Uzupełnienie zeznań na policji – kiedy warto to zrobić?

Zeznania świadka a odpowiedzialność za podanie nieprawdy

Świadek przesłuchiwany przez policję, prokuratora albo sąd ma obowiązek składania prawdziwych zeznań. Art. 233 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za fałszywe zeznania oraz zatajenie prawdy. Warunkiem odpowiedzialności jest wcześniejsze uprzedzenie świadka o odpowiedzialności karnej lub odebranie od niego przyrzeczenia, zgodnie z art. 233 § 2 K.k.

Zasady pouczania świadka określa art. 190 Kodeksu postępowania karnego. Przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić świadka o odpowiedzialności za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie potwierdzające takie pouczenie.

Nie każda nieścisłość albo późniejsze przypomnienie sobie dodatkowych faktów oznacza jednak popełnienie przestępstwa. W praktyce często zdarza się, że świadek po przesłuchaniu odnajduje wiadomości, historię przelewów, korespondencję mailową albo przypomina sobie szczegóły, które wcześniej pominął.

Znaczenie ma przede wszystkim to, czy wcześniejsze podanie nieprawdy lub zatajenie informacji było świadome. Przestępstwo z art. 233 § 1 K.k. ma charakter umyślny. Jeżeli świadek działał w dobrej wierze, a później przypomniał sobie istotne okoliczności, powinien możliwie szybko zgłosić potrzebę uzupełnienia zeznań.

Kiedy świadek może odmówić odpowiedzi?

Przy uzupełnianiu wcześniejszych zeznań trzeba uważać, aby nowe informacje nie naraziły świadka albo osoby dla niego najbliższej na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. W takim przypadku może mieć zastosowanie odmowa odpowiedzi na konkretne pytanie na podstawie art. 183 § 1 K.p.k.

Prawo to nie powinno być stosowane automatycznie wobec każdego pytania i nie zastępuje obowiązku mówienia prawdy w pozostałym zakresie. Należy też odróżnić je od prawa odmowy składania zeznań przysługującego określonym osobom, w szczególności osobie najbliższej dla oskarżonego, na podstawie art. 182 K.p.k. O odpowiednich uprawnieniach świadka organ powinien pouczyć zgodnie z art. 191 § 2 K.p.k.

Jeżeli świadek jedynie przypomniał sobie nową, nieobciążającą informację, może zgłosić ją Policji lub prokuraturze i poprosić o uzupełniające przesłuchanie.

Jak wygląda uzupełnienie zeznań?

Uzupełnienie wcześniejszych zeznań może nastąpić na różnych etapach postępowania karnego. Najczęściej świadek kontaktuje się z funkcjonariuszem prowadzącym sprawę albo z prokuratorem i informuje, że chce doprecyzować wcześniejsze wypowiedzi. W postępowaniu sądowym może zgłosić nowe informacje sądowi.

Obowiązek stawienia się i złożenia zeznań na wezwanie wynika z art. 177 § 1 K.p.k. Przepisy nie ustanawiają natomiast odrębnego, ogólnego terminu, w którym świadek musi z własnej inicjatywy wystąpić o uzupełniające przesłuchanie. Nie oznacza to jednak, że warto odkładać zgłoszenie nowych okoliczności.

W praktyce uzupełnienie zeznań może odbyć się:

• podczas ponownego przesłuchania na policji,
• w prokuraturze w toku postępowania przygotowawczego,
• na rozprawie sądowej,
• poprzez przekazanie dodatkowych dokumentów lub wskazanie nowych dowodów, z możliwością przeprowadzenia kolejnego przesłuchania.

Świadek może również skierować do organu prowadzącego sprawę pismo, w którym wskaże sygnaturę postępowania, datę wcześniejszego przesłuchania, informacje wymagające uzupełnienia oraz źródło nowych ustaleń. Samo złożenie pisma nie oznacza jednak automatycznie przeprowadzenia ponownego przesłuchania. O potrzebie wykonania tej czynności decyduje właściwy organ procesowy.

