Jak wydłużyć termin spłaty po dziale spadku

Od czego zacząć, gdy termin spłaty jest bardzo bliski?

Najpierw trzeba ustalić dokładną treść prawomocnego postanowienia o dziale spadku: wysokość spłaty, termin zapłaty, ewentualne raty, odsetki oraz datę prawomocności. Bez tego trudno ocenić, czy można składać wniosek do sądu, czy pozostaje przede wszystkim ugoda z osobami uprawnionymi do spłaty.

Jeżeli strona mieszka za granicą i była reprezentowana przez pełnomocnika, doręczenia sądowe co do zasady trafiały do pełnomocnika. To oznacza, że samo nieprzekazanie informacji klientowi przez prawnika nie zawsze wpływa na skuteczność doręczeń w sprawie. Może natomiast uzasadniać odpowiedzialność dyscyplinarną lub cywilną pełnomocnika.

W praktyce warto niezwłocznie złożyć w sądzie wniosek o wydanie odpisu prawomocnego postanowienia z uzasadnieniem, jeżeli jest dostępne w aktach, oraz sprawdzić, czy postanowienie jest już wykonalne. Można to zrobić osobiście, przez nowego pełnomocnika albo korespondencyjnie, zgodnie z wymaganiami danego sądu.

Jeżeli termin zapłaty upłynie, uprawnieni spadkobiercy mogą domagać się odsetek i wszcząć egzekucję po uzyskaniu tytułu wykonawczego. Dlatego równolegle z ustalaniem akt trzeba skontaktować się z wierzycielami i zaproponować realny harmonogram spłaty.

Dział spadku i obowiązek spłaty pozostałych spadkobierców

Dział spadku polega na podziale majątku spadkowego między spadkobierców. Może nastąpić umownie, jeżeli wszyscy są zgodni, albo sądownie. Podstawowe zasady działu spadku wynikają z art. 1037 Kodeksu cywilnego i kolejnych przepisów, a w zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności.

Sąd może zastosować różne sposoby działu: podział rzeczy w naturze, przyznanie określonego składnika jednemu lub kilku spadkobiercom z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedaż rzeczy i podział uzyskanej kwoty. Jeżeli jeden spadkobierca otrzymuje nieruchomość lub inny wartościowy składnik ponad swój udział, zwykle zostaje zobowiązany do spłaty pozostałych.

W postępowaniu o dział spadku sąd ustala skład i wartość majątku spadkowego, rozstrzyga o wzajemnych rozliczeniach między spadkobiercami, a także oznacza wysokość spłat lub dopłat. Właśnie na tym etapie najłatwiej wnosić o rozłożenie spłaty na raty, wyznaczenie dłuższego terminu zapłaty albo odpowiednie zabezpieczenie płatności.

Jeżeli postanowienie jest już prawomocne, możliwości zmiany są ograniczone. Nie oznacza to jednak, że dłużnik jest całkowicie bezradny. Kluczowe znaczenie ma to, czy sąd od razu nakazał jednorazową zapłatę, czy rozłożył spłatę na raty.

Czy sąd może wydłużyć termin spłaty po dziale spadku?

Zgodnie z art. 212 § 3 Kodeksu cywilnego, stosowanym odpowiednio do działu spadku, jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznacza termin i sposób ich uiszczenia, wysokość odsetek, a w razie potrzeby także sposób zabezpieczenia. Jeżeli spłaty lub dopłaty są rozłożone na raty, terminy zapłaty nie mogą łącznie przekraczać dziesięciu lat.

Ten sam przepis przewiduje, że w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd może na wniosek dłużnika odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych. Ma to znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy w prawomocnym postanowieniu spłata została rozłożona na raty, a jedna lub kilka rat stały się już wymagalne.

We wniosku trzeba opisać konkretną sytuację życiową i finansową: dochody, wydatki, stan zdrowia, zobowiązania, możliwość uzyskania kredytu, próby sprzedaży majątku oraz propozycję realnego terminu zapłaty. Warto dołączyć dokumenty, a nie tylko ogólne wyjaśnienia.

Jeżeli jednak sąd zasądził jednorazową spłatę, a nie raty, późniejsze sądowe wydłużenie terminu może być znacznie trudniejsze. W takiej sytuacji podstawowym rozwiązaniem pozostaje porozumienie z wierzycielami, ponieważ prawomocne postanowienie wiąże strony i może być podstawą egzekucji.

Ugoda ze spadkobiercami jako najpewniejszy sposób na nowy termin

Jeżeli termin zapłaty jest bliski albo już minął, praktycznie najważniejsze jest szybkie porozumienie z osobami, które mają otrzymać spłatę. Ugoda może przewidywać nową datę zapłaty, raty, częściową płatność od razu, zabezpieczenie roszczenia albo zobowiązanie wierzycieli do niewszczynania egzekucji przez określony czas.

Ugoda powinna być sporządzona na piśmie i podpisana przez wszystkich zainteresowanych. Warto dokładnie wskazać: kwotę główną, odsetki, terminy rat, numer rachunku, skutki opóźnienia oraz to, czy wierzyciele rezygnują czasowo z egzekucji. Jeżeli sprawa jest poważna kwotowo, bezpieczniejsze może być zawarcie ugody w formie notarialnej lub sądowej, zależnie od okoliczności.

Nie należy poprzestawać na rozmowach telefonicznych. W razie sporu dłużnik musi wykazać, że wierzyciele zgodzili się na zmianę terminu. E-mail, podpisany dokument albo korespondencja potwierdzająca uzgodnienia mogą mieć istotne znaczenie dowodowe.

Czy można wzruszyć prawomocne postanowienie przez zaniedbania pełnomocnika?

Wzruszenie prawomocnego postanowienia jest wyjątkiem. Skarga o wznowienie postępowania może wchodzić w grę między innymi wtedy, gdy strona była pozbawiona możności działania albo nie była należycie reprezentowana w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego. Podstawę tę reguluje art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Trzeba jednak odróżnić brak należytej reprezentacji od nierzetelnego wykonywania obowiązków przez ustanowionego pełnomocnika. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, samo wadliwe prowadzenie sprawy przez pełnomocnika, brak kontaktu z klientem czy błędna strategia procesowa co do zasady nie stanowią automatycznej podstawy wznowienia postępowania.

Inaczej można oceniać sytuacje skrajne, na przykład gdy pełnomocnik w ogóle nie był umocowany, doszło do poważnych wad doręczeń albo strona rzeczywiście została pozbawiona możliwości działania z przyczyn procesowych, a nie tylko z powodu zaniedbań swojego prawnika. Każdy taki przypadek wymaga analizy akt i terminów, ponieważ skarga o wznowienie jest ograniczona czasowo.

Jeżeli termin do zaskarżenia orzeczenia upłynął, przywrócenie terminu również nie jest proste. Zaniedbanie profesjonalnego pełnomocnika często traktuje się jak zaniedbanie strony. Dlatego przed podjęciem decyzji o nadzwyczajnych środkach zaskarżenia trzeba realnie ocenić szanse i koszty.

Co zrobić z nierzetelnym adwokatem albo radcą prawnym?

Jeżeli pełnomocnik nie informował o przebiegu sprawy, nie przekazywał korespondencji, wprowadzał klienta w błąd albo przestał odpowiadać na wiadomości, warto zabezpieczyć dowody. Mogą to być e-maile, wiadomości, potwierdzenia przelewów, umowa z pełnomocnikiem, pełnomocnictwo, notatki z rozmów, wezwania do wyjaśnień i dokumenty z akt sądowych.

Skargę dyscyplinarną składa się do właściwego organu samorządu zawodowego: w przypadku adwokata do organów izby adwokackiej, a w przypadku radcy prawnego do organów okręgowej izby radców prawnych. W piśmie trzeba opisać fakty, wskazać dane pełnomocnika, sygnaturę sprawy i dołączyć dowody.

Postępowanie dyscyplinarne nie zastępuje odszkodowania. Jeżeli przez działanie lub zaniechanie pełnomocnika powstała szkoda, można rozważyć roszczenie cywilne. Trzeba wtedy wykazać nienależyte wykonanie umowy, szkodę oraz związek przyczynowy, czyli że przy prawidłowym działaniu pełnomocnika wynik sprawy albo sytuacja majątkowa klienta mogłyby być inne.

W sprawach przeciwko profesjonalnym pełnomocnikom istotne jest także ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. W praktyce warto ustalić, czy pełnomocnik miał polisę OC obejmującą okres, w którym doszło do zaniedbania.

