Montaż pompy ciepła a odstąpienie od umowy

Charakter prawny umowy na montaż pompy ciepła

Umowa obejmująca dostarczenie, montaż, uruchomienie i oddanie do eksploatacji pompy ciepła najczęściej ma cechy umowy o dzieło, jeżeli jej istotą jest osiągnięcie konkretnego, sprawdzalnego rezultatu. Tym rezultatem nie jest samo staranne działanie wykonawcy, lecz wykonana i działająca instalacja.

Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że umowa o dzieło jest umową rezultatu, a wykonanie ma prowadzić do powstania konkretnego, indywidualnie oznaczonego efektu. Tak wskazał m.in. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt III AUa 956/12.

Nie oznacza to jednak, że każda umowa dotycząca pompy ciepła zawsze będzie wyłącznie umową o dzieło. Jeżeli dokument koncentruje się głównie na sprzedaży urządzenia, a montaż jest tylko usługą pomocniczą, umowa może mieć charakter mieszany. W opisanym stanie faktycznym decydujące znaczenie ma więc pełna treść umowy: przedmiot świadczenia, sposób opisania rezultatu, terminy, protokół odbioru oraz obowiązki stron.

Od kiedy liczyć termin 16 tygodni?

Termin rozpoczęcia prac należy ustalić przede wszystkim na podstawie treści umowy. Jeżeli w umowie zapisano, że montaż rozpocznie się w terminie 16 tygodni, ale nie wskazano wyraźnie, że termin biegnie od zapłaty zaliczki, zaksięgowania wpłaty, dostarczenia urządzenia albo udostępnienia miejsca montażu, to zasadniczo należy przyjmować, że termin biegnie od dnia zawarcia umowy albo od innego dnia wprost wskazanego w umowie.

Sama wpłata zaliczki nie jest automatycznie początkiem biegu terminu, chyba że tak wynika z umowy, regulaminu stanowiącego część umowy albo z udokumentowanych uzgodnień stron. Jeżeli wykonawca chciał uzależnić rozpoczęcie biegu terminu od zaliczki, powinno to zostać jasno zapisane.

Przy wykładni umowy znaczenie ma art. 65 K.c. Oświadczenia woli tłumaczy się z uwzględnieniem okoliczności, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, a w umowach bada się raczej zgodny zamiar stron i cel umowy niż tylko dosłowne brzmienie. W praktyce oznacza to, że oprócz samego paragrafu o terminie warto sprawdzić całą umowę, aneksy, załączniki, korespondencję e-mail, potwierdzenie wpłaty i ewentualny harmonogram.

Jeżeli punktem wyjścia jest dzień 25.10.2022 r., to termin 16 tygodni upływa z końcem 14.02.2023 r., 17 tygodni z końcem 21.02.2023 r., a 19 tygodni z końcem 07.03.2023 r. Takie wyliczenie ma znaczenie tylko wtedy, gdy umowa rzeczywiście nakazuje liczyć terminy od dnia jej zawarcia i nie przewiduje skutecznego przesunięcia terminu z powodu przeszkód niezależnych od wykonawcy.

Znaczenie terminu udostępnienia miejsca montażu

Osobny zapis, zgodnie z którym zamawiający ma udostępnić miejsce wykonania dzieła do dnia 10.04.2023 r., wymaga ostrożnej oceny. Może on oznaczać obowiązek współdziałania zamawiającego, czyli zapewnienia wykonawcy realnej możliwości wejścia na miejsce, wykonania montażu, podłączeń i uruchomienia instalacji.

Jeżeli miejsce montażu nie było gotowe albo wykonawca nie miał do niego dostępu, wykonawca może twierdzić, że termin realizacji powinien ulec przesunięciu o czas przeszkody niezawinionej przez niego. Takie postanowienia często znajdują się w umowach jako klauzule dotyczące opóźnień spowodowanych warunkami technicznymi, brakiem dostępu, brakiem przygotowania instalacji, opóźnieniami dostaw lub działaniem osób trzecich.

Jeżeli natomiast miejsce było gotowe wcześniej, a zamawiający mógł je udostępnić, warto zabezpieczyć dowody: wiadomości do wykonawcy, zdjęcia, protokoły, potwierdzenia gotowości budynku lub kotłowni, korespondencję z instalatorem i ewentualne ustalenia telefoniczne potwierdzone później e-mailem lub SMS-em.

Kiedy można odstąpić od umowy z powodu opóźnienia?

Podstawowe znaczenie ma art. 635 K.c. Przepis ten pozwala zamawiającemu odstąpić od umowy o dzieło jeszcze przed upływem terminu wykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem albo wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w czasie umówionym.

Nie każde opóźnienie wystarczy. Trzeba wykazać, że opóźnienie jest na tyle poważne, iż przy normalnym przebiegu prac terminowe zakończenie nie jest realne. Przy montażu pompy ciepła znaczenie mogą mieć m.in. czas potrzebny na prace hydrauliczne i elektryczne, dostępność urządzenia, konieczność odbioru, uruchomienia, konfiguracji, warunki techniczne budynku oraz wcześniejsze przesunięcia terminów.

Przepis nie wymaga wyznaczenia dodatkowego terminu przed odstąpieniem, ale w praktyce często warto wysłać wykonawcy pisemne wezwanie do rozpoczęcia albo kontynuowania prac. Takie wezwanie porządkuje sytuację dowodową i utrudnia wykonawcy twierdzenie, że zamawiający działał pochopnie.

