Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z darowizną lub umową dożywocia?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wezwanie do zwrotu darowizny z powodu rażącej niewdzięczności

Anna Sufin • Opublikowane: 2017-12-25

W 2009 r. rodzice darowali mi aktem notarialnym cztery działki budowlane. Na jednej z nich wybudowaliśmy wraz z małżonką dom, w którym mieszkamy, dwie działki sprzedaliśmy, a jedna nam została. W tym roku ojciec odbiera nam aktem notarialnym tę działkę, jako powód podając naszą rażącą niewdzięczność, z czym się nie zgadzamy. Wzywa jednocześnie nas jako obdarowanych do zwrotu udziału we własności pozostałych. Co w tej sytuacji powinniśmy zrobić? Mamy w przyszłym tygodniu zgłosić się do notariusza i oddać akt darowizny. Matka nie żyje. Czy ojciec ma prawo żądać zwrotu swojej części z niesprzedanej działki? Jeżeli tak, czy może także żądać swojej części za działki sprzedane i za działkę, na której wybudowaliśmy dom?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Uzasadniając to rażącą niewdzięcznością z Państwa strony, ojciec złożył oświadczenie o odwołaniu darowizny. Zgodnie z art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) – darowiznę można odwołać, jeśli po stronie obdarowanego nastąpiła rażąca niewdzięczność. Trzeba to zrobić w terminie jednego roku od dowiedzenia się o tej niewdzięczności (jeśli rażąca niewdzięczność cały czas trwa, ten termin nie upływa). Rażąca niewdzięczność jest kwestią ocenną. Kryteria tej oceny możemy odnaleźć w orzecznictwie sądów. Jednak ostatecznie zawsze to konkretny sąd będzie rozważał, czy do rażącej niewdzięczności doszło. Wspomnę, że sądy bardzo rzadko orzekają o zwrocie przedmiotu darowizny, bowiem rzadko dochodzi do rzeczywiście rażącej niewdzięczności. Państwo mogą zatem podważać, że do takiej rażącej niewdzięczności doszło i nie stawić się u notariusza. Wtedy ojciec może wnieść sprawę do sądu i to sąd będzie oceniał, czy mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością. Rażącą niewdzięcznością wykazuje się ktoś, kto kieruje przeciwko darczyńcy świadomie i z nieprzyjaznym zamiarze zachowanie wyrządzające krzywdę. Takim jest np. poniżanie godności osobistej, odmówienie pomocy w chorobie, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia i ciężkie znieważenia (II CSK 68/2010).

Jeśli do rażącej niewdzięczności nie doszło, sąd oddali powództwo ojca i oświadczenie o odwołaniu darowizny będzie nieskuteczne.

Państwo, jak rozumiem, aktualnie nie podważają, iż doszło do rażącej niewdzięczności i chcą udać się do notariusza i zawrzeć umowę o zwrotnym przeniesieniu własności.

Zgodnie z art. 898 § 2:

„§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

Na mocy art. 406 K.c.:

„Art. 406. Obowiązek wydania korzyści obejmuje nie tylko korzyść bezpośrednio uzyskaną, lecz także wszystko, co w razie zbycia, utraty lub uszkodzenia zostało uzyskane w zamian tej korzyści albo jako naprawienie szkody.”

W Państwa przypadku odwołanie darowizny co do sprzedanych już działek skutkować będzie tym, że ojciec nie będzie mógł żądać od Państwa zwrotu tychże działek, ale będzie mógł żądać zapłaty kwoty, którą Państwo uzyskali z tytułu sprzedaży (jeśli ojciec darował udział, kwoty odpowiadającej temu udziałowi).

Na mocy art. 408 K.c.:

Art. 408. § 1. Zobowiązany do wydania korzyści może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie znalazły pokrycia w użytku, który z nich osiągnął. Zwrotu innych nakładów może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania; może jednak zabrać te nakłady, przywracając stan poprzedni.

§ 2. Kto czyniąc nakłady wiedział, że korzyść mu się nie należy, ten może żądać zwrotu nakładów tylko o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania.

§ 3. Jeżeli żądający wydania korzyści jest zobowiązany do zwrotu nakładów, sąd może zamiast wydania korzyści w naturze nakazać zwrot jej wartości w pieniądzu z odliczeniem wartości nakładów, które żądający byłby obowiązany zwrócić.”

Ojciec może zatem żądać udziału w działce, na której wybudowali Państwo dom. Państwo jednak mogą w takim przypadku żądać rozliczenia nakładów, jakie ponieśli na wybudowanie domu (a konkretniej – zwrotu połowy wartości samego domu, bez działki). Sąd przy tym może wzajemne kompensaty rozliczyć w pieniądzu.

Dodatkowo przywołam w odpowiedzi jeszcze wyrok SN, wedle którego gdyby wartość działki była znacznie niższa niż wartość domu, ojciec nie mógłby żądać zwrotu działki, a tylko rozliczenia pieniężnego. Jednakże takie dokonanie rozliczenia może nastąpić tylko, jeśli Państwo zgłoszą takie żądanie albo przed notariuszem, albo – jeśli nie dojdzie do zgody w takim rozliczeniu – przed sądem:

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1987 r., III CRN 152/87 (OSNC 1988/12/178):

„TEZA

1. Jeżeli wartość nakładów dokonanych na darowanej nieruchomości przekracza znacznie wartość przedmiotu darowizny w postaci nieruchomości, a darowizna została skutecznie odwołana, brak jest z reguły podstaw do orzeczenia przez sąd o przeniesieniu własności darowanej uprzednio nieruchomości z powrotem na darczyńcę. W takim wypadku darczyńca może dochodzić roszczeń z tytułu równowartości przedmiotu darowizny, a uprzednio obdarowany zatrzymuje własność nieruchomości w naturze wraz z dokonanymi przez siebie nakładami.

2. O przewidzianym w art. 408 § 3 K.c. nakazaniu przez sąd zamiast wydania korzyści w naturze – zwrotu jej wartości w pieniądzu z odliczeniem wartości nakładów, które żądający byłby obowiązany zwrócić, niedopuszczalne jest orzekanie z urzędu, bez zgłoszonego przez stronę lub strony odpowiedniego żądania procesowego. Dotyczy to także wypadku, gdy wartość nakładów znacznie przewyższa wartość nieruchomości.”

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »

Podobne materiały

Czy w umowie dożywocia można przekazać dziecku część nieruchomości?

Czy w umowie dożywocia mogę przekazać córce 1/3 posiadanej przeze mnie nieruchomości?

 

Odwołanie darowizny za zgodą obdarowanego

Mam pytanie dotyczące darowizny w rodzinie. Czy siostra, która darowała bratu większą sumę pieniędzy, może ją odwołać, jeśli pieniądze już...

 

Odwołanie umowy dożywocia

Córka ma podpisaną ze swoim ojcem umowę dożywocia, czyli zapewnia mu opiekę w zamian za udziały w nieruchomości. Aktualnie ojciec wymaga...

 

Przekazanie mieszkania za opiekę

Przekazanie mieszkania za opiekę

Osoba, którą opiekuje się od lat moja mama, chce jej przekazać mieszkanie za opiekę . To starsza pani, która ma w tej chwili 96 lat. Nie...

Darowizna samochodu córce

Mąż w ramach prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej nabył 5 lat temu samochód. Teraz samochód ten wycofał z działalności...

 

Brat nie rozliczył się z rodzeństwem, pomimo polecenia darczyńcy

Mama przekazała w formie darowizny w 2014 r. dom, w którym do tej pory mieszka, jednemu z dzieci, pomijając resztę rodzeństwa. Obdarowany...

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »