Opóźnienie podwykonawcy a koszty sprzętu budowlanego

Czy generalny wykonawca może żądać kosztów żurawia i szalunków ponad karę umowną?

Punktem wyjścia jest treść umowy. Jeżeli umowa przewiduje karę umowną w wysokości 0,01% wynagrodzenia umownego za każdy dzień opóźnienia albo zwłoki, to generalny wykonawca może naliczać taką karę w granicach określonych w umowie. Przy wynagrodzeniu 130 000 zł oznacza to 13 zł za dzień, o ile procent liczony jest właśnie od tej kwoty i o ile umowa nie przewiduje innej podstawy obliczenia.

Istotne jest jednak to, czy generalny wykonawca może oprócz tej kary obciążyć podwykonawcę dodatkowymi kosztami wynajmu żurawia, szalunków lub innymi kosztami organizacji budowy. Zgodnie z art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli zastrzeżono karę umowną, wierzyciel może żądać zapłaty kary w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody, natomiast żądanie odszkodowania przewyższającego karę nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły w umowie.

W praktyce oznacza to, że jeżeli koszty przedłużonego najmu sprzętu są skutkiem tego samego opóźnienia, za które umowa przewiduje karę umowną, a umowa nie zawiera zastrzeżenia prawa do dochodzenia odszkodowania uzupełniającego, podwykonawca ma mocny argument, że generalny wykonawca nie może dochodzić dodatkowych kwot ponad karę umowną.

Inaczej należy ocenić sprawę, jeżeli umowa zawiera zapis, że kara umowna nie wyłącza prawa do dochodzenia odszkodowania przewyższającego jej wysokość, albo jeżeli żądane koszty wynikają z innego naruszenia umowy niż samo opóźnienie, np. z bezumownego korzystania ze sprzętu, zniszczenia mienia, naruszenia zasad BHP albo niewykonania konkretnych obowiązków organizacyjnych.

Opóźnienie a zwłoka podwykonawcy

W sporach budowlanych trzeba odróżnić zwykłe opóźnienie od zwłoki. Opóźnienie oznacza, że termin nie został dotrzymany. Zwłoka to opóźnienie kwalifikowane, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Jeżeli więc roboty nie zostały wykonane w terminie z przyczyn niezależnych od podwykonawcy, np. z powodu braku frontu robót, nieterminowego przekazania dokumentacji, wstrzymania prac przez inwestora albo opóźnień innych podwykonawców, podwykonawca może bronić się przed odpowiedzialnością.

Znaczenie ma też dokładne brzmienie klauzuli kary umownej. Jeżeli umowa przewiduje karę za zwłokę, generalny wykonawca powinien liczyć się z koniecznością wykazania, że opóźnienie było zawinione lub wynikało z okoliczności, za które podwykonawca odpowiada. Jeżeli natomiast umowa posługuje się pojęciem opóźnienia, ryzyko podwykonawcy może być szersze, choć nadal trzeba badać całość umowy oraz okoliczności sprawy.

Nie wystarczy samo stwierdzenie, że inwestycja jest opóźniona o kilka miesięcy. Trzeba ustalić, czy opóźnienie dotyczyło prac danego podwykonawcy, czy wpływało na harmonogram całej inwestycji, czy sprzęt był rzeczywiście potrzebny w przedłużonym okresie oraz czy generalny wykonawca nie przyczynił się do powstania szkody.

Odpowiedzialność kontraktowa z art. 471 Kodeksu cywilnego

Zasady odpowiedzialności kontraktowej określa art. 471 K.c. Dłużnik jest zobowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Aby generalny wykonawca mógł skutecznie dochodzić odszkodowania od podwykonawcy, powinien wykazać łącznie:

1. istnienie ważnej umowy i obowiązku wykonania robót w określonym terminie,
2. niewykonanie albo nienależyte wykonanie zobowiązania, w tym opóźnienie w realizacji prac,
3. szkodę w konkretnej wysokości, np. realnie poniesione dodatkowe koszty najmu,
4. normalny związek przyczynowy między zachowaniem podwykonawcy a powstaniem szkody,
5. brak okoliczności wyłączających odpowiedzialność podwykonawcy.

