Co zrobić gdy ktoś wykorzystuje Twoje zdjęcia bez zgody?

Ochrona wizerunku osoby

Według Prawa autorskiego:

„Art. 81. 1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

2. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:

1) osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;

2) osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza”.

Jak wskazuje Sąd Najwyższy: „wizerunek poza dostrzegalnymi dla otoczenia cechami fizycznymi, tworzącymi wygląd danej jednostki i pozwalającymi – jak się określa – na jej identyfikację wśród innych ludzi, może obejmować dodatkowe utrwalone elementy związane z wykonywanym zawodem jak charakteryzacja, ubiór, sposób poruszania się i kontaktowania z otoczeniem”.

Charakter prawa do wizerunku jest dość szczególny, ponieważ – jak wynika z cytowanego przepisu – to właśnie prawa modelek/modeli mogą ograniczyć prawa fotografa. Dzieje się tak, gdyż prawo do wizerunku jest prawem odrębnym od praw autorskich do fotografii czy innego utworu. W konsekwencji, aby zdjęcie ujrzało światło dzienne, zgodę na jego publikację musi wyrazić modelka/model. W przeciwnym razie dojdzie do bezprawnego wykorzystania wizerunku.

Zgoda na wykorzystywanie wizerunku

Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku musi być wyrażona w sposób niewątpliwy i świadomy, nie jest przy tym zastrzeżona żadna forma takiej zgody. Nie może być ona jednak dorozumiała, co oznacza, że sam fakt, że modelka/model pozuje do zdjęcia nie wystarczy, aby doszło do udzielania takiej zgody. Nie jest natomiast możliwe udzielenie zgody obejmującej wykorzystanie wizerunku w ogóle – w nieograniczonym zakresie. Zgoda taka powinna odnosić się do konkretnych stanów i okoliczności, w ramach których dana fotografia zostanie wykorzystana, np.: czas i miejsce publikacji zdjęcia.

Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku udzielona autorowi zdjęć/agencji nie może być przeniesiona na podmiot trzeci. Co oznacza, że każde kolejne wykorzystanie wizerunku wymaga ponownej zgody danej osoby.

Wyjątkiem jest sytuacja, w jakiej model wyraża zgodę na przeniesienie prawa do wykorzystania wizerunku przez podmioty trzecie oraz korzystania przez nie z wizerunku i jego rozpowszechnianie.

UWAGA – Samo przyjęcie zapłaty za pozowanie stanowi domniemanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku nieograniczonego czasowo i w tym przypadku nie jest konieczne uzyskanie odrębnej zgody. Zgoda nie jest też wymagana, gdy osoba została utrwalona w taki sposób, że stanowisko jedynie szczegół np. zdjęcia lub jest elementem całości krajobrazu, zgromadzenia, czy imprezy publicznej.

Ale wizerunek nie może być rozpowszechniany oraz wykorzystywany w sposób dodatkowo naruszający dobra osobiste osoby sfotografowanej jak np. prawo do prywatności.

W przypadku powoływania się przez osobę poszkodowaną na naruszenie jej prawa do czci i do prywatności zapłata za pozowanie nie jest wystarczająca dla wyłączenia bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, który musi wykazać się dysponowaniem odpowiednim zezwoleniem poszkodowanego.

Jako że fotografia sama w sobie jest dziełem, do którego prawa przysługują jej autorowi, przedstawia ono Pani wizerunek, który to wizerunek jest chronionym przez prawo dobrem osobistym. Dlatego też jego rozpowszechnianie wymaga Pani zezwolenia jako osoby na nim przedstawionej, a uchybienie temu obowiązkowi może powodować konsekwencje, np. obowiązek zaniechania dalszego rozpowszechniania czy obowiązek zadośćuczynienia.

Ustalenie faktów dotyczących wykorzystywania zdjęć

Wskazała Pani, że z firma, która wykorzystuje Pani wizerunek (jak na zdjęciach), nie podpisywała Pani żadnej umowy. Zatem Pani fotografia z utrwalonym na nim wizerunkiem nie została zrobiona specjalnie dla potrzeb tejże firmy. Prawdopodobnie powstała wcześniej i ma swojego autora mającego do niej jako dzieła prawa autorskie.

Jest Pani zapewne w stanie ustalić, kiedy powstało zdjęcie z Pani wizerunkiem, jaki jest wykorzystywany. Być może Pani wizerunek został wykorzystany tylko jako fragment większej całości. A także kto jest autorem zdjęcia lub właścicielem praw autorskich do niego (konkretny fotograf lub agencja, gdy robił zdjęcia na jej zlecenie).

W następnej kolejności konieczne byłoby ustalenie – czy oraz w jakiej formie wyrażała Pani zgodę na wykorzystanie swego wizerunku przy okazji powstania zdjęcia (lub serii zdjęć z inkryminowanym ujęciem), a także czy nie zgodziła się Pani na przeniesienie swojej zgody na podmioty trzecie.

No i oczywiście z ewentualnej umowy lub okoliczności wynikałby zakres prawa do rozpowszechniania wizerunku. Byłaby jasna sytuacja, jak Pani wizerunek zostanie wykorzystany i na jakich warunkach. W przypadku sporu – na osobie, która rozpowszechniła dany wizerunek, spoczywa obowiązek wykazania, że działała ona zgodnie z udzieloną zgodą.

Konsekwencje wykorzystania wizerunku do celów reklamowych bez zgody osoby

Na podstawie art. 78 ust. 1 Prawa autorskiego kumulatywnie z art. 24 Kodeksu cywilnego – osobie pokrzywdzonej przysługują środki ochronne o charakterze niemajątkowym, a w przypadku stwierdzenia, że naruszenie było zawinione, także o charakterze majątkowym w formie zadośćuczynienia.

