Wspólne konto bankowe po ubezwłasnowolnieniu

Wspólne konto bankowe a ubezwłasnowolnienie

Wspólne konto bankowe oznacza przede wszystkim określony stosunek z bankiem. Zgodnie z art. 51a Prawa bankowego, w przypadku rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych, o ile umowa rachunku nie stanowi inaczej, każdy współposiadacz może samodzielnie dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku. Nie oznacza to jednak, że w relacjach między siostrami każda wypłata jest zawsze ostateczna i niepodlegająca rozliczeniu.

Ubezwłasnowolnienie siostry nie powoduje samo przez się podziału salda i nie rozstrzyga, komu należą się środki. Jeżeli sąd orzeknie ubezwłasnowolnienie całkowite, siostra nie ma zdolności do samodzielnego dokonywania czynności prawnych, a w jej imieniu działa ustanowiony opiekun prawny. Jeżeli orzeczone byłoby ubezwłasnowolnienie częściowe, ustanawia się kuratora, a zakres jego udziału zależy od rodzaju czynności i sytuacji osoby ubezwłasnowolnionej.

W praktyce najpierw trzeba ustalić, jaki dokładnie rachunek został założony: czy jest to rachunek wspólny dwóch osób, czy rachunek jednej osoby z pełnomocnictwem dla drugiej, czy też inna konstrukcja przewidziana przez bank. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie dla dalszych rozliczeń. Trzeba też sprawdzić umowę i regulamin banku, aby ustalić techniczne skutki ubezwłasnowolnienia jednego ze współposiadaczy dla dalszego prowadzenia rachunku.

Czy opiekun prawny może żądać rozliczenia środków?

Tak, opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej powinien dbać o jej majątek i może interesować się środkami zgromadzonymi na wspólnym rachunku. Nie oznacza to jednak, że każda kwota znajdująca się na rachunku automatycznie należy do osoby ubezwłasnowolnionej ani że opiekun może dowolnie żądać przekazania połowy salda.

Trzeba oddzielić dwie kwestie. Pierwsza to uprawnienie do dysponowania rachunkiem wobec banku. Druga to rozliczenie między współposiadaczami rachunku, czyli ustalenie, kto faktycznie wpłacał pieniądze, kto je wypłacał, na co były przeznaczane i czy druga osoba się na to godziła.

Jeżeli z historii rachunku wynika, że każda z sióstr wpłacała swoje środki i każda korzystała tylko ze swojej części, można bronić stanowiska, że rozliczenie powinno odpowiadać rzeczywistym wpłatom i wypłatom. Jeżeli natomiast przez lata obie osoby traktowały konto jako wspólne źródło finansowania potrzeb domowych, opieki, leków, rachunków albo wspólnych wydatków, późniejsze dochodzenie zwrotu może być trudniejsze.

Jak ustalić, do kogo należały pieniądze na rachunku?

Najważniejszym dowodem będzie historia operacji bankowych. Warto przeanalizować co najmniej: wpływy wynagrodzenia, emerytury, renty, przelewy rodzinne, wypłaty gotówkowe, przelewy na rachunki domowe, opłaty za leczenie, czynsz, media i zakupy. Same dane o aktualnym saldzie nie wystarczą do rzetelnego rozliczenia.

Znaczenie mogą mieć także ustalenia rodzinne. Jeżeli siostry uzgodniły, że rachunek służy wyłącznie do wspólnego utrzymania, rozliczenie będzie inne niż w sytuacji, gdy konto było technicznym ułatwieniem, a każda osoba miała zachować pełne prawo do własnych wpłat. Takie ustalenia mogą wynikać nie tylko z pisemnej umowy, ale także z wieloletniej praktyki korzystania z konta.

W razie sporu można powoływać się na przelewy, potwierdzenia wypłat, korespondencję, zeznania świadków oraz dokumenty dotyczące opieki nad siostrą. Jeżeli sprawa trafi do sądu, sąd będzie badał nie tylko formalny status współposiadacza rachunku, lecz także rzeczywiste źródło i przeznaczenie pieniędzy oraz ustalenia między stronami.

Co zrobić w banku po orzeczeniu ubezwłasnowolnienia?

Po prawomocnym orzeczeniu ubezwłasnowolnienia bank może wymagać dokumentów potwierdzających status osoby działającej za ubezwłasnowolnioną siostrę. Zazwyczaj będą to orzeczenie sądu, dokument ustanowienia opiekuna albo kuratora oraz dokument tożsamości osoby reprezentującej ubezwłasnowolnioną.

Drugi współposiadacz rachunku powinien poprosić bank o udostępnienie umowy rachunku, regulaminu i informacji, jakie skutki dla rachunku wspólnego bank wiąże z ubezwłasnowolnieniem jednego ze współposiadaczy. Poszczególne banki mogą różnie organizować procedurę techniczną, ale muszą uwzględniać przepisy dotyczące zdolności do czynności prawnych i reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej.

Do opieki nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim. Dlatego w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku podopiecznej opiekun powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego. Może to dotyczyć na przykład ugody obejmującej sporne rozliczenie większych kwot albo innej decyzji istotnie wpływającej na majątek osoby ubezwłasnowolnionej.