Jeżeli jednak strony zastrzegły karę umowną za dane naruszenie, trzeba dodatkowo zastosować przepisy o karze umownej, w szczególności art. 483 i art. 484 Kodeksu cywilnego. To właśnie te przepisy mogą ograniczać możliwość żądania odszkodowania ponad ustaloną karę.

Kiedy koszty sprzętu mogą być skutecznie dochodzone?

Koszty wynajmu żurawia, szalunków lub innego sprzętu budowlanego mogą być dochodzone od podwykonawcy przede wszystkim wtedy, gdy umowa wyraźnie pozwala generalnemu wykonawcy na obciążenie podwykonawcy takimi kosztami albo gdy przewiduje możliwość dochodzenia odszkodowania przewyższającego karę umowną. Taki zapis powinien być jednoznaczny, ponieważ samo zastrzeżenie kary umownej nie oznacza automatycznie prawa do żądania wszystkich dodatkowych kosztów.

Generalny wykonawca powinien także wykazać, że sprzęt był rzeczywiście wynajęty, że okres najmu musiał zostać przedłużony z powodu opóźnienia konkretnego podwykonawcy oraz że poniesione kwoty są racjonalne i pozostają w normalnym związku z opóźnieniem. Nie można automatycznie przerzucać na podwykonawcę wszystkich kosztów organizacji budowy tylko dlatego, że harmonogram inwestycji uległ przesunięciu.

Podwykonawca powinien zwrócić uwagę, czy sprzęt był wykorzystywany także przez inne ekipy, czy generalny wykonawca mógł ograniczyć koszty, czy opóźnienie dotyczyło robót krytycznych dla harmonogramu oraz czy w tym samym czasie występowały inne przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie inwestycji.

Jakie dowody powinien zebrać podwykonawca?

W razie sporu podwykonawca nie powinien ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że opóźnienie nie było jego winą. Najlepiej zebrać dokumenty pokazujące rzeczywisty przebieg robót oraz przeszkody, które wpływały na termin wykonania prac.

Przydatne mogą być w szczególności:

• umowa, aneksy, harmonogramy i korespondencja dotycząca terminów,
• protokoły przekazania frontu robót oraz protokoły odbiorów częściowych,
• wpisy w dzienniku budowy, notatki z narad koordynacyjnych i raporty dzienne,
• wiadomości e-mail lub SMS potwierdzające opóźnienia innych ekip, zmiany projektowe albo brak materiałów,
• wezwania do udostępnienia frontu robót, dokumentacji lub decyzji technicznych,
• dowody gotowości do wykonywania prac, np. listy pracowników, zamówienia materiałów, zdjęcia z budowy.

Jeżeli generalny wykonawca wystawi notę obciążeniową, warto odpowiedzieć na nią pisemnie. W odpowiedzi należy zakwestionować podstawę prawną obciążenia, jeżeli umowa nie przewiduje odszkodowania ponad karę umowną, oraz wskazać konkretne okoliczności, które wyłączały albo ograniczały odpowiedzialność podwykonawcy.

Czy można żądać miarkowania kary umownej?

Jeżeli kara umowna została naliczona w bardzo wysokiej wysokości, podwykonawca może rozważyć żądanie jej miarkowania na podstawie art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego. Miarkowanie może być uzasadnione zwłaszcza wtedy, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana.

W opisanym stanie faktycznym kara 0,01% od 130 000 zł za dzień opóźnienia daje relatywnie niską kwotę dzienną. To jednak nie oznacza automatycznie, że generalny wykonawca może zastąpić niską karę umowną dodatkowymi roszczeniami. Jeżeli sam zgodził się na taką wysokość kary i nie zastrzegł odszkodowania uzupełniającego, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie ukształtowania umowy.

