Umowa sprzedaży psa a zapisy hodowcy, wystawy i choroby genetyczne

Umowa kupna-sprzedaży psa

Sprzedaż psa ma szczególny charakter. Zgodnie z art. 1 ustawy o ochronie zwierząt zwierzę, jako istota żyjąca zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Jednocześnie w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy. Dlatego przy sporach o umowę sprzedaży psa zasadnicze znaczenie mają przepisy prawa cywilnego, z uwzględnieniem szczególnej ochrony zwierzęcia.

Podstawą oceny zapisów umownych jest art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, ale treść lub cel umowy nie mogą sprzeciwiać się właściwości stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W praktyce oznacza to, że hodowca i kupujący mogą ustalić cenę, przeznaczenie psa, zakres dokumentów, zasady reklamacji czy odpowiedzialność za określone wady, ale nie każdy zapis będzie automatycznie skuteczny.

Trzeba też odróżnić opis psa od rzeczywistego zobowiązania kupującego. Jeżeli w umowie wskazano, że pies jest sprzedawany jako pupil domowy, a nie jako pies hodowlany lub wystawowy, taki zapis może informować o celu sprzedaży, jakości, cenie lub braku zapewnienia sprzedawcy co do przyszłych sukcesów wystawowych. Nie oznacza jednak sam z siebie zakazu udziału w wystawach, zakazu wyrobienia rodowodu ani obowiązku zapłaty dodatkowej kwoty, jeżeli umowa tego wyraźnie nie przewiduje.

Czy hodowca może określić przeznaczenie psa?

Hodowca może w umowie wskazać, że pies jest sprzedawany jako pies do towarzystwa, jako pupil domowy albo bez gwarancji przydatności do hodowli. Taki zapis może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy cena psa została ustalona na niższym poziomie właśnie dlatego, że sprzedawca nie gwarantował określonych cech wystawowych lub hodowlanych.

Czym innym jest jednak informacja o przeznaczeniu, a czym innym wiążący zakaz. Jeżeli hodowca chce skutecznie zastrzec, że kupujący nie może wystawiać psa, rozmnażać go, używać w hodowli albo musi zapłacić określoną dopłatę w razie zmiany przeznaczenia, powinno to wynikać z umowy jasno i jednoznacznie. W razie sporu sąd będzie badał przede wszystkim treść umowy, okoliczności jej zawarcia, status stron oraz to, czy kupujący rzeczywiście naruszył konkretny obowiązek umowny.

W przypadku kupującego będącego konsumentem dodatkowe znaczenie mają przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych. Postanowienie, które rażąco narusza interes konsumenta albo kształtuje jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, może okazać się niewiążące. W relacjach między przedsiębiorcami lub między osobami niebędącymi konsumentami sąd zwykle przywiązuje większą wagę do swobody kontraktowania, ale nadal bada granice z art. 353¹ Kodeksu cywilnego.

Bezpodstawne roszczenie sprzedawcy o dopłatę

Jeżeli umowa wskazywała jedynie, że przeznaczeniem psa jest pupil domowy i że nie jest to pies wystawowy z uwagi na cenę, ale nie zawierała zakazu udziału w wystawach, kary umownej ani obowiązku dopłaty różnicy między ceną psa rodzinnego i hodowlanego, żądanie zapłaty takiej różnicy jest co do zasady bardzo wątpliwe.

Sprzedawca musiałby wykazać podstawę swojego roszczenia. Samo niezadowolenie z tego, że kupujący zapisał psa na wystawę, nie tworzy jeszcze obowiązku zapłaty. Trudno też automatycznie przyjąć, że przez udział psa w wystawie sprzedawca poniósł szkodę odpowiadającą różnicy między ceną zapłaconą a hipotetyczną ceną psa hodowlanego.

Inaczej mogłoby być wtedy, gdyby w umowie jasno zapisano, że pies jest sprzedawany za obniżoną cenę wyłącznie pod warunkiem niewystawiania go, niewykorzystywania do hodowli albo niewyrabiania określonych uprawnień, a naruszenie tego warunku powoduje konkretną dopłatę lub karę umowną. Nawet wtedy taki zapis należałoby ocenić pod kątem jego zgodności z prawem, zasadami współżycia społecznego oraz przepisami chroniącymi konsumenta, jeżeli kupującym była osoba fizyczna nabywająca psa prywatnie.

Choroba genetyczna psa a odpowiedzialność sprzedawcy

Osobnym problemem jest sytuacja, w której po zakupie psa ujawnia się choroba genetyczna, wada wrodzona albo inna poważna wada zdrowotna, której kupujący nie znał przy zawarciu umowy. W takim przypadku trzeba ustalić, czy pies był zgodny z umową w chwili wydania oraz czy sprzedawca zapewniał o jego zdrowiu, pochodzeniu, badaniach lub braku określonych obciążeń.

Jeżeli kupującym jest konsument, a sprzedawcą przedsiębiorca, w tym hodowca działający zawodowo, aktualnie podstawą roszczeń jest przede wszystkim ustawa o prawach konsumenta i przepisy o niezgodności towaru z umową. Konsument może żądać doprowadzenia towaru do zgodności z umową, a w określonych sytuacjach także obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy. W realiach sprzedaży zwierzęcia klasyczne pojęcia naprawy i wymiany trzeba stosować ostrożnie, ponieważ dobrostan psa i konieczność leczenia mogą wymagać szybkiej reakcji weterynaryjnej.

Jeżeli kupującym nie jest konsument, zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi, o ile nie została ona skutecznie ograniczona lub wyłączona. W relacjach niekonsumenckich takie ograniczenie jest dopuszczalne, ale nie działa, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę. Dla przedsiębiorców znaczenie mogą mieć także obowiązki niezwłocznego zbadania rzeczy i zawiadomienia sprzedawcy o wadzie.