Czy można wypłacić swoją część pieniędzy?

Jeżeli jest Pani współposiadaczką rachunku, to w relacji z bankiem może Pani nadal mieć prawo do dysponowania rachunkiem na zasadach określonych w umowie. Trzeba jednak zachować ostrożność. Wypłata większej kwoty bez udokumentowania, że odpowiada ona środkom należnym Pani w rozliczeniu, może później stać się przedmiotem zarzutu ze strony opiekuna prawnego.

Bezpiecznym rozwiązaniem jest najpierw sporządzenie zestawienia wpłat i wypłat, a następnie pisemne przedstawienie swojego stanowiska opiekunowi prawnemu. Jeżeli możliwe jest porozumienie, warto je spisać. Jeżeli porozumienia nie ma, trzeba liczyć się z tym, że rozliczenie może wymagać postępowania sądowego.

Nie należy zakładać, że połowa salda zawsze należy do każdej z osób. Prawo bankowe nie ustanawia takiej automatycznej zasady rozliczenia między współposiadaczami. Znaczenie mają rzeczywiste wpłaty, wypłaty, cel prowadzenia rachunku i uzgodnienia między stronami.

Jak przygotować się do rozmowy z opiekunem prawnym?

Przed rozmową warto przygotować krótkie, rzeczowe zestawienie: saldo rachunku, główne wpływy, większe wypłaty, przeznaczenie pieniędzy oraz dokumenty potwierdzające, które środki należały do Pani. Dobrze jest unikać ustnych, nieprecyzyjnych deklaracji typu, że pieniądze są wspólne albo że wszystko należy się jednej stronie.

Jeżeli druga siostra zostanie opiekunem prawnym, będzie działała w interesie osoby ubezwłasnowolnionej, ale jej uprawnienia nie są nieograniczone. Opiekun powinien działać zgodnie z dobrem podopiecznej, podlega nadzorowi sądu opiekuńczego, a w ważniejszych sprawach dotyczących jej majątku powinien uzyskać zezwolenie tego sądu.

W spornej sytuacji warto prowadzić korespondencję pisemnie lub mailowo. Pozwala to później wykazać, jakie stanowiska zajmowały strony i czy ktoś proponował polubowne rozliczenie.

FAQ

Czy ubezwłasnowolnienie automatycznie blokuje wspólne konto?

Nie zawsze. Samo postępowanie o ubezwłasnowolnienie nie musi jeszcze blokować rachunku. Po prawomocnym orzeczeniu bank powinien jednak uwzględnić zmianę zdolności do czynności prawnych współposiadacza oraz sposób jego reprezentacji wynikający z orzeczeń sądu i właściwych przepisów.

Czy opiekun prawny może wypłacić wszystkie pieniądze z rachunku?

Opiekun działa w zakresie majątku osoby ubezwłasnowolnionej i powinien działać w jej interesie. Nie oznacza to prawa do całego salda wspólnego rachunku. Jeżeli chodzi o ważniejszą czynność dotyczącą majątku osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, opiekun powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego.

Czy pieniądze na wspólnym koncie dzielą się zawsze po połowie?

Nie. Sam status współposiadacza rachunku nie ustanawia automatycznej zasady, że każdemu w rozliczeniu między stronami należy się połowa salda. Znaczenie mają rzeczywiste wpłaty, wypłaty, cel prowadzenia rachunku i uzgodnienia między współposiadaczami.

Jakie dokumenty warto zebrać przed sporem?

Warto zebrać umowę rachunku, regulamin banku, historię operacji, potwierdzenia przelewów, dowody źródła wpłat oraz dokumenty pokazujące, na co przeznaczano wypłaty. Przydatna może być także korespondencja rodzinna dotycząca korzystania z konta.

Czy można polubownie ustalić rozliczenie z opiekunem?

Tak, ale przy osobie całkowicie ubezwłasnowolnionej trzeba pamiętać, że w ważniejszych sprawach dotyczących jej majątku opiekun powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego. Jeżeli ugoda dotyczy takiej sprawy, należy uwzględnić ten wymóg. Porozumienie powinno być pisemne i precyzyjnie sformułowane.

Podsumowanie

Rozliczenie wspólnego konta po ubezwłasnowolnieniu jednej z sióstr zależy od faktów, a nie tylko od nazwy rachunku. Najważniejsze jest ustalenie, kto wpłacał pieniądze, kto z nich korzystał, czy wypłaty były akceptowane i jaki był cel prowadzenia konta. Opiekun prawny może występować w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej, ale nie oznacza to automatycznego przejęcia całego salda ani prostego podziału pieniędzy.

Najrozsądniej jest zacząć od uzyskania dokumentów z banku i sporządzenia rzetelnego zestawienia operacji. Jeżeli spór dotyczy większych środków, warto skonsultować sprawę przed dokonaniem wypłaty albo podpisaniem ugody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 155, 156 i 175.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 12–15.

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w szczególności art. 51 i 51a.

4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.