1. Pierwsza kategoria ochrony (niemajątkowa) oznacza, że można żądać zaniechania działania, czyli zobowiązać osobę rozpowszechniającą do zaprzestania danej czynności np. w formie usunięcia zdjęć.

2. Można także żądać usunięcia skutków naruszenia, co oznacza, że jeżeli nastąpiło powielenie zdjęć na dalszych stronach, osoba odpowiedzialna:

   1. ma obowiązek doprowadzić do ich usunięcia oraz

   2. publicznie przeprosić osobę pokrzywdzoną.

3. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać osobie sportretowanej zadośćuczynienie za krzywdę której doznała, lub, na jej żądanie, nakazać przekazanie kwoty zadośćuczynienia na wskazany cel społeczny.

4. Oceniając wysokość sąd kieruje się rodzajem naruszonego dobra osobistego pokrzywdzonego, skalą naruszenia, okolicznościami oraz charakterem działania sprawcy, oraz bierze pod uwagę zakres krzywdy która została wyrządzona osobie pokrzywdzonej i długotrwałość jej odczuwania. Wysokość powinna również stanowić odczuwalną wartość ekonomiczną, zarówno dla osoby pokrzywdzonej jak i sprawcy naruszenia.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym:

„Art. 24. § 1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

§ 2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

§ 3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym”.

W art. 23 Kodeksu cywilnego wizerunek jest wskazany jako jedno z dóbr osobistych, co zapewnia temu dobru ochronę ustawową:

„Art. 23. Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”.

Wizerunek jest chroniony zarówno jako dobro osobiste przez Kodeks cywilny, ale także pewne narzędzia do jego ochrony zawierają się w ustawie- prawo autorskie i prawa pokrewne. Do bezprawnego wykorzystania wizerunku najczęściej dochodzi na łamach różnych portali społecznościowych czy stron internetowych, ale także w prasie, a nawet podczas emisji programu na żywo.

Definicja wizerunku

Doktryna prawnicza nie wypracowała jednej spójnej definicji wizerunku jako dobra osobistego, definicja taka nie została też wypracowana w ustawodawstwie. Ogólną zasadą jest jednak, iż na wizerunek składa się zespół cech charakterystycznych danej osoby, który pozwala go zidentyfikować. Wskazuje się, iż należy zastosować tutaj szersze niż tylko anatomiczne ujęcie wizerunku. Powinno ono ujmować przecież także naturalne cechy człowieka czy do tego wyglądu dodane cechy, jak makijaż, ubiór czy rekwizyty (np. okulary, laska itp.), ponieważ pełnią one ważką rolę identyfikacyjną, o ile są one dla tej osoby bardzo charakterystyczne (tak S. Kalus [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna (art. 1–125), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 23.). Przez naruszenie wizerunku jako dobra prawnie chronionego rozumie się przedstawienie całości osoby lub fragmentu jej sylwetki w sposób niekorzystny, a także bez jej zgody.

Prawa osoby ze zdjęcia

Przepis art. 23 kodeksu cywilnego przewiduje, iż osoba, której dobro zostało zagrożone cudzym bezprawnym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że jest ono bezprawne. Poza tym osoba taka może się domagać:

• by osoba, która naruszyła dane dobro osobiste (tu – wizerunek), dopełniła wszelkich czynności niezbędnych do usunięcia jego skutków,

• w szczególności, by złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie,

• by osoba, która naruszyła dane dobro osobiste, oprócz powyższego, zapłaciła zadośćuczynienie pieniężne lub zapłaciła odpowiednią sumę pieniężną na dany cel społeczny na zasadach ogólnych,

• w sytuacji, gdy na skutek naruszenia wizerunku została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych- może zatem domagać się zapłaty odszkodowania.

W przypadku, gdy jest zgoda danej osoby na rozpowszechnienie jej wizerunku, to, co prawda, uchylona zostaje bezprawność rozpowszechnienia wizerunku, jednak jeśli zostanie wizerunek ten zostanie, przykładowo, przedstawiony w sposób sprzeczny niż obejmowała, to zgoda może dojść do naruszenia innych dóbr osobistych jak cześć, czy prywatność i ewentualna sprawa sądowa będzie także mogła być zasadna.

W sytuacji, gdy nie ma 100% pewności, czy ewentualnie udzielona przy okazji robienia zdjęcia Pani ewentualna zgoda na rozpowszechnienie wizerunku obejmowała także rzeczywiste jego wykorzystanie (w sposób sprzeczny) – zalecam najpierw to ustalić.

Bez takiego ustalenia mogłaby Pani spróbować rozwiązać sprawę ugodowo. Często osoby dopuszczające się naruszeń nie zdają sobie nawet sprawy, że naruszają dane dobro osobiste innej osoby.

Zatem pismo do strony wykorzystującej Pani wizerunek – wezwanie do zaprzestania dalszych naruszeń, zawarcia ugody w zakresie zadośćuczynienia za naruszenie Pani dobra osobistego. W przypadku braku reakcji na wezwanie do zaprzestania dalszych naruszeń, możne Pani rozważyć złożenie pozwu o naruszenie dóbr osobistych wraz z odpowiednimi roszczeniami finansowymi.

Oczywiste jest, że druga strona może stwierdzić, że zdjęcie nabyła legalnie. Ale to za mało do rozpowszechniania Pani wizerunku. Druga strona powinna dysponować Pani zgoda na rozpowszechnianie Pani wizerunku w sposób, jaki to nastąpiło w opisywanym przypadku.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.