Oświadczenie o odstąpieniu najlepiej złożyć w formie pisemnej albo co najmniej w sposób pozwalający wykazać jego doręczenie. W piśmie warto wskazać podstawę odstąpienia, opisać opóźnienie, powołać się na konkretne terminy z umowy, zażądać zwrotu zaliczki i podać numer rachunku bankowego.

Zwrot zaliczki, zadatek i inne roszczenia

Po skutecznym odstąpieniu od umowy strony powinny zwrócić sobie to, co wzajemnie świadczyły. W przypadku zaliczki zamawiający może żądać jej zwrotu, ponieważ zaliczka co do zasady jest częścią przyszłego wynagrodzenia, a nie sankcją za niewykonanie umowy.

Inaczej może być przy zadatku. Jeżeli umowa wyraźnie stanowi, że wpłacona kwota jest zadatkiem, zastosowanie mogą mieć odmienne zasady z art. 394 K.c. Nie należy więc automatycznie utożsamiać zaliczki z zadatkiem. O kwalifikacji decyduje treść umowy i potwierdzenia wpłaty.

Trzeba też odróżnić odstąpienie z powodu opóźnienia od odstąpienia na podstawie art. 644 K.c. Ten drugi przepis pozwala zamawiającemu odstąpić od umowy o dzieło aż do ukończenia dzieła, ale wiąże się z obowiązkiem zapłaty umówionego wynagrodzenia pomniejszonego o to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania dzieła. Dla zamawiającego jest to więc często mniej korzystna podstawa niż art. 635 K.c.

Co zrobić przed wysłaniem odstąpienia?

• Sprawdź, czy umowa wskazuje początek biegu terminu: podpisanie umowy, wpłatę zaliczki, zaksięgowanie środków, dostawę urządzenia albo udostępnienie miejsca prac.
• Ustal, czy wykonawca może powołać się na przeszkody niezależne od siebie i czy umowa pozwala mu przesunąć termin z tego powodu.
• Zbierz dowody gotowości do montażu: korespondencję, zdjęcia, potwierdzenia przygotowania instalacji i informacje przekazane wykonawcy.
• Wyślij krótkie wezwanie do podjęcia prac albo przedstawienia realnego harmonogramu, nawet jeśli art. 635 K.c. nie wymaga dodatkowego terminu.
• Jeżeli opóźnienie jest na tyle duże, że terminowe wykonanie nie jest prawdopodobne, złóż jednoznaczne oświadczenie o odstąpieniu i zażądaj zwrotu zaliczki.

FAQ

Czy montaż pompy ciepła zawsze jest umową o dzieło?

Nie zawsze, ale bardzo często tak. Jeżeli wykonawca ma wykonać konkretny rezultat, czyli zamontowaną i działającą instalację, umowa ma typowe cechy umowy o dzieło. Jeżeli jednak dokument dotyczy głównie sprzedaży urządzenia, a montaż ma charakter uboczny, umowa może mieć charakter mieszany.

Czy termin 16 tygodni liczy się od podpisania umowy czy od zaliczki?

Decyduje treść umowy. Jeżeli nie zapisano, że termin biegnie od wpłaty albo zaksięgowania zaliczki, sam fakt zapłaty zaliczki nie powinien automatycznie przesuwać początku terminu. W razie sporu trzeba analizować całą umowę i korespondencję stron.

Czy można odstąpić od umowy od razu po przekroczeniu terminu rozpoczęcia prac?

Nie zawsze. Na podstawie art. 635 K.c. trzeba wykazać, że opóźnienie w rozpoczęciu albo wykończeniu dzieła jest tak duże, iż terminowe ukończenie nie jest prawdopodobne. Sam niewielki poślizg może nie wystarczyć.

Czy trzeba najpierw wyznaczać wykonawcy dodatkowy termin?

Art. 635 K.c. nie wymaga wyznaczenia dodatkowego terminu. Mimo to wezwanie do rozpoczęcia prac albo przedstawienia harmonogramu często jest praktycznie korzystne, bo wzmacnia dowody i pokazuje, że zamawiający działał racjonalnie.

Czy po odstąpieniu wykonawca musi zwrócić zaliczkę?

Po skutecznym odstąpieniu strony powinny rozliczyć spełnione świadczenia. Jeżeli wpłacona kwota była zaliczką, zamawiający co do zasady może żądać jej zwrotu. Inaczej należy ocenić sytuację, gdy umowa mówiła o zadatku.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji umowa na montaż pompy ciepła najprawdopodobniej ma charakter umowy o dzieło, jeżeli jej celem było wykonanie kompletnej i działającej instalacji. Termin 16 tygodni należy liczyć zgodnie z umową. Jeżeli dokument nie uzależnia biegu terminu od zapłaty zaliczki ani od innego zdarzenia, co do zasady punktem wyjścia będzie data zawarcia umowy. Dla daty 25.10.2022 r. 16 tygodni upływa z końcem 14.02.2023 r.

Odstąpienie z powodu opóźnienia jest możliwe, ale nie powinno być automatyczne. Trzeba ocenić, czy wykonawca opóźnia się tak dalece, że ukończenie dzieła w terminie umówionym nie jest prawdopodobne. Przed wysłaniem oświadczenia warto przeanalizować pełną umowę, zapisy o przesunięciu terminu, obowiązek udostępnienia miejsca montażu i dowody korespondencji z wykonawcą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt III AUa 956/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.