Czy zapis wyłączający odpowiedzialność za choroby jest skuteczny?

W umowach sprzedaży szczeniąt często pojawiają się zapisy, że hodowca odpowiada tylko za choroby zgłoszone w ciągu 48 albo 72 godzin od odbioru, a wady genetyczne ujawnione później nie dają podstaw do roszczeń. Takich postanowień nie można oceniać automatycznie.

W sprzedaży konsumenckiej przedsiębiorca nie może po prostu pozbawić konsumenta ustawowych uprawnień z tytułu niezgodności towaru z umową. Postanowienie ograniczające odpowiedzialność za wady zdrowotne psa może być nieskuteczne, zwłaszcza gdy dotyczy wady istniejącej już w chwili wydania, choć ujawnionej dopiero po pewnym czasie. Znaczenie ma dokumentacja weterynaryjna, charakter choroby, opinia lekarza weterynarii i to, czy wada mogła istnieć przed wydaniem psa.

W relacjach niekonsumenckich zapis ograniczający lub wyłączający odpowiedzialność sprzedawcy może być skuteczny, chyba że sprzedawca wiedział o wadzie i ją podstępnie zataił albo postanowienie narusza inne granice przewidziane prawem. Dlatego przed skierowaniem sprawy do sądu trzeba ustalić, kto był stroną umowy, jaki był cel zakupu psa i czy sprzedawca działał jako przedsiębiorca.

Koszty leczenia psa i dochodzenie roszczeń

Jeżeli u psa ujawniła się choroba wymagająca leczenia, kupujący powinien przede wszystkim zabezpieczyć dokumentację: historię leczenia, rozpoznanie, wyniki badań, faktury, zalecenia lekarza weterynarii oraz informacje wskazujące, czy schorzenie mogło mieć charakter wrodzony albo genetyczny. Bez takiej dokumentacji wykazanie odpowiedzialności sprzedawcy będzie trudne.

Co do zasady warto niezwłocznie zawiadomić sprzedawcę o problemie i złożyć pisemną reklamację albo wezwanie do zapłaty. Jeżeli zabieg był pilny i konieczny dla zdrowia zwierzęcia, kupujący nie zawsze ma realną możliwość oczekiwania na decyzję sprzedawcy, ale nadal powinien wykazać, że koszty były celowe, uzasadnione i pozostawały w związku z ujawnioną wadą.

Zwrot kosztów leczenia może być dochodzony różnymi podstawami, w zależności od statusu stron i okoliczności sprawy. Może chodzić o roszczenia z niezgodności towaru z umową, obniżenie ceny, zwrot uzasadnionych kosztów doprowadzenia psa do właściwego stanu zdrowia albo odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy. Nie każde leczenie automatycznie obciąża sprzedawcę, ale sprzedawca nie może też uchylać się od odpowiedzialności wyłącznie dlatego, że wpisał do umowy bardzo krótki termin zgłoszenia choroby.

Jak postępować w sporze z hodowcą?

W pierwszej kolejności należy zebrać dokumenty: umowę sprzedaży, aneksy, ogłoszenie, korespondencję z hodowcą, metrykę, rodowód, książeczkę zdrowia, wyniki badań, faktury i wezwania do zapłaty. Następnie warto ustalić, czy żądanie hodowcy wynika z konkretnego zapisu umowy, czy jest tylko próbą wyegzekwowania kwoty, której umowa w ogóle nie przewiduje.

Jeżeli spór dotyczy wystawy lub przeznaczenia psa, odpowiedź do hodowcy powinna wskazywać, że kupujący nie uznaje roszczenia, o ile w umowie nie ma zakazu, kary umownej ani obowiązku dopłaty. Jeżeli hodowca twierdzi inaczej, powinien wskazać dokładny zapis umowy, z którego wywodzi swoje żądanie.

Jeżeli spór dotyczy choroby psa, pismo powinno zawierać opis wady, datę jej wykrycia, dokumentację weterynaryjną, żądanie kupującego oraz termin na odpowiedź. W sprawach konsumenckich warto wyraźnie powołać się na niezgodność towaru z umową. W sprawach niekonsumenckich trzeba rozważyć rękojmię, odszkodowanie i skuteczność ewentualnego wyłączenia odpowiedzialności.

FAQ

Podsumowanie

Hodowca może opisać w umowie przeznaczenie psa i zastrzec określone warunki sprzedaży, ale roszczenie o dopłatę lub zakaz określonego korzystania z psa musi mieć jasną podstawę. W typowej sytuacji, gdy umowa mówi jedynie o pupilu domowym i braku gwarancji wystawowej, ale nie zakazuje udziału w wystawach, żądanie dopłaty jest bardzo wątpliwe.

Przy chorobach genetycznych lub innych wadach zdrowotnych najważniejsze jest ustalenie, czy kupujący występuje jako konsument, czy jako podmiot niekonsumencki. Konsument korzysta z ochrony wynikającej z ustawy o prawach konsumenta, natomiast w innych relacjach większe znaczenie ma rękojmia z Kodeksu cywilnego, skuteczność jej ograniczenia oraz ewentualne zatajenie wady przez sprzedawcę.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 353¹, art. 385¹-385³, art. 415, art. 471, art. 556 i nast. oraz art. 558 - tekst aktu.
• Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 43a-43g dotyczące niezgodności towaru z umową - tekst aktu.
• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, w szczególności art. 1 - tekst aktu.
• UOKiK, informacje dla konsumentów o reklamacji z tytułu niezgodności towaru z umową - materiał informacyjny.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.