Warto pamiętać, że organy ścigania mogą analizować historię rachunków bankowych, dane z platform sprzedażowych, wiadomości elektroniczne i inne ślady cyfrowe. Próba przemilczenia istotnych informacji może więc zostać później zweryfikowana.

Jeżeli nowe informacje mogą pomóc w ustaleniu przebiegu zdarzeń, warto przekazać je organom prowadzącym sprawę możliwie szybko.

Czy późniejsze uzupełnienie zeznań chroni przed odpowiedzialnością?

Samo późniejsze sprostowanie zeznań nie daje automatycznej ochrony przed odpowiedzialnością karną. Jeżeli świadek świadomie składał fałszywe informacje albo zatajał prawdę, może ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 233 Kodeksu karnego.

Przepis ten przewiduje jednak szczególne znaczenie dobrowolnego sprostowania. Zgodnie z art. 233 § 5 K.k. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznania, zanim nastąpi choćby nieprawomocne rozstrzygnięcie sprawy. Analogiczna możliwość istnieje, gdy fałszywe zeznania dotyczą okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie.

Nie jest to jednak automatyczne zwolnienie z odpowiedzialności. Ocena przesłanek oraz decyzja o ewentualnym złagodzeniu kary należą do sądu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy pominięcie wynikało z błędu, stresu, upływu czasu albo braku dostępu do dokumentów podczas pierwszego przesłuchania. W takich przypadkach szybkie i dobrowolne uzupełnienie informacji może przemawiać za wiarygodnością świadka i pomagać wyjaśnić przyczyny rozbieżności.

Każda sprawa oceniana jest indywidualnie. Znaczenie mają m.in. treść wcześniejszych zeznań, zakres pominiętych informacji oraz okoliczności ich późniejszego ujawnienia.

FAQ

Czy można poprawić wcześniej złożone zeznania?

Tak. Świadek może zgłosić potrzebę sprostowania albo uzupełnienia wcześniejszych zeznań, jeżeli przypomni sobie nowe okoliczności lub wcześniej podał informacje niepełne. Może zwrócić się o ponowne przesłuchanie do organu prowadzącego sprawę.

Czy każda pomyłka w zeznaniach oznacza przestępstwo?

Nie. Odpowiedzialność z art. 233 § 1 K.k. wymaga umyślnego zeznania nieprawdy albo zatajenia prawdy oraz spełnienia ustawowych warunków odpowiedzialności. Zwykła pomyłka, niepamięć czy nieświadome pominięcie informacji nie są z tym równoznaczne.

Czy policja może ponownie wezwać świadka?

Tak. Policja, prokurator albo sąd mogą ponownie przesłuchać świadka, jeżeli pojawią się nowe okoliczności albo konieczne będzie doprecyzowanie wcześniejszych zeznań.

Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie?

Tak, jeżeli konkretna odpowiedź mogłaby narazić świadka lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. Podstawą jest art. 183 § 1 K.p.k. Nie jest to jednak ogólne prawo do odmowy udzielania odpowiedzi na wszystkie pytania.

Czy warto samodzielnie zgłosić nowe informacje?

Tak, zwłaszcza gdy świadek odnalazł dokumenty albo przypomniał sobie istotne szczegóły. Dobrowolne i szybkie uzupełnienie zeznań może pomóc wyjaśnić rozbieżności. Jeśli jednak wcześniejsze zeznania mogły być świadomie nieprawdziwe, przed dokonaniem sprostowania warto uzyskać indywidualną poradę prawną.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – art. 233 § 1, § 1a, § 2, § 3 i § 5 (odpowiedzialność za fałszywe zeznania, warunek pouczenia oraz znaczenie dobrowolnego sprostowania).
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – art. 177 (obowiązki świadka), art. 182 i 183 (odmowa zeznań i uchylenie się od odpowiedzi), art. 190 (uprzedzenie o odpowiedzialności karnej) oraz art. 191 § 2 (pouczenia o uprawnieniach świadka).