Ocena zawsze zależy od pełnej treści kontraktu. Należy sprawdzić nie tylko paragraf o karach umownych, ale także postanowienia o odpowiedzialności za szkody, potrąceniach, kosztach organizacji budowy, harmonogramie, zmianach terminów i obowiązkach koordynacyjnych.

Co zrobić po otrzymaniu noty obciążeniowej?

Po otrzymaniu noty obciążeniowej nie warto jej ignorować. Jeżeli podwykonawca milczy albo podpisuje dokumenty bez zastrzeżeń, generalny wykonawca może później twierdzić, że roszczenie zostało zaakceptowane. Najbezpieczniej jest odpowiedzieć pisemnie i wskazać, że podwykonawca kwestionuje zarówno zasadę odpowiedzialności, jak i wysokość roszczenia.

W odpowiedzi można podnieść w szczególności, że umowa przewiduje wyłącznie karę umowną, nie przewiduje odszkodowania uzupełniającego, koszty sprzętu nie zostały wykazane, a opóźnienie było spowodowane również okolicznościami leżącymi po stronie generalnego wykonawcy lub innych uczestników procesu budowlanego.

Jeżeli generalny wykonawca potrąci sporną kwotę z wynagrodzenia, podwykonawca może dochodzić zapłaty zatrzymanej części wynagrodzenia. W takim procesie kluczowe będzie wykazanie, że potrącenie było bezzasadne albo zawyżone.

FAQ

Czy kara umowna wyłącza odszkodowanie?

Co do zasady tak, w zakresie tego samego naruszenia umowy. Odszkodowanie przewyższające karę umowną jest dopuszczalne wtedy, gdy strony wyraźnie przewidziały taką możliwość w umowie.

Czy generalny wykonawca może obciążyć mnie fakturami za żuraw?

Może próbować, ale musi mieć podstawę w umowie albo w przepisach oraz udowodnić szkodę, jej wysokość i związek z opóźnieniem podwykonawcy. Jeżeli kara umowna obejmuje to samo opóźnienie i nie ma zapisu o odszkodowaniu uzupełniającym, takie obciążenie można kwestionować.

Czy niska kara umowna pozwala generalnemu wykonawcy żądać więcej?

Sama niska wysokość kary nie daje automatycznie prawa do żądania wyższego odszkodowania. Jeżeli strony uzgodniły niską karę i nie dopuściły odszkodowania ponad nią, generalny wykonawca zwykle jest związany takim postanowieniem.

Co jeśli opóźnienie powstało częściowo z mojej winy, a częściowo z winy innych ekip?

Wtedy należy ustalić, w jakim zakresie opóźnienie można przypisać poszczególnym uczestnikom budowy. Podwykonawca nie powinien odpowiadać za okresy, w których nie mógł prowadzić prac z powodu przeszkód niezależnych od siebie.

Czy mogę odmówić podpisania potrącenia z wynagrodzenia?

Tak. Jeżeli nie zgadzasz się z roszczeniem, nie podpisuj uznania długu ani dokumentów bez zastrzeżeń. Warto złożyć pisemne stanowisko, w którym kwestionujesz podstawę i wysokość obciążenia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma treść umowy. Jeżeli umowa przewiduje jedynie karę umowną za opóźnienie i nie zawiera prawa do dochodzenia odszkodowania ponad tę karę, generalny wykonawca co do zasady nie powinien przerzucać na podwykonawcę dodatkowych kosztów wynajmu żurawia i szalunków za to samo opóźnienie.

Nie oznacza to jednak, że każde roszczenie generalnego wykonawcy jest z góry bezzasadne. Trzeba sprawdzić, czy koszty nie wynikają z innego naruszenia umowy, czy istnieje zapis o odszkodowaniu uzupełniającym oraz czy generalny wykonawca potrafi wykazać szkodę i związek przyczynowy. Podwykonawca powinien zabezpieczyć dokumenty z budowy i nie akceptować noty obciążeniowej bez analizy.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, tekst aktu w ISAP: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.