Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z postępowaniem cywilnym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Przepisanie gospodarstwa na syna, czy należy się zachowek dla rodzeństwa?

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2021-12-06

20 lat temu rodzice przepisali na brata gospodarstwo rolne. Ja miałam wtedy 18 lat, jedna siostra była jeszcze nieletnia. Starszej siostry wtedy nie było. Odbyła się rozmowa, czy ja chcę to gospodarstwo, czy brat, czy któraś z sióstr. Żadna z nas nie chciała, więc wypadło na brata, któremu rodzice przepisali gospodarstwo. On powiedział, że weźmie gospodarstwo, ale nie będzie nas spłacać. Mieliśmy się zrzec spadku. Wszystkich nas rodzeństwa nie było przy tej rozmowie. Czy nam się należy spadek, zachowek po gospodarstwie rodziców? Może zachowek się należy moim dzieciom albo siostrze, która się nie zrzekła? Ja u notariusza też niczego nie podpisywałam. Chciałam podkreślić, że rodzice jeszcze żyją, a każde z rodzeństwa ma już swoje rodziny. Podsumowując – brat dostał całe gospodarstwo, a my nic. Czy należy nam się zachowek w przypadku śmierci rodziców, czy coś jeszcze można zdziałać w tej sprawie?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przepisanie gospodarstwa na syna, czy należy się zachowek dla rodzeństwa?

Zachowek od gospodarstwa

Jedynym roszczeniem, jakie Pani będzie przysługiwać, będzie zachowek po śmierci rodziców – skoro nic Pani nie podpisywała, nie zrzekła się Pani spadku ani zachowku. Przy zachowaniu określonych warunków (rodzice przekazali synowi nieruchomości umową darowizny, nie zrzekła się Pani roszczenia) wystąpi Pani z roszczeniem o zachowek po każdym rodzicu osobno po śmierci każdego z nich przed upływem okresu przedawnienia.

Wysokość należnego zachowku

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”. Obowiązująca w polskim prawie zasada swobody testowania oznacza, że spadkodawca może ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższych krewnych. Przewidziana w art. 991 § 1 instytucja zachowku stanowi ustawowe zabezpieczenie interesów osób najbliższych spadkodawcy. Z treści art. 991 § 2 wynika, że w pierwszej kolejności zobowiązanym z tytułu zachowku jest spadkobierca. Jeżeli jednak uprawniony nie może uzyskać od spadkobierców należnego mu zachowku, na podstawie art. 1000 § 1 odpowiedzialność ponoszą także osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę podlegającą doliczeniu do spadku.

W doktrynie prawa cywilnego istniał spór dotyczący tego, kiedy powstaje uprawnienie do zachowku dla osób będących najbliższymi krewnymi spadkodawcy. Zgodnie z art. 991 § 1 zachowek należy się zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Wydaje się, że uprawniony byłby pogląd, iż prawo do zachowku powstaje dla tych osób wyłącznie, gdy byliby powołani do spadku, a w rzeczywistości z powodu rozporządzenia testamentowego spadkodawcy do spadku nie zostali powołani. W takiej sytuacji osoba, która w praktyce została powołana do spadku z mocy ustawy i należy do kręgu osób wymienionych w art. 991 § 1, nie byłaby uprawniona do zachowku. W praktyce pojawił się jednak problem, co w sytuacji, kiedy osoba, która zalicza się do kręgu osób wymienionych w art. 991 § 1 i została powołana do spadku z mocy ustawy, nie otrzymała należnej jej części spadku. Przyczyną braku zaspokojenia spadkobiercy może być to, że spadkodawca przed śmiercią wyzbył się całego majątku. Problem ten rozstrzygnął Sąd Najwyższy, który m.in. w wyroku z dnia 13 lutego 2004 r. (sygn. akt II CK 444/02) stwierdził, iż „ jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Obliczanie zachowku

Stosownie do treści art. 993 „ przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę”. Z powyższego przepisu wynika, że co do zasady doliczanie darowizn do substratu zachowku jest obligatoryjne i nie dotyczy to wyłącznie drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych oraz dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, o ile dotyczy to osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Darowizny dokonane na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku podlegają doliczeniu do substratu zachowku zawsze, bez względu na to, kiedy zostały dokonane.

Jeśli rodzice nie przepisali gruntu w zamian za dożywocie – będzie Pani przysługiwał zachowek.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »

Komentarze (0):



Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie » Szukamy prawnika »