie także kwota przypadająca współwłaścicielowi.

Przy egzekucji z ruchomości cena wywołania na pierwszej licytacji jest co do zasady wyższa niż na drugiej. Jeżeli pierwsza licytacja nie dojdzie do skutku, na drugiej licytacji cena wywołania może wynosić połowę wartości szacunkowej. Nie oznacza to jednak, że współwłaściciel niedłużnik ma otrzymać połowę oszacowania. Nadal decyduje cena uzyskana na sprzedaży.

Przykładowo: jeśli samochód oszacowano na 10 000 zł, a na drugiej licytacji sprzedano go za 7000 zł, to podstawą dalszego rozliczenia jest kwota 7000 zł, a nie 10 000 zł. Po uwzględnieniu kosztów sprzedaży i egzekucji pozostała suma jest dzielona według udziałów. Przy udziałach po 1/2 współwłaściciel niebędący dłużnikiem otrzyma połowę kwoty przeznaczonej do podziału.

Jak komornik powinien podzielić pieniądze ze sprzedaży?

W komentarzach do art. 846 Kodeksu postępowania cywilnego przyjmuje się, że gdy na żądanie współwłaściciela sprzedano całą rzecz, suma przeznaczona na zaspokojenie wierzyciela obejmuje tylko tę część ceny, która odpowiada udziałowi dłużnika. Pozostała część ceny przypada współwłaścicielowi albo współwłaścicielom, którzy nie są dłużnikami.

Jeżeli udziały wynoszą po 1/2, co do zasady połowa rozliczanej kwoty przypada dłużnikowi i może zostać przeznaczona na wierzyciela, a druga połowa przypada współwłaścicielowi niedłużnikowi. Jeżeli udziały są inne, rozliczenie powinno odpowiadać ich wysokości, np. 1/3 i 2/3.

Istotne jest również to, że w praktyce podstawą rozliczenia nie jest sama cena oszacowania, lecz kwota faktycznie uzyskana ze sprzedaży, zwykle po uwzględnieniu kosztów związanych ze sprzedażą i egzekucją. Dlatego wynik finansowy dla współwłaściciela może być niższy niż proste wyliczenie oparte wyłącznie na wartości szacunkowej pojazdu.

Co powinien zrobić współwłaściciel, który nie jest dłużnikiem?

Współwłaściciel powinien przede wszystkim ustalić, czy komornik prowadzi egzekucję z udziału dłużnika, czy pojawiło się żądanie sprzedaży całej rzeczy oraz jakie udziały wynikają z dokumentów pojazdu i innych dokumentów własności. Sam wpis w dowodzie rejestracyjnym bywa pomocny, ale w razie sporu mogą mieć znaczenie także umowa sprzedaży, faktura, postanowienie spadkowe, umowa darowizny albo inne dokumenty.

Jeżeli współwłaściciel chce uniknąć wejścia obcej osoby w miejsce dłużnika, może skorzystać z uprawnienia z art. 846 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego i żądać sprzedaży całego samochodu. Żądanie powinno być złożone do komornika w sposób pozwalający wykazać jego treść i datę złożenia.

Jeżeli natomiast współwłaściciel uważa, że komornik naruszył przepisy, np. zajął więcej niż udział dłużnika, nieprawidłowo zawiadomił strony albo błędnie podzielił środki, możliwe może być złożenie odpowiedniego środka zaskarżenia. Ocena zależy jednak od konkretnego pisma komornika i etapu postępowania egzekucyjnego.

Podsumowanie

W opisanym przypadku nie można przyjąć, że współwłaściciel samochodu automatycznie otrzyma 5000 zł tylko dlatego, że pojazd został oszacowany na 10 000 zł, a jego udział wynosi 1/2. Jeżeli na żądanie współwłaściciela sprzedawany jest cały pojazd, rozliczenie powinno odnosić się do ceny faktycznie uzyskanej ze sprzedaży, a nie do wartości oszacowania.

Współwłaściciel niebędący dłużnikiem powinien otrzymać część odpowiadającą jego udziałowi, natomiast część odpowiadająca udziałowi dłużnika służy zaspokojeniu wierzyciela. Jeżeli po sprzedaży występują koszty egzekucji lub koszty sprzedaży, mogą one wpłynąć na ostateczną kwotę do podziału. Dlatego przy aucie oszacowanym na 10 000 zł i sprzedanym na drugiej licytacji za niższą kwotę wypłata dla współwłaściciela może być znacznie niższa niż 5000 zł.

FAQ

Czy komornik może zająć samochód, jeśli dłużnik ma tylko udział?

Tak, ale egzekucja obejmuje udział dłużnika. Sam fakt współwłasności nie blokuje egzekucji, jednak współwłaściciel niebędący dłużnikiem nie powinien odpowiadać swoim udziałem za cudzy dług.

Czy można sprzedać cały samochód, a nie tylko udział dłużnika?

Tak. Art. 846 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala pozostałym współwłaścicielom żądać sprzedaży całej rzeczy. Jest to rozwiązanie praktyczne, gdy współwłaściciel nie chce pozostawać we współwłasności z osobą, która kupi udział dłużnika.

Od jakiej kwoty liczy się wypłatę dla współwłaściciela?

Co do zasady od kwoty faktycznie uzyskanej ze sprzedaży, a nie od wartości oszacowania. W praktyce znaczenie mają także koszty egzekucji i wysokość udziału współwłaściciela.

Czy przy drugiej licytacji współwłaściciel dostanie mniej?

Może tak się zdarzyć. Druga licytacja często wiąże się z niższą ceną wywołania, więc jeśli samochód zostanie sprzedany taniej, niż wynosiła wartość oszacowania, niższa będzie również kwota przypadająca współwłaścicielowi.

Co zrobić, gdy komornik błędnie podzielił pieniądze?

Należy przeanalizować pismo komornika, plan podziału albo informację o rozliczeniu i sprawdzić dostępne środki zaskarżenia. W takich sprawach ważne są terminy, dlatego nie warto zwlekać z reakcją.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296