Jak ograniczyć ryzyko egzekucji?

Jeżeli spłata nie zostanie uregulowana w terminie, wierzyciele mogą żądać odsetek i skierować sprawę do komornika. Dłużnik powinien działać przed upływem terminu, a nie dopiero po zajęciu rachunku bankowego lub wynagrodzenia.

Najważniejsze działania to: uzyskanie odpisu orzeczenia, ustalenie dokładnej kwoty do zapłaty, przygotowanie propozycji spłaty, kontakt z wierzycielami, złożenie ewentualnego wniosku dotyczącego rat oraz zabezpieczenie dowodów zaniedbań pełnomocnika. Jeżeli wierzyciele wyrażą zgodę na raty, warto od razu spłacić pierwszą część długu, aby pokazać realną wolę wykonania postanowienia.

Gdy egzekucja już się rozpoczęła, sama rozmowa z komornikiem zwykle nie wystarczy do zatrzymania sprawy. Komornik działa na wniosek wierzyciela i w granicach tytułu wykonawczego. Dlatego porozumienie powinno obejmować także zobowiązanie wierzyciela do zawieszenia albo ograniczenia egzekucji, jeżeli przepisy i stan sprawy na to pozwalają.

FAQ

Czy mogę samodzielnie przedłużyć termin spłaty po dziale spadku?

Nie. Termin wynika z prawomocnego postanowienia sądu albo z ugody z wierzycielami. Jeżeli nie ma zgody uprawnionych spadkobierców, brak zapłaty w terminie może skutkować odsetkami i egzekucją.

Czy sąd zawsze może odroczyć spłatę?

Nie zawsze. Największe znaczenie ma sytuacja, w której spłata została rozłożona na raty. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może odroczyć termin rat już wymagalnych. Przy jednorazowej spłacie możliwości są znacznie bardziej ograniczone.

Co powinna zawierać ugoda ze spadkobiercami?

Ugoda powinna wskazywać strony, kwotę długu, nowe terminy płatności, sposób zapłaty, odsetki, skutki opóźnienia oraz ewentualne zobowiązanie wierzycieli do niewszczynania albo zawieszenia egzekucji. Dla bezpieczeństwa powinna być podpisana przez wszystkich zainteresowanych.

Czy zaniedbania pełnomocnika pozwalają wznowić sprawę spadkową?

Zwykle nie wystarczy samo to, że pełnomocnik źle prowadził sprawę lub nie informował klienta. Wznowienie postępowania wymaga szczególnej podstawy ustawowej, na przykład rzeczywistego pozbawienia strony możności działania w rozumieniu procedury cywilnej.

Gdzie zgłosić nierzetelnego pełnomocnika?

Adwokata zgłasza się do właściwych organów samorządu adwokackiego, a radcę prawnego do właściwej okręgowej izby radców prawnych. W skardze trzeba opisać fakty i dołączyć dowody, na przykład korespondencję oraz dokumenty z akt sprawy.

Czy mogę żądać odszkodowania od prawnika?

Tak, ale trzeba wykazać naruszenie obowiązków, konkretną szkodę i związek przyczynowy między zaniedbaniem a szkodą. Samo niezadowolenie z wyniku sprawy nie wystarcza do odpowiedzialności odszkodowawczej.

Podsumowanie

Przy wysokiej spłacie po dziale spadku najważniejsze jest szybkie ustalenie treści prawomocnego postanowienia i sprawdzenie, czy sąd przewidział raty. Jeżeli tak, można rozważyć wniosek o odroczenie terminu rat już wymagalnych w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jeżeli spłata jest jednorazowa, najczęściej kluczowa będzie pisemna ugoda z wierzycielami.

Zaniedbania pełnomocnika należy traktować jako odrębny problem. Mogą uzasadniać skargę dyscyplinarną i roszczenie odszkodowawcze, ale nie zawsze pozwolą uchylić prawomocne postanowienie. Dlatego warto działać równolegle: zabezpieczyć swoją sytuację wobec spadkobierców i zebrać dowody przeciwko nierzetelnemu prawnikowi.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r., sygn. akt I CKU 68/98
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1971 r., sygn. akt III CZP 34/71
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1997 r., sygn. akt III CKN 10/96
6. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 277/00
7. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2003 r., sygn. akt II CZ 26/03
8. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt II CZ 